Fyrir nokkru síðan skrifaði ég Rögnu Árnadóttur dómsmálaráðherra og spurði hana hvort og þá hvernig henni þætti ástæða til að taka upp að nýju hin sorglegu Guðmundar- og Geirfinnsmál.

Nú hefur mér borist svar frá Rögnu. Það er svohljóðandi:

"Heill og sæll!

Þakka þér fyrir bréfið, því miður hefur dregist hjá mér að svara og biðst ég velvirðingar á því. Þú segir í lokin: 

,,Því spyr ég þig sem dómsmálaráðherra og sérstakan áhugamann um
réttlæti og sanngirni í dómskerfi Íslands, munt þú beita þér fyrir því
að þessi mál verði tekin upp og skoðuð að nýju - með það fyrir augum
að endurskoða niðurstöðu Hæstaréttar?

Úr því Hæstiréttur hefur þegar hafnað beiðni um endurupptöku málsins
veit ég ekki hvaða leið væri rétt að fara, formlega séð, en ert þú
ekki sammála mér um það að það standi upp á íslensk yfirvöld að kanna
þennan blett á réttarfarinu, og þvo hann burt, fremur en treysta á að
mannkynssagan sjái um það?"


Hér verð ég sem endranær að taka mið af þeim lögbundnu heimildum sem eru tengdar embætti ráðherra. Lögum samkvæmt getur dómsmálaráðherra ekki að eigin frumkvæði tekið upp einstök mál, enda má segja að slíkt væri andstætt þeirri rótgrónu skiptingu milli framkvæmdavalds og ákæruvalds, þar sem ákæruvaldið er sjálfstætt og sætir almennt ekki endurskoðun framkvæmdavaldsins. 

Þegar lögbundnar heimildir eru skoðaðar, kemur í ljós að löggjafinn brást vissulega við á sínum tíma þegar þegar fyrrum sakborningar í Guðmundar- og Geirfinnsmálunum óskuðu eftir endurupptöku mála sinna, og var hafnað af Hæstarétti. Lögum um meðferð opinberra mála nr. 19/1991 var breytt (með lögum nr. 36/1999 og nr. 27/2001). 

Í þeim þeim breytingum fólst að einstaklingum var gert kleift, þegar sérstaklega stæði á, að óska eftir því að ríkissaksóknari mælti fyrir um rannsókn þótt ætla mætti að refsingu yrði ekki við komið svo sem ef sök væri fyrnd eða ef ríkir almanna- og einkahagsmunir mæltu með því. Höfnun ríkissaksóknara á að framkvæma slíka rannsókn var jafnframt hægt að kæra til dómsmálaráðherra. 

Þrátt fyrir að fyrrgreind heimild hafi verið í lögum var þess ekki farið á leit við embætti ríkissaksóknara að mál þeirra einstaklinga sem vísað er til í bréfi þínu yrði tekin upp þótt þeim stæði hún til boða, utan eins þeirra, Magnúsar Leópoldssonar. Lára V. Júlíusdóttir, hæstaréttarlögmaður var af því tilefni settur sérstakur saksóknari til að annast opinbera rannsókn á tildrögum þess að Magnús Leópoldsson var á sínum tíma grunaður um aðild að hvarfi Geirfinns Einarssonar í Keflavík og látinn sæta gæsluvarðhaldi vegna þess á fyrri hluta árs 1976.

Ríkissaksóknari hafnaði upphaflegri beiðni lögmanns Magnúsar Leópoldssonar um rannsókn og var sú ákvörðun hans kærð til dómsmálaráðherra. Ráðherra féllst á rannsóknarbeiðnina á grundvelli þess að ríkir almanna- og einkahagsmunir mæltu með frekari rannsókn málsins.

Var þannig talið mikilvægt að skera úr um, að því marki sem unnt væri, hvort opinberir starfsmenn hefðu viðhaft ámælisverð og ólögleg vinnubrögð í tengslum við rannsókn málsins í ljósi ásakana þess efnis, enda væru slíkar ásakanir bersýnilega fallnar til þess að rýra traust almennings á lögreglu og íslensku réttarvörslukerfi jafnvel þótt að sakir væru fyrndar. Lauk rannsókninni með skýrslu dags. 5. febrúar 2003.

Í kjölfar rannsóknar hins sérstaka saksóknara sendi dómsmálaráðuneytið ríkissaksóknara bréf, þar sem vakin var athygli á nýjum upplýsingum, sem fram komu undir rannsókn setts saksóknara sem þó féllu ekki undir rannsókn hans.

Ástæða þessa var sú að ríkissaksóknari er lögum samkvæmt æðsti handhafi ákæruvalds í landinu og væri það í hans höndum að meta hvort tilefni væri til frekari rannsóknar vegna upplýsinga svo sem þeirra sem hér um ræðir og féll það í hlut ríkissaksóknara að leggja mat á eftir þágildandi ákvæðum laga um meðferð opinberra mála, hvort umræddar upplýsingar væru þess eðlis að gera bæru dómfelldu í Hæstaréttarmálinu nr. 214/1978 sérstaklega grein fyrir þeim.

* * *

Að öllu þessu virtu er sá möguleiki, að fram fari rannsókn í máli þeirra sem þú vísar til, ekki lengur fyrir hendi enda var lagaheimildin ekki nýtt hvað þá varðar. Því virðist ekki þjóna tilgangi að endurvekja lagaheimildina óbreytta hvað þessi mál snertir þótt vissulega megi athuga hvort tilefni hafi verið til að fella hana niður.

Þá er spurning hvort yfirvöld eiga að hlutast til um þetta en það verður ekki gert án lagaheimildar. Nú á tímum uppgjörs og endurreisnar finnst mér reyndar að slíkt eigi að líta jákvæðum augum - ef einhver þau atriði blasa við sem gefa tilefni til sérstakrar rannsóknar þá á hún að fara fram. Nefni sem dæmi Breiðavíkurmál, en þau mál átti auðvitað að skoða til hlítar þótt langt væri um liðið síðan atburðirnir áttu sér stað. 

Þetta er mitt almenna svar við þínum afmörkuðu spurningum!"





Þetta er allt gott og blessað og út af fyrir sig ágætt að Ragna virðist jákvæð fyrir því að ástæða sé til að gera málið upp að nýju. Ef lagaheimild skortir er næsta spurning væntanlega að afla hennar.


En Ragna svarar þó ekki spurningunni: "Munt ÞÚ beita þér fyrir ..."


Ég ítreka þá spurningu hér með.