Eitt af því sem vekur undrun mína, og líklega margra annarra, er það hve tíminn líður stöðugt hraðar eftir því sem maður eldist og virðist ekkert lát þar á. Flest munum við eftir endalausum sumrum æskunnar þegar tíminn virtist standa í stað, eða hve löng biðin eftir næstu helgi var á unglingsárum. En einhvern tímann eftir þrítugt er svo komið að það virðist alltaf vera föstudagur, og svo mánudagur á ný, án þess að maður fái neitt við nokkuð ráðið.

Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort þetta með tímann sé allt saman heilber ímyndum, eða hvort það sé raunverulega hægt að mæla hversu hratt hann líður. Öll vitum við jú að það eru sextíu sekúndur í hverri mínútu, en er þar með öll sagan sögð? Getur verið að þessar sextíu sekúndur séu ekki endilega öllum jafn langar?

Sálfræðingar og taugasérfræðingar hafa einmitt reynt að kanna þetta fyrirbæri og var nýlega fjallað um niðurstöður þeirra í kanadíska blaðinu Montreal Gazette. Þrjár mismunandi kenningar hafa verið settar fram, og eru þær eftirfarandi:

1. Tíminn sem hlutfall af lífinu

Þetta er líklega auðveldasta útskýringin, en um leið sú sem er minnst fullnægjandi. Því lengur sem við lifum, því minna hlutfall af lífi okkar er hver dagur. Sem dæmi má nefna að þegar við erum átta ára gömul er heilt sumar 1/32 hluti lífs okkar, en þegar við erum orðinn 64 ára er sumarið ekki nema 1/256 þess tíma sem við höfum verið til. Getur þá verið að tíminn virðist einfaldlega líða hraðar vegna þess að hver dagur hefur hlutfallslega minna vægi?

Ég man vissulega eftir því að þegar ég bjó með ömmu minni heitinni, þá fannst henni iðulega eins og dagarnir væru strax búnir á meðan mér virtust þeir líða áfram löturhægt. Þetta er ef til vill ástæðan á bak við staðalmyndirnar af gamla fólkinu sem situr í ruggustólnum daglangt. Það tekur því varla að byrja á nokkrum sköpuðum hlut. Og samt finnst manni eitthvað alveg einstaklega óréttlátt við þetta fyrirkomulag. Ættum við ekki einmitt að meta dagana betur með árunum? Því það er jú einu sinni svo að því fleiri dagar sem líða, því færri eigum við eftir.

2. Heilin starfar hægar með árunum

Hér liggja reyndar beinar vísindalegar rannsóknir að baki. Ungt fólk á þrítugsaldri var látið giska á hversu lengi ein mínúta væri að líða, án þess að notast við klukkur eða önnur hjálpartæki. Að meðaltali skeikaði þeim aðeins um eina eða tvær sekúndur. Þegar hið sama var gert við fólk á sjötugsaldri skeikaði því að meðaltali um hálfa mínútu, sem það bætti ofan á þann rauntíma sem liðinn var.

Þetta sannar þá það sem mig hafði grunað. Þegar maður verður gamall er mínútan um 90 sekúndur, eða um þriðjungi lengur að líða. Þýðir þetta þá ekki að aðeins er pláss fyrir um 40 mínútur í hverjum klukkutíma, og þess vegna líða þeir svona miklu hraðar?

En bíðum nú aðeins. Reyndar mætti ætla að lengri mínútur gæfu manni meiri tíma, og því ætti tíminn að virðast líða hægar. Í raun er þessu þó öfugt farið og má nefna einfalt dæmi því til stuðnings.  Eitt sinn lenti ég í bílslysi, þar sem blessunarlega enginn slasaðist og skemmdir voru litlar. Það sem ég man þó helst eftir er hversu hægt tíminn leið á því augnabliki er bílarnir tveir rákust saman. Það var eins og allt væri sýnt í „slow motion.“

Ástæðan fyrir þessu er sú að þegar hættuástand skapast starfar heilinn hraðar, sem gerir það að verkum að allt virðist gerast hægar í kring. Þetta gefur manni tækifæri til að bregðast við aðstæðum sem annars ættu að líða hjá á augabragði. Með aldrinum starfar heilinn hinsvegar hægar, sem gerir það aftur að verkum að allt virðist líða hraðar.

Þetta eru líklega slæmar fréttir fyrir þá sem dreymir um að lifa að eilífu. Tilraunir hafa reyndar verið gerðar í þessa veru. Reynt var að lengja líftíma orma nokkurra eftir ýmsum leiðum, og tókst að fjórfalda hámarksaldur þeirra. Gallinn á gjöf Njarðar var hinsvegar sá að til að ná þessu marki varð að hægja fjórfallt á líkamsstarfsemi þeirra.

Erfitt er að vita hvað gerist í hugarheim orma, en líklegt er að þó þeir lifi fjórum sinnum lengur skipti það þá litlu máli, þar sem tíminn líður fjórum sinnum hraðar á móti. Kannski eru sömu ástæður fyrir því að vampírur sofa á daginn. Þegar maður er orðinn 400 ára tekur það því varla að fara framúr.

En er þá ekkert hægt að gera til að ná utan um þessa dýrmætu daga sem eftir eru?

3. Endurtekningar flýta fyrir

Önnur kenning sálfræðingana um það hvers vegna tíminn líður hraðar með árunum byggir á huglægni, og í því felst nokkur von. Benda þeir á að þegar maður er ungur eru flestar upplifanir nýjar af nálinni, og því starfar hugurinn á fullu við að taka þetta allt inn. Eftir því sem maður verður eldri fækkar hinsvegar þessum nýju upplifunum til muna. Allt kemst upp í nokkurskonar rútínu, þar sem hugurinn er ef til vill fjarverandi stóran hluta dags og því verður maður þess lítt var hve tímanum líður. Dagarnir sleppa frá manni án þess að maður taki eftir þeim. Lífið er það sem á sér stað á meðan maður er upptekinn við að hugsa um annað, eins og skáldið sagði, eða eitthvað í þá áttina. Nú virðist hægt að sýna fram á þetta með vísindalegum hætti.  

Máli sínu til stuðnings benda rannsóknarmennirnir á að í fyrsta sinn sem maður fer á nýjan stað skoðar maður umhverfi sitt gaumgæfilega á leiðinn, en ef maður fer endurtekið á sama stað tekur maður varla lengur eftir ferðalaginu. Því gerist það að maður ratar í vinnuna eða heim aftur án þess að vera vitni að neinu í kring, og tíminn rennur úr greipum manns.

Þetta er eitthvað sem einnig er auðvelt að heimfæra upp á eigin reynslu. Vissulega líður tíminn hratt í fríum, en þegar litið er um öxl finnst manni óralangt síðan lagt var af stað, þó ef til vill séu aðeins um tvær vikur liðnar. Margt hefur verið upplifað og maður finnst manni á einhvern hátt breytt manneskja, á meðan tvær vikur á skrifstofunni renna hjá án þess að neinn viti hvað af þeim varð.

Að ná tökum á tímanum

Ef til vill er þetta skaplegasta kenningin, því þetta er sú eina sem gefur okkur eitthvað vald yfir tímanum. Því meira sem maður upplifir, því hægar virðist hann líða. Því er þetta líklega eina leiðin til að lengja líf sitt í raun, þó ekki sé í mínútum talið, því mínuturnar eru jú huglægar þegar allt kemur til alls.

Einmitt þessvegna hef ég ákveðið að læra þýsku í haust. Það að læra nýtt tungumál ku vera eitthvað það besta sem maður gerir fyrir heilabú sitt, og því betur sem maður nýtir það, því meiri tíma virðist maður. Hitt man ég einnig úr menntaskóla, að klukkutímarnir virðast sjaldnast jafn langir og þegar maður reynir að læra þýsku.

Við sátum þrír þarna á tröppunum, leikstjórinn, Hollendingurinn  og ég, og veltum því fyrir okkur hvað skyldi gera. Kassarnir lágu á götunni og myndu halda áfram að liggja þar þangað til einhver aðhafðist eithvað. Í stað þess að leysa vandamálið ákváðum við eins og sönnum Íslendingum sæmir að rífast við Hollendinginn um Icesave. Hann virtist að mestu áhugalaus um málið, og hélt af stað til að sinna starfi sínu sem kvikmyndatökumaður. Þá vorum við eftir tveir.  

    Leikstjórinn er Þorleifur Arnarsson, sem hefur búið af og á í Montreal í tvö ár á meðan kærastan Anna Rún hefur verið í listnámi við Concordia háskóla. Þorleifur sló í gegn með Rómeó og Júlíu í St. Gallen í Sviss fyrir nokkrum árum og hefur síðan ferðast á milli Norður-Ameríku og starfa í Evrópu. Enginn skortur er á leikstjórnarverkefnum, en eitthvað verr gengur að hafa stjórn á flutningunum. Morguninn hefur farið í að bera kassa út á götu svo hægt sé að stafla þeim inn í flutningabíl. Flutningabíllinn lætur þó á sér standa.

Kvikmyndastjarna í Hollywood

Þorleifur situr með iPhone í hönd og sendir sms grimmt á milli Eimskipafélagsins heima og flutningafélaga í Kanada, í von um að koma í veg fyrir hið óhjákvæmilega. Allt stefnir þó í að við þurfum flytja alla kassana aftur upp á þriðju hæð.

    Við sitjum ennþá úti á tröppunum og hugsum okkar gang þegar Englendingur á leið hjá með barnavagn og byrjar að spjalla um þróunarkenningu Darwins. Áður en að samræðurnar ná að þróast í átt að Icesave beinist athyglin annað, því Atli Bollason er mættur.

    Atla þessi er best þekktur heima sem hljómborðsleikari Sprengjuhallarinnar, en hefur nú tekist að verða nokkurskonar fígúra í neðanjarðarmenningu Montreal og ber tímarit undir hendi með mynd af sjálfum sér því til stuðnings. Næst er för hans heitið til Hollywood þar sem hann ætlar sér að verða kvikmyndastjarna, og hljóma slíkar fyrirætlanir minna langsóttar úr munni Atla en þær myndu gera komandi frá flestum öðrum.

At-Lee og Thor

Báðir hafa Íslendingarnir aðlagað nöfn sín að enskri tungu eins og innflytjenda er siður. Þorleifur kallar sig “Thor,” sem gengur betur í innfædda, ekki síst nú þegar kvikmynd um þrumuguðinn er í bíóhúsum. Atli hefur hinsvegar haldið í upprunalega stafsetningu, en ber nafn sitt fram sem “At-Lee.”

    “Ertu nokkuð skyldur Clement Attlee?” spyr Englendingurinn, en sá Attlee var forsætisráðherra Bretlands næst á eftir Winston Churchill. Atli Bollason neitar því, og Englendingurinn heldur af stað til þess að undirbúa fyrirlestur við Concordia þar sem hann hyggst mæla gegn sköpunarsögunni.

Næstur á leið hjá Walesmaður, sem er á leiðinni í prufu fyrir bílaauglýsingu þar sem hann á að leika forstjóra á frönsku og hefur eytt helginni í stífar æfinga. Við óskum honum góðs gengis og leiðum hugann aftur að kössunum.

Ítalskar mæður

Það er ágætt að eyða eftirmiðdegi út á tröppunum og horfa á hverfið ganga framhjá, enda ku þetta vera eitt helsta tómstundargaman Montrealbúa. Allar góðar stundir verða þó að taka enda. Thor, eða Þorleifur eins og við munum kalla hann hér eftir, er nú búinn að gefast upp á flutningamönnunum. Því er ekkert að gera nema bera kassana aftur upp.

    “Það á eftir að þrífa út úr ísskápnum,” öskrar ítölsk kona reiðilega af svölunum og virðist vera húsráðandi. “Annaðhvort þrífur þú út úr honum, eða þá að þú borgar mér fyrir að gera það.” Þorleifur reynir stuttlega að útskýra fyrir henni gang mála, en gefst fljótlega upp.

    Sonur konunnar kemur brátt og biðst afsökunnar á hegðun hennar, enda sé hún með alzheimer. Sonurinn nefnist Justin, sem er stytting á Ágústínus, og er hann bæði í útliti og talsmáta eins og statisti úr Sopranos þáttunum. Fjölskyldan á nokkur hús í götunni sem þau leigja út. Þorleifur forvitnaðist eitt sinn um hvernig þau komust inn í fasteignabransann. “Það er ekkert mál að fá lán, svo lengi sem maður fer ekki í gegnum bankakerfið,” segir Justin, og Þorleifur ákveður að spyrja ekki meira.

    Þau búa þrjú saman á neðstu hæðinni, móðir, sonur og fámál dóttir. Justin á sér þann draum að flytja hinum megin við götuna, og segist ætla að hringja á lögregluna ef mamma kemur í heimsókn.

Þjófhræddir Ítalir

Við tökum til við að bera kassana aftur upp á loft og Justin lætur sig hverfa þegar hann sér hvert stefnir. Hann birtist þó fljótlega aftur, reiðubúinn til þess að hjálpa. Í stað þess að leggja til krafta sína er hann með uppástungu. Við getum geymt kassana úti í garði hjá honum um nóttina, og mun hundurinn settur út í garð til að gæta öryggis. Leikstjóranum finnst þetta hljóma sem örugg lausn, og Justin lætur sig hverfa á ný þegar við byrjum að stafla kössunum undir stigapallinn.

    Næst þegar hann birtist erum við komnir langleiðina með verkið. Hann kemur þó ekki tómhentur, því í þetta sinn er hann með hreyfiskynjara undir hendinni sem hann kemur fyrir í blómsturpotti. Hann er þó enn ekki sannfærður um öryggi búslóðarinnar. “Það þarf að setja eitthvað ofan á sem getur dottið svo að það heyrist ef einhver reynir að stela þessu,” segir hann og leggur spýtur ofan á kassana.

    Velski leikarinn kemur aftur úr áheyrnarprufunni og segir að í stað þess að leika forstjórann hafi hann verið settur í að leika föður stelpu sem er að kaupa sér bíl, og allar æfingarnar því til einskis. Hvernig fór kemur síðar í ljós, en nú á hann sér þá ósk heitasta að fá sér einn bjór áður en að eiginkonan og dóttirin koma heim. Sú ósk fer fyrir lítið, því áður en hann hefur sleppt orðinu sjást þær valsa upp götuna. 

Við förum aftur upp og berum það dót sem á ekki að fara inn í gám út á götu, en það er siður hér í borg að stilla óþarfa innbúi upp utandyra þar sem þeir sem eiga leið hjá geta hirt það. Við erum ekki fyrr búnir að setja hengirúm og sólstóla út á gangstéttina en einhver kemur og spyr hvort hann megi eiga þá.

Það sem á aldrei að gera við eldhúshnífa

“Eruði að verða brjálæðir?” hrópar Justin þegar hann sér eldhúshníf í gjafahrúgunni. “Hvað ef einhver stingur einhvern með honum og þín fingraför eru á honum?” Þorleifur neyðist til að játa að hann hafi ekki hugsað svo langt. Justin hefur hinsvegar hugsað fyrir öllu, og er nú með stóran kassa af innfrarauðun skynjurum undir hendinni. “Ég á þrjá svona kassa,” segir hann og fer að raða þeim í kringum garðinn. “Eitt sinn stökk hér maður yfir grindverkið og lenti á járnstöng sem stakk hann í gegnum fótinn svo hann féll ofan á gaddavír sem ég hafði komið fyrir,” segir hann stoltur, en virðist síðan þá hafa tekið tæknina í sína þjónustu við að góma innbrotsþjófa, auk hundanna.  

    “Ég vil ekki hafa þetta hérna,” segir portúgalska konan á efri hæðinni þegar hún sér öryggismyndavélarnar sem Justin er að koma fyrir á tröppunum, en samþykkir þó að hafa þær yfir nóttina í þetta eina sinn.

    “Ætliði að henda þessum skáp?” bætir hún við og bendir á fyrirbæri sem þeir Atli og Þorleifur hafa verið að rogast með niður tröppurnar. Hún er ung og sólbrún og Atli stekkur til að hjálpa henni að bera hann aftur upp í sína eigin íbúð.

    “N‘u getiði séð hverjir eru þjófar og hverjir ekki,” segir Justin og bendir á tvo unga stráka sem ganga upp götuna. “Ef þeir líta aftur fyrir sig eru þeir með augastað á búslóðinni.” Líklega hafa þó engin húsgögn nokkurntímann verið jafn örugg og þau sem eru geymd þessa nóttina í garðinum hjá Justin. Vonandi gengur betur að fá flutningamennina næsta dag. 

Í kringum 1930 birtist grein í bandarísku tímariti þar sem fjallað var um fegrunariðnaðinn. Segir þar að á hverri konu séu um fimm fermetrar af húð. Henni þurfi að halda við, og séu um 40.000 fegurðarbúðir í landinu þar sem um tveimur milljörðum dollara sé eytt á ári hverju. Niðurstaða greinarhöfundar er á annan hátt en búast mætti við; Að þetta sé hvergi nærri nóg. Segir hann að til lágmarksviðhalds þurfi að fara í olíumeðferð 12 sinnum á ári, fimmtíu og tvisvar sinnum í andlitsmeðferð, tuttugu og sex sinnum að láta plokka á sér augabrýrnar og þar fram eftir götunum.

„Kvennarusl“

Um einni kynslóð síðar fengu margar bandarískar konur nóg, og árið 1968 var efnt til mótmæla gegn fegurðarsamkeppninni Miss America. Róttækar konur tóku sig til og hentu brjóstahöldurum, fölskum augabrúm, hárkollum og öðru sem þær kölluðu „kvennarusli“ í tunnu sem þeir nefndu „ruslatunnu frelsisins.“ Að því búnu var kind krýnd sem hina nýja ungfrú Ameríka.

Þrátt fyrir allar kvenfrelsishreyfingar má segja að höfundi greinarinnar frá 1930 hafi orðið að ósk sinni, því þessa daganna er vafalaust talsvert meira en tveimur milljörðum dollara eytt í fegrunaraðgerðir og annarskonar fegrunarvörur á ári hverju. Og þrátt fyrir þessi gríðarlegu útgjöld eru konur enn víðast hvar verr launaðar heldur en karlmenn. Hefur þá ekkert áunnist?

 Clooney-kvarðinn

Launamunur er þó ekki einungis kynbundin, því samkvæmt nýlegri rannsókn í Háskólanum í Texas (af öllum stöðum) þénar fallegt fólk rúmlega 230.000 dollara meira um ævina heldur en aðrir, eða um 26 milljónir króna. Það sem vekur enn frekar athygli er að þetta er ekki einungis bundið við konur. Á meðan fallegar konur þéna að meðaltali 12 prósent meira en þær sem teljast síður fríðar, þá þéna myndarlegir karlmenn um 17 prósent meira en þeir sem minna eru fyrir augað.

En skiptir þetta einhverju máli? Er fegurðin ekki afstæð þrátt fyrir alltsaman, þó að launaseðillinn kunni ekki að vera það? Svo virðist ekki vera, samkvæmt þessari sömu rannsókn. Þegar fólki var skipt upp í fegurðarkvarða á bilinu einn til fimm voru aðspurðir í svotil öllum tilfellum sammála um hvernig flokka skyldi hverja. Fólk eins og George Clooney og Anne Hathaway voru öruggar fimmur, á meðan vísindamaðurinn sem framkvæmdi rannsóknina reyndist þristur.

Heimalegt útlit

Flestir eru, eins og gefur að skilja, með miðlungsútlit, eða 59 prósent karlmanna og 51 prósent kvenna. Tvö prósent karla og þrjú prósent kvenna reyndust afburðafalleg, á meðan eitt prósent karla og tvö prósent kvenna voru á hinum enda kvarðans, það sem Bandaríkjamenn kalla hinu hlutlausa nafni „homely,“ sem merkir líklega að þau séu lítt til þess fallinn að láta sjá sig utandyra. Telur vísindamaðurinn að lítill munur sé í reynd á þessum útlitstengda launamun og öðrum er viðkemur kyni eða kynþætti, en að hinir útlitsgölluðu eigi erfiðara með að sækja rétt sinn. Lýtaaðgerðir virðast lítið hjálpa, og segir hann að fólki verði því að spila úr þeim spilum þeim það hefur.    

Ef til vill er eitthvert réttlæti fólgið í því að bæði kynin séu nú dæmd eftir útlitinu í stað annars þeirra áður, en öll verðum við víst að búa undir oki fegurðarinnar enn um sinn.