Stjórnmálamenn eru merkileg fyrirbæri. Aðlögunarhæfni þeirra virðist vera með eindæmum. Eða hvað annað er hægt að segja um einstaka getu þeirra til að sjá allar hliðar málanna og vita hverja þeirra ber að horfa á hverju sinni?

Helsta dæmið er auðvitað afstaða manna til þjóðaratkvæðagreiðslna. Óbreytti stjórnarandstöðuþingmaðurinn Jóhanna Sigurðardóttir lagði árum saman til að sett væru í lög ákvæði um að almenningur fengi að greiða atkvæði um mikilvæg mál. Aldrei varð henni að ósk sinni meðan á þeirri baráttu stóð. Og loksins þegar hún fékk þjóðaratkvæðagreiðslu sá hún að málið sem riðið var með á vaðið væri vart bært til að leggja í þjóðaratkvæði. Og sagðist sjálf ekki nenna á kjörstað til að taka þátt í svona vitleysu. Og ekki sá fjármálaráðherrann ástæðu til þess heldur að þramma á kjörstað, eða greiða atkvæði utan kjörfundar. Og vakti þó athygli eitt sumar fyrir ekki svo löngu með því að ganga landið landshorna á milli yfir hálendið.

Og ekki má gleyma því að sumir hafa jafnlengi staðið gegn því að mál væru lögð í þjóðaratkvæði. Eins og sést á því að lög um slíkt hafa aldrei verið samþykkt. Eins og sést á því að þáverandi ríkisstjórn ákvað að draga fjölmiðlalögin til baka frekar en að leggja þau í þjóðaratkvæði. Og voru ekki einhverjir sem greiddu atkvæði með þeirri ráðstöfun sem hvöttu fólk eindregið til þess nú að mæta á kjörstað og segja nei? Kannski Bjarni Benediktsson geti svarað því.

Svo má ekki gleyma því hvað hlutverkin snúast við. Einu sinni var kosið um framtíð flugvallarins. Þá var vinstrimönnum mjög umhugað um lýðræðislegan rétt almennings til að ráða framtíðarmótun borgarinnar sinnar. Hægrimenn máttu hins vegar ekki til þess hugsa að kjörnir fulltrúar gæfu frá sér vald sitt og hvöttu fólk til að sitja heima frekar en að fara á kjörstað. Og báðir voru hneykslaðir á hinum. Og báðir hafa skipt um hlutverk - allt eftir flokkalínum.

Annað dæmi um þetta er uppgötvun stjórnarandstæðinga eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna á laugardag. Þeir höfðu flestir hverjir mælt fyrir því síðustu mánuði að stjórnin þyrfti ekkert að víkja þó Icesave væri hafnað. Þetta einstaka mál væri einfaldlega svo mikilvægt, og svo brýnt að komast hjá því að gangast undir samningana við Breta og Hollendinga, að niðurstaða þess þyrfti ekki að hafa nokkur áhrif á stjórnina. Og þó liðu ekki nema örfáar mínútur frá því fyrstu tölur í þjóðaratkvæðagreiðslunni voru lesnar upp þar til Sigmundur Davíð Gunnlaugsson uppgötvaði að stjórnin ætti að víkja og réttast væri að kjósa aftur. Og væntanlega hefur þessi uppgötvun komið honum mjög á óvart.

En það er spurningin með þjóðaratkvæðagreiðslurnar. Nú hafa allir verið fylgjandi þeim á einum tíma eða öðrum. Og allir andvígir þeim á einum tíma eða öðrum. Og allir hafa einhvern tímann sagt að þetta mál eða hitt væri of flókið til að kjósa um eða sjálfsagt og eðlilegt að setja það í þjóðaratkvæði. Gott ef forsætisráðherra spurði ekki um hvað fólk ætti að kjósa því valkostirnir væru ekki skýrir. Nú kemur forsætisráðherra fram og spyr hvort ekki eigi að kjósa um kvótakerfið - þessa eina umdeildustu lagasetningu í sögu Alþingis sem kannanir hafa sýnt að almenningur kann alls ekki að meta, ekki frekar en forsætisráðherrann. Og þá svarar formaður Sjálfstæðisflokksins, sem sagði valkostina alveg skýra núna, og spyr: Um hvað á að kjósa?

Um hvað? Jú, hverjir skuli eiga fiskinn í sjónum, og hverjir megi veiða og vinna þorskinn í sjónum.