Í þáttunum Mad Men, sem sýndir voru á Stöð 2 nýlega, segir frá mönnum sem vinna á auglýsingaskrifstofu í kringum 1960. Allir eru stöðugt reykjandi þó að einn kúnninn, Lucky Strike, hafi áhyggjur af nýjum rannsóknum sem sýna fram á að reykingar séu skaðlegar heilsunni. Meðeigandinn Sterling fær hjartaáfall og skilur ekkert í því, hann gerði allt sem að læknirinn sagði, drakk rjóma og át smjör út í eitt.

Þegar maður var lítill var manni sagt að drekka mjólkina sína, og það þótti sjálfsagt að borða brauð í öll mál. Litið var á börn sem óstöðvandi nammiátsvélar, sem þurfti að múta til þess að borða grænmetið sitt. Um helgar fékk maður síðan gos sem maður skolaði munninn rækilega með og alltaf var verið að troða í mann sætindum ef maður fór eitthvert í heimsókn.

Það er undarlegt til þess að hugsa að nánast allt sem maður lærði um mataræði þegar maður var barn hefur reynst tóm þvæla. Amma mín spurði eitt sinn hvort majónes væri ekki örugglega megrandi, og vill helst borða kartöflur í öll mál. Kynslóð foreldranna tók upp breytta matarhætti, nú voru hrísgrjón eða pasta með öllu eins og í útlöndum og töldu menn sig vera að betrumbæta mataræði sitt svo um munaði. Fyrir ekki löngu síðan kom þó sú kenning fram að kolvetni væru verri en fita, og að hamingjan fælist í því að éta kjöt, fisk og salat, en láta kartöflur, pasta og brauð vera.

Gamlir hundar og hamborgarar

Bolludagurinn er haldin hátíðlegur til að gleðja börnin, en getur verið að hann heilli foreldrana frekar? Ég heyrði nýlega af 10 ára stelpu sem reyndi hvað hún gat að fá móður sína til að hætta að kaupa súkkulaðikex, en með takmörkuðum árangri. Mömmunni fannst mikilvægt að stelpan hefði eitthvað að borða þegar hún kæmi heim úr skólanum, og sá til þess að skúffurnar væru alltaf fullar af kexi. Krakkinn vildi þó frekar ávexti, en það er erfitt að kenna gömlum hund að sitja.

Mín kynslóð ólst upp við fyrstu skyndibitastaðina á Íslandi, hamborgarastaði eins og Tommaborgara, Sprengisand og Bleika pardusinn. Upp úr 1990 bættust pítsustaðir við. Um tíma virtist enginn maður með mönnum nema hann opnaði pítsustað, og þeir kepptust um að bjóða ókeypis heimsendingu og langa opnunartíma. Það er fyrst nú, um miðjan aldur, að við erum að læra að borða.

Þegar börnin vita betur en foreldrarnir

Svo virðist þó sem að unga fólkið í dag séu mun meðvitaðri um mataræði sitt. Fræbbblaplatan „Viltu nammi væna?“ gæti í dag alveg eins heitið „Má bjóða þér brokkoli, beibí?“ Þegar ég byrjaði fyrst í háskólanum fyrir rúmum áratug var ekkert hægt að fá að éta nema sjoppumat, auk pítsusneiða á föstudögum. Á Háskólatorgi í dag er hinsvegar boðið upp á grænmetissúpur og speltbrauð, og maður þarf að hafa fyrir því að komast í óhollustuna.

Því miður er það svo að hollustuvörur eru almennt dýrari en aðrar. Offita í dag er því orðinn merki um fátækt, í stað þess að vera til marks um velmegun eins og áður. Hollustuæðið hefur þó ekki horfið með kreppunni. Þvert á móti virðist það vera að aukast ef eitthvað er. Ef til vill eru það eðlileg varnarviðbrögð þess sem hefur misst allt. Við höfum þó að minnsta kosti heilsuna. Því er um að gera að hlúa vel að henni.