Hæstiréttur hefur úrskurðað að fjármálastöfnunum hafi verið óheimilt að krefja lántakendur sem staðið höfðu í skilum með afborganir af gengistryggðum lánum og fengið fullnaðarkvittun þar um, um viðbótargreiðslur vegna endurútreiknings vaxta. Með úrskurðinum er hafnað því ákvæði laganna sem Alþingi setti í desember 2010 og gaf leiðsögn um hvernig skyldi standa að vaxtaútreikningi vegna gengistryggðra lána sem Hæstiréttur hafði með fyrri dómi sínum dæmt ólögmæt.  Meirihluti þingsins verður að gangast við ábyrgð á því atriði en málsbætur meirihlutans felast í því að lögin í heild sinni flýttu verulega skuldaúrvinnslu þúsunda heimila og fyrirtækja sem landsmenn nutu góðs af á síðastliðnu ári og hefur m.a. skilað sér í niðurfærslu gengistryggðra lána um rúmlega 140 milljarða króna.

Afturvirkni ólögmæt gagnvart fullnaðargreiðslu

Hæstiréttur kveður uppúr með það í gær að afturvirkni hvað varðar vaxtaútreikning er óheimil þegar lántakandi hefur staðið í skilum og fengið um það kvittun fyrir greiðslu án fyrirvara af hálfu banka eða fjármálastofnunar. Niðurstaðan er gleðiefni fyrir þau heimili sem um ræðir og það er ljóst að þeir aðilar sem tóku þessi lán og stóðu í skilum með greiðslur af þeim eiga nú rétt á endurgreiðslum sem létta greiðslubyrði þeirra.

Fordæmisgildið

Ég tel einsýnt að dómurinn hafi fyrst og fremst áhrif á þá skuldara sem hafa staðið í skilum með sín lán.  Þessi dómur snýst um húsnæðislán einstaklinga en ég fæ ekki annað séð en að grundvallaratriðið um vægi fullnaðarkvittana hljóti einnig að eiga við um önnur lán þar á meðal bílalán einstaklinga og lán til fyrirtækja.  Öðru máli gegnir um þá skuldara sem ekki stóðu í skilum með sínar greiðslur.  Þá er ekki ljóst hvort dómurinn hefur áhrif á stöðu þeirra lántakenda sem hafa verið með lán sín í frystingu, en um það voru a.m.k. deildar meiningar á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í gær.

Verkefni dómstólanna

Nú þarf að greiða sem allra fyrst úr óvissu um það hve víðtækt fordæmisgildi þessi dómur hefur.  Í ljósi reynslunnar er afar hæpið – og raunar útilokað að mínu viti- að Alþingi blandi sér með virkum hætti inn í það verkefni, það hlýtur að verða dómstólanna að kveða upp úr með það.  Í öðru lagi þarf á allra næstu dögum að fá mynd af því hver áhrif dómsins verða fyrir fjármálakerfið miðað við mismunandi niðurstöður varðandi fordæmisgildi dómsins. 

Hlutverk Alþingis

Við á Alþingi verðum eftir þennan dóm að svara þeirri stóru spurningu hvort rétt sé gefið í úrvinnslu skuldamála eftir hrun – þegar sá minnihluta lántakenda sem tók gengistryggð lán fær verulega leiðréttingu á sinni greiðslubyrði í gegnum dómskerfið – á sama tíma og sá stóri meirihluti lántakenda sem tók verðtryggð lán í íslenskum krónum á toppi fasteignabólunnar á síðari hluta síðasta áratugar situr eftir með afleiðingar af stórfelldu gengishruni íslensku krónunnar í tengslum við bankahrunið. Ég er þeirrar skoðunar að Alþingi þurfi nú að bregðast við þessum ójöfnuði sem mun aukast með dómi Hæstaréttar í gær og skoða allar leiðir til að skapa hér samfélagssátt um skuldaúrvinnslu heimilanna og það gerum við best með nánu samstarfi allra flokka á þinginu.