Ein þeirra erlendu bóka sem koma út á íslensku nú fyrir jólin og ég hlakka til að lesa er Stalín ungi eftir breska höfundinn Simon Sebag Montefiore.

Þetta er rómuð bók sem fjallar um æsku Stalíns, eins og nafnið bendir til, og þótti að mörgu leyti gefa alveg nýja sýn á einræðisherrann grimma þegar hún kom út í enskumælandi löndum í fyrra.

Þar segir frá ungum manni sem var kannski fyrst og fremst uppvaxandi bófaforingi.

Hann rændi banka, tróð fólki um tær, fór illa með konur.

Bókin þykir gefa góða og nokkuð nýstárlega mynd af aðdraganda valdaráns bolsévíka árið 1917.

Um eftirköst valdaránsins má svo lesa í Svörtu bók kommúnismans, sem kom út fyrir nokkrum vikum.

Annars var ég í gærkvöldi að horfa á nýja bíómynd um þessa sömu tíma. Hún skaut upp kollinum í Grensásvídeói, ég hafði satt að segja ekki hugmynd um að þessi mynd væri til.

Hún heitir Aðmírállinn og fjallar um Alexander Koltjak flotaforingja sem var einn æðstu foringja í flota Rússakeisara árið 1917.

Hann varð einn helsti leiðtogi andófs Hvítliða gegn Rauða hernum og stjórn Leníns og hélt úti her í Síberíu í nokkur misseri.

Um tíma gekk honum flest í haginn og hann réði stórum svæðum, en svo fór allt í handaskolum. Hann hafði þótt hugrakkur og flinkur foringi á sjó en á landi kunni hann illa að stjórna herjum.

Eftir að hann tapaði að lokum hefur hann í vitund manna orðið einn brennipunktanna í rússneskri hjásögu. Hjásaga eru hugleiðingar um hvað hefði gerst ef hitt og þetta hefði farið öðruvísi.

"Hvað ef" saga kallast það líka.

Menn segja sem svo, hvað ef Koltjak hefði unnið? Hefðu ekki Rússar sloppið við óbærilegar þjáningar undir kúgunarstjórn Stalíns?

Þetta er að mörgu leyti fín bíómynd, þó áhersla leikstjórans Andrei Kravsjúks sé svolítið skrýtin.

Fyrri heimsstyrjöldin, byltingin gegn keisaranum, valdarán bolsévíka og borgarastríðið er allt í hálfgerðum bakgrunni en ástarsaga Koltjaks og konu einnar er í forgrunni.

Þetta minnir mest á Doktor Sívagó og er reyndar ekkert illa heppnað, svona sem dramamynd.

En afleiðingin verður sú að mynd Koltjaks verður afbökuð. Hann birtist í myndinni fyrst og fremst sem ástríðufullur skyldurækinn hermaður, eiginlega tragísk hetja.

Í reynd vann Koltjak margvísleg voðaverk meðan hann fór með stjórnina í sínum Hvítliðaher. Hann hikaði ekki við að láta taka af lífi þúsundir manna. Koltjak var í reynd upprennandi fasisti og hrotti og þótt hann hefði unnið í borgarastríðinu er sennilegt að Rússum hefði farnast afar illa.

Samt er erfitt að ímynda sér annað en lífið í Rússlandi hefði orðið heldur skárra en undir Stalín.

Þetta er Koltjak: