Bjarni Ben lýsti því yfir að ekkert væri að því að þingmenn störfuðu fyrir fyrirtæki, svo lengi sem slíkt væri uppi á borðum. Hvers vegna þá ekki að ganga alla leið? Í stað þingmanns Suðurkjördæmis eða Norðvesturkjördæmis væri þá þingmaður Símans, Eimskip eða FL Group. Þannig færi varla á milli mála hver staði fyrir hvað.

Reyndar var álíka lagt til á BBC um daginn. Slóðin er hér. Þess ber að geta að tillagan er lögð fram í gríni, ólíkt ræðu BB.
http://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/p006x9tx/Business_Daily_Should_a_Company_be_President/

Bjarni virðist ekki skilja hver munurinn sé á því þegar menn berjast fyrir hagsmunum ákveðinna hópa, svo sem verkalýðsfélaga eða bænda, eða þegar menn berjast fyrir hagsmunum ákveðinna fyrirtækja. Því er auðsvarað. Þingmenn eiga að huga að hag allra landsmanna, og því verður að vera búandi hér fyrir verkalýð og bændur. Það verður líka að vera gott umhverfi til að reka fyrirtæki, og því er ekki óeðlilegt að hlustað sé á samtök atvinnulífsins.

Vandamálið felst hinsvegar í því þegar menn fara að hygla einu fyrirtæki umfram annað, jafnvel innan sama geira. Það er jú neytenda að ákveða við hverja þeir vilja versla, ekki þingmanna. Þingmenn geta sett samkeppnislög til að hlúa að ákveðnum geirum eða viðskiptalífinu í heild. En þeir eiga ekki að berjast fyrir hagsmunum einstakra fyrirtækja. Því þá eru þeir ekki lengur þingmenn þjóðarinnar.

Það leikrit sem góðærið var hófst líklega með valdatöku Davíðs Oddsonar árið 1991 og lauk með látum haustið 2008. Þá tók við annað leikrit, ekki í þeirri merkingu að það hafi verið sviðsett, heldur í þeirri merkingu að nú væri nýtt tímabil hafið. Fyrsti þáttur þess leikrits stóð frá hruni og fram að byltingu, síðan tók við hinn langi millikafli sem einkenndist kannski einna helst af Icesave málinu.

Nú er hinsvegar komið að lokaþætti þessa tímabils. Uppgjörsþátturinn hófst með birtingu skýrslunnar, og í næstu atriðum munum við sjá ákærur sérstaks saksóknara. Hvernig næsta tímabil verður ræðst af því sem nú gerist. Svo virðist sem rannsóknarnefndin hafi farið í þaulana á svo til öllum þáttum höfðu áhrif á bankahrunið mikla. En einmitt í því liggur vandamál skýrslunnar.

Alveg frá því bankahrunið varð hafa menn verið duglegir að benda á hvorn annan. Sjálfstæðismenn benda á auðmenn og auðmenn á Sjálfstæðismenn. Raunar er aðdraganda þeirrar deilu að finna í góðærinu sjálfu, í deilum Jóns Ásgeirs og Davíðs. Verið var að eiga við tvö álíka ill öfl, en fólk skiptist í fylkingar á milli þeirra og flestir misstu af stóru myndinni.

Nóg skotfæri fyrir alla

Því miður á rannsóknarskýrslan, þar sem stóra myndin kemur óskekkt í ljós, ekki eftir að breyta þessu. Í henni eru nóg skotfæri fyrir alla aðila til að halda áfram að skjóta á hvorn annan og reyna þannig að leiða athyglina frá sjálfum sér. Skýrslan segir að öll þau fyrirtæki sem rannsökuð voru hafi verið rekinn á svipaðan hátt. Í raun var íslenskt samfélag orðið ein stór svikamylla þar sem forsetinn veitti blessun sína og fjölmiðlar kóuðu með. Ef einhverjir góðir menn leyndust þarna fyrir innan hafa þeir annaðhvort spillst eða verið ýtt til hliðar.

Vafalaust lýsir Styrmir Gunnarsson þessu best: „[É]g er búinn að fylgjast með þessu í 50
ár. Þetta er ógeðslegt þjóðfélag, þetta er allt ógeðslegt. Það eru engin prinsipp, það eru
engar hugsjónir, það er ekki neitt. Það er bara tækifærismennska, valdabarátta.“

Hvað er hægt að læra?

Hvað er hægt að gera í slíku samfélagi? Einn möguleikinn er að gera það sama og Sigmundur Davíð gerði á Alþingisræðu sinni á mánudag, að einfaldlega afneita öllum staðreyndum og kenna vondum útlendingum um. Þetta er þægileg leið að fara þegar staðreyndirnar eru svona óþægilegar. Þetta er einnig sú leið sem hefur verið farinn undanfarna mánuði, þegar efnahagshruni Íslands var snúið upp í milliríkjadeilu um Icesave. Nú hefur komið í ljós að það var eðlilegt að Bretarnir væru fúlir. Þeir voru margoft búnir að vara okkur við, en voru hunsaðir. Því er ekki skrýtið að þeir þráist við að gefa okkur eftir skuldina.

Rannsóknarskýrslan er, rétt eins og hrunið sjálft, tækifæri til að gera hreint fyrir okkar dyrum. Ef íslenska þjóðin hefur áhuga á að bæta ráð sitt verða aðeins tveir flokkar eftir á Alþingi eftir næstu kosningar, Vinstri-Grænir og (Borgara)Hreyfingin, í bland við ótal minni og jafnvel stærri grasrótarflokka frá vinstri og hægri. Ef Íslendingar eru reiðubúnir til að læra eitthvað af hruninu, hljóta þeir að hafna hrunaflokkunum þremur, að minnsta kosti þangað til þeir hreinsa út og taka upp nýrri og betri stefnu.

Nokkur ónýt mannorð

Þetta virðist þó harla ólíklegt. Einstaka stjórnmálamenn munu falla, líklega Þorgerður Katrín og jafnvel Bjarni Ben sjálfur. Mannorð Geirs Haarde og Árna Mathiesen er í rúst. Sjálfstæðismenn geta fyrirgefið það að vera spilltur, en ekki það að virðast veikgeðja. Af þessum ástæðum er enn óljóst hvað verður um Davíð. Ekki er þó óhugsandi að hann verði látinn víkja úr núverandi embætti. Hvað auðmennina varðar mun einn og einn falla. Hvort það verða þessir stóru eða þessir litlu á eftir að koma í ljós.

Ef kjósendur gera kröfu um smávægilegar breytingar verður þetta fólk látið víkja, en verði ekki beðið um neinar breytingar yfir höfuð mun það sitja áfram.

Ég fagna litlum breytingum frekar heldur en engum. Ég er þó ansi hræddur um að þegar uppi er staðið mun það þjóðfélag sem Styrmir lýsir standa í 50 ár í viðbót. Nema að komið verði í veg fyrir slíkt með róttækum breytingum. Núna er tækifæri til slíkra breytinga. Við munum ekki fá annað í bráð.   

Karl.

Reyndu að segja þetta orð án þess að gretta þig. Svonefnt „rebranding“ er algengt í viðskiptaheiminum, þar sem gömlum vörum sem enginn vill lengur er gefið nýtt nafn til þess að gera þær eftirsóknarverðari. Undanfarið hefur það sama átt sér stað í íslenskri kynjapólitík. Á almenningsklósettum landsmanna stendur ekki lengur „menn“ og „konur,“ heldur „karlar“ og „konur.“ Ástæðan fyrir þessu er augljós. Ég sat tíma í Þjóðfræði um daginn sem klár kennari (eða kennslukona, ef þú vilt) var að tala um hvað henni þætti óþægilegt þegar talað er um „menn“ sem ákveðið kyn. Þetta veldur því að starfstitlar eins og „flugmenn“ eða „sjómenn“ verða kynbundnir. Því hefur verið ákveðið að „menn“ nái yfir bæði kynin. Allt gott og blessað með það, en það er verra sem kemur í staðinn.

Hver vill eiga karl?

Karl.

Hver vill vera karl? Það að vera „kvenleg“ telst almennt hrós fyrir konur, en það að vera „karlalegur“ er ekki beint fallegt. Þá er betra að vera „mannlegur,“ þó slíkt gefi einnig breyskleika til kynna. Karl er ekki hliðstæða við konu. Þá er réttara að segja „karl“ og „kerling“, en hver vill vera „kerlingarleg?“ Menn og konur ganga upp saman, en það er eitthvað ógeðfellt við að sjá allar þessar frábæru konur með einhverjum körlum.

Karlmenn eru skárri heldur en karlar. En það er óþjált, alveg eins og það væri óheppilegt að þurfa alltaf að tala um „kven-menn.“ Þar að auki hljómar það eins og maður sé að grínast ef maður segir að eitthvað sé „karlmannlegt.“ Það er erfitt að taka hinu karlmannlega alvarlega. Þetta rebranding, úr mönnum í karla, hefur því leitt til ákveðnar gengisfellingar vörunnar. Þessi ágæti kennari talaði í öðrum tíma um „manninn“ sinn, því hver vill vera gift karli? Ef hún hefði talað um „karlinn minn“ hefði það verið honum, og þar með henni sjálfri, til minnkunar.

Hlutlausir menn

Nei, karlar viljum við ekki vera. Hvað þá? Helst þyrfti að finna nýtt orð sem er hlutlaust, enda hefur allt sem er „karllægt“ á sér fremur neikvætt yfirbragð. Ef við viljum losna undan slíku hljótum við að vilja losna undan stimplinum. Þetta er því verðugt verkefni fyrir málfræðinga, en ég kem hér með mína auðmjúku tillögu:

Þar sem slíkt er stundað er talað um „fjölveri“ sem hliðstæðu við „fjölkvæni,“ enda er „fjölmenni“ hálf afkáralegt í þessu samhengi og „fjölkarlmenni“ hefur ekki notið brautargengis. Því væri málfræðilega réttast að tala um „ver“ og „konur.“

Þetta gæti þó stundum leitt til ruglings, „vermaður“ yrði þá „verver,“ en í raun ekki, því maður er ekki lengur stytting á „karl-maður.“ Ver er þó óheppilegt vegna tengingarinnar við önnur ver, þannig gæti „orkuver“ misskilist sem „orkumaður,“ og við viljum jú varast slíka. Af sama stofni og „ver“ er „var,“ samanber varúlfur sem merkir mannúlfur. Var er skemmtileg afleysing fyrir karl. Þannig gæti maður til dæmis sagt: „Ég var karl en er var.“ Að tala um þá í þátíð er kannski ágætis lýsing á þessu fyrirbæri sem hinn íslenski karlmaður er (eða var), en er þó óheppilegt af sömu ástæðum, það er að segja ef við teljum okkur enn eitthvað gagn af þeim hafa.  

Nátengt orðinu „var“ er orðið „vargur,“ sem notað hefur verið bæði um úlfa og útlaga. Vargur hefur vissulega yfir sér neikvæðan blæ, en er þó meira töff heldur en að vera karl. Hver myndi ekki frekar vilja fara í vargapartí heldur en í karlapartí? Vera vargslegur frekar heldur en karlalegur? Ef karlar eru ekki lengur menn, þá hljóta þeir að mega vera vargar.

Svo virðist sem ríkisstjórn Geirs Haarde hafi hafnað því að taka þátt í samnorrænum æfingum um hvað gera skyldi ef bankahrun stafaði að. Vafalaust hefði verið meira vit í slíkum æfingum heldur en öllum þeim viðbúnaði sem Nató hefur verið með til að bregðast við ímyndaðri rússneskri innrás.

Í raun hefði þó þurft að ganga skrefinu lengra. Hvað varð af þokulúðrum almannavarna sem svo oft voru hitaðir upp í ungdæmi manns? Og hvers vegna var ekkert minnst á bankahrun í símaskránni, sem eitt sinn varaði mann við öllum hugsanlegum hremmingum? Hvað skal gera ef bankahrun ber að? Er nóg að fela sig undir borði? Það virðist að minnsta kosti hafa verið það sem ríkisstjórn Geirs Haarde gerði.

Bjarni Benediktsson hafði áhyggjur af því í Kastljósinu í kvöld að lélegt siðferði þjóðarinnar gæti smitast inn á Alþingi. Má ég þá leggja til að Alþingi leysi þjóðina upp og kjósi sér nýja...