Icesave og absúrdisminn

Það hlýtur að vera erfitt að vera satíristi á Íslandi í dag. Raunveruleikinn er fáránlegri en nokkuð absúrdistaleikhús gæti komið til skila. Ég er líklega orðinn jafn leiður á að skrifa um Icesave málið og þú, kæri lesandi, ert orðinn leiður á að lesa um það. Eigi að síður er þetta það mál sem enn þarf að lesa og því þarf víst að ræða það enn um stund.

Flestum er kunnugt um hversu mikilli viðsnúningur flokkana hefur orðið eftir því hver situr í stjórn og hver í stjórnarandstöðu. Samt er talsverður munur á þessum viðsnúningi. Þegar Steingrímur J. Sigfússon var í stjórnarandstöðu sagði hann að helst ætti að skila láninu frá Alþjóða gjaldeyrissjóðnum og töldu margir að hann hefði þá talað af sér. Slíkt myndi enginn ábyrgur stjórnmálamaður leggja til. Þegar hann hinsvegar komst í stjórn og hafði aðgang að þeim gögnum sem fjármálaráðuneytið býr yfir skipti hann snarlega um skoðun. Endalausar deilur við umheiminn gera engum gagn, nema þá helst óvinsælum stjórnmálamönnum sem vilja höfða til þjóðernishyggju frekar en skynsemi til að bæta fylgi sitt.

Heilindi eða klókindi

Viðsnúningur Sjálfstæðisflokksins er annars eðlis. Hann hafði sjálfur samið um lausn Icesave deilunnar, en skipti síðan um skoðun þegar hann missti völdin. Sjálfstæðismenn mátu það svo að Icesave deilan væri besta leiðin til að koma höggi á ríkisstjórnina. Þeir mátu þá stöðu rétt. Það var fyrst þegar að þeim virtist í raun ætla að takast að koma í veg fyrir Icesave samning í byrjun árs að þeir fóru að draga í land, enda óttast þeir að lenda í stjórn með óleysta Icesave deilu á herðum sér. Þá vita þeir, rétt eins og ríkisstjórnin nú, að deiluna þarf að leysa með samningum, og mun þá verða enn annar viðsnúningurinn.

Steingrímur starfar af heilindum, en ekki endilega af miklum pólitískum klókindum. Hann fékk Icesave málið í arf og hefur lagt mikið undir að leysa það, enda telur hann hag þjóðarinnar best borgið með slíku. Ef til vill hefði verið betra fyrir pólitískt líf hans ef hann hefði frá upphafi stjórnarsetu hafnað því að borga Icesave. Það er lítill vafi á því að ef hann hefði gert það hefðu Sjálfstæðismenn skorið upp herör gegn ríkisstjórninni, krafist þess að samið yrði um Icesave og lýst því yfir að vinstrimenn séu ótækir í stjórn þar sem þeir virða ekki alþjóðlegar skuldbindingar. Andúð Sjálfstæðismanna var alltaf gefinn, það var bara spurning um hvaða rökum þeir myndu beita. Ef ríkisstjórnin væri með Icesave yrðu þeir á móti, ef ríkisstjórnin væri á móti yrðu þeir með.

Hægri og vinstri í hring

Með því að hafna Icesave hefði vinstrimönnum þó tekist að þétta sínar eigin raðir. Steingrímur hefði staðið fram sem eldheitur hugsjónamaður, frekar en sá praktíski stjórnarmaður sem hann hefur reynst. Þetta hefði styrkt bakland hans, á meðan óvinirnir hefðu haldið áfram að vera óvinir hvort eð er. Núna er hinsvegar sú undarlega staða kominn upp að sumir af helstu gagnrýnendum stjórnarinnar eru þeir sem eru lengst til vinstri og beita fyrir sig nánast nákvæmlega sömu rökum og þeir sem eru lengst til hægri.

Niðurstaðan af þessu er augljós. Vinstrimönnum hefur mistekist að standa saman og Sjálfstæðisflokkurinn mun fyrr eða síðar, líklega frekar fyrr, komast aftur til valda. Það eina sem getur breytt stöðunni er rannsóknarskýrslan, sem engin leið er að sjá fyrir hvaða áhrif muni hafa. Líklegt er þó að eini flokkurinn sem mun koma nokkuð klakklaust út úr því séu Vinstri grænir, sem er eini flokkurinn sem ekki getur talist bera ábyrgð á hruninu. Það er einnig líklegt að Sjálfstæðismenn, sem bera höfuðábyrgðina, muni reyna hvað þeir geta að koma stjórninni frá áður en hin raunverulega tiltekt byrjar. Þeir hafa þó ekki þingmeirihluta fyrir því, enn sem komið er. Til þess að geta fellt stjórnina þurfa þeir fyrst að kljúfa Vinstri-græna, og fá þannig meirihluta fyrir vantrauststillögu. Mögulega mun næsta lota Icesave deilunnar, sem enn er óleyst, gefa færi á slíku.