Úr því mér hefur tekist að kveikja áhuga á umræðum
um mögulega ESB-aðild Íslendinga langar mig að halda áfram í sama dúr.
Ég bað því Eirík Bergmann Einarsson dósent að svara spurningunni:



"Hvað er líklegt að ESB-aðild hafi í raun í för með sér fyrir íslenskan sjávarútveg?"

Vitaskuld er Eiríkur Bergmann ekki "hlutlaus" á neinn hátt í þessari umræðu, maðurinn er einn dyggasti stuðningsmaður ESB-aðildar á Íslandi. En ég bað hann líka að tala í svari sínu sérstaklega til efasemdarmanna og andstæðinga ESB-aðildar.

Svarið barst um hæl:




"Heill og sæll Illugi.

Svarið við þessari spurningu er háð niðurstöðum í aðildarsamningi og
því eru allar vangaveltur þar að lútandi undirorpnar ákveðinni óvissu
þar til samningur liggur fyrir.

Ef ekki yrði samið um neina sérlausn
fyrir Ísland myndi meginbreytingin verða sú að ákvörðun um heildarafla
á Íslandsmiðum myndi formlega vera tekin í ráðherraráði ESB en
raunverulega samkvæmt tillögu íslenska sjávarútvegsráðherrans.

Reglan
um hlutfallslegan stöðuleika (e. relative stability) ætti þó að tryggja
að aflinn yrði áfram veiddur af íslenskum útgerðarmönnum samkvæmt því
fiskveiðikerfi sem Íslendingar sjálfir ákveða, því samkvæmt
skilgreiningu ESB hefur ekkert annað ríki en Ísland réttmætt tilkall
til veiðanna.

Í ljósi mikilvægis sjávarútvegs fyrir íslenskt efnahagslíf finnst
[hins vegar] mörgum að ekki sé nægjanleg vörn í reglunni um hlutfallslegan
stöðuleika og því ætti það að vera samningsmarkmið íslenskra
stjórnvalda að ná fram sérlausn í aðildarviðræðum sem myndi tryggja
bæði raunveruleg og formleg yfirráð íslenskra stjórnvalda yfir
auðlindinni.

Aðildarsamningar hafa sömu lagastöðu og stofnsamningar ESB
og vel flest ríki sem samið hafa um aðild að Evrópusambandinu hafa
fengið tilteknar sérlausnir eða jafnvel hreinar og klárar undanþágur
frá sáttmálum sambandsins, á sviðum sem teljast til grundvallar
hagsmuna viðkomandi ríkis.

Hér má til að mynda nefna ákvæði um
heimskautalandbúnað í Finnlandi og Svíþjóð og fiskveiðar í
Miðjarðarhafi.

Komi til aðildarviðræðna ættu íslensk stjórnvöld því að fara fram á
sérstaka aðlögun á sjávarútvegsstefnu ESB svo hún falli að aðstæðum á
Íslandi.

Baráttan um yfirráð yfir auðlindum landsins er nátengd
sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og beintengd hugmyndum um fullveldi
Íslands. Sjávarafurðir telja enn góðan meirihluta í vöruútflutningi
Íslands. Yfirráð yfir fisknum snýst því með beinum hætti um yfirráð
yfir eigin örlögum.

Ekki síst þess vegna er mikilvægt að sérstaða
svæðisins umhverfis Íslands sé áréttuð með óyggjandi hætti.

Þetta væri
til að mynda hægt að tryggja með því að gera fiskveiðilögsögu Íslands
að sérstöku stjórnsýslusvæði innan sameiginlegrar sjávarútvegsstefnu
ESB. Ekki væri um að ræða almenna undanþágu frá sjávarútvegsstefnunni
heldur um sértæka beitingu hennar á ákveðnu svæði þannig að ákvarðanir
um nýtingu á auðlind Íslands sem ekki er sameiginleg með öðrum
aðildarríkjum ESB yrðu teknar á Íslandi.

Sjávarútvegur yrði samkvæmt
þessari lausn tekinn út fyrir sviga og meðhöndlaður sem sérmál
Íslendinga.

Í rökstuðningi fyrir sérstakri beitingu sjávarútvegsstefnunnar á
Íslandi má beina sjónum að ólíkum aðstæðum á
norðvestur-Atlantshafssvæðinu annars vegar og hafsvæðum innan ESB hins
vegar, líkt og Halldór Ásgrímsson gerði í Berlínarræðu sinni árið 2002.

Við skoðun á landakorti Evrópu sjá menn það í hendi sér að þörf er á
sameiginlegri sjávarútvegsstefnu á meginlandi Evrópu þar sem um
sameiginlega nýtingu er að ræða úr sameiginlegum auðlindum.
Fiskistofnar við meginland Evrópu virða ekki landamæri og eru veiddir
af fjölda ríkja.

Því er augljóst að sameiginleg stjórn þarf að vera á
slíkum veiðum.

Þessu er hins vegar ólíkt farið á Íslandsmiðum og raunar á öllu
norðvestur-Atlantshafi. Fiskistofnar Íslands eru að mestu staðbundnir
og því er ekki um sameiginlega auðlind að ræða, ekki frekar en á við um
olíu við strendur Bretlands.

Sjávarútvegsstefnu ESB var í raun aldrei
ætlað að ná yfir svæði þar sem ekki eru sameiginlegar auðlindir og því
tekur stefnan, eðli málsins samkvæmt, ekki tillit til aðstæðna á
Íslandi.

Í hugsanlegum aðildarviðræðum þarf því að skoða með hvað hætti
unnt er að laga stefnuna að aðstæðum á Íslandi. Í því sambandi er unnt
að beita nálægðarreglu Evrópusambandsins sem kveður á um að ákvarðanir
skulu teknar sem næst þeim er ákvörðunin snertir.

Mikilvægt er að hafa í huga að ólíklegt er að Ísland gæti [við]haldið [núverandi] banni við fjárfestingum útlendinga í sjávarútvegsfyrirtækjum."