Valur Gunnarsson

Valur Gunnarsson

Valur Gunnarsson trúir því að Ísland geti auðveldlega fullnægt þörfum allra. En ekki græðgi sumra.

Hin endanlegu endalok breska heimsveldisins

14. desember 2010 › 17:10

Um helgina hitti ég tvær vinkonur, aðra bandaríska, hina breska, sem höfðu ákveðið að hittast á miðri leið, það er að segja í Reykjavík. Það er táknrænt fyrir vináttu þeirra að önnur vinnur við að hanna flugmóðurskip fyrir breska flotann. Floti hennar hátignar, sem vann orrustuna um Atlantshafið en tapaði þorskastríðunum, á í miklum fjárhagskröggum þessa dagana. Hann er með tvö ný flugmóðurskip í byggingu og heitir annað þeirra Prince Charles, en á skrifstofunni er pottur í gangi um það hvort skipið verði tilbúið áður en Kalli verður kóngur og það verði þá réttnefnt.


Breski flotinn réði heimshöfunum allt frá 18. öld og fram að Seinni heimsstyrjöld, en þá tóku Bandaríkjamenn við. Eitt af hlutverkum flotavelda, annað en að verja hagsmuni heimalandsins, er að halda sjóræningjum í skefjum. Það er til marks um dvínandi veldi Bandaríkjanna að sjóræningjar eru nú farnir að láta á sér kræla í fyrsta sinn í einhverjum mæli síðan á 18. öld. Í fyrsta sinn síðan Bretland hóf að ráða höfunum eru stórveldin farinn að missa yfirráð yfir skipaleiðunum, með öllum þeim glundroða sem slíku fylgir.


Breskir feður og bandarískar mæður


En það eru fleiri breytingar í samskiptum Engilsaxnesku stórveldanna. Alveg síðan í Seinni heimsstyrjöld hefur Bretland reynt að leika hlutverk sem stórveldi í heiminum undir skjóli Bandaríkjanna. Er þetta bein afleiðing af stefnu Churchill í Seinni heimsstyrjöld. Sjálfur var hann afkvæmi samvinnu Breta og Bandaríkjamanna, móðir hans var bandarísk en faðir hans breskur. Churchill gerði sér grein fyrir að hlutverki Bretlands sem heimsveldis eitt og sér var lokið, því leit hann til Bandaríkjanna sem samstarfsaðila. Á meginlandinu fóru Frakkar aðra leið þegar veldi þeirra hóf að dvína, þeir litu svo á að besta leiðin til að viðhalda áhrifum sínum væri með náinni samvinnu við Þýskaland og stofnun Evrópusambandsins. Bretland gekk í Evrópusambandið árið 1973, en hefur alltaf verið minni þátttakandi í því en hinn svokallaði fransk-þýski öxull sem er þungamiðja þess. Stefna Bretlands hefur því í meginatriðum verið óbreytt.


Blair, Bush og Hitler


Bandaríkin og Bretland hafa ekki alltaf verið samstíga. Bretar studdu ekki Bandaríkjamenn í Víetnam með beinum hætti og Bandaríkin hjálpuðu Bretlandi ekki við að endurheimta Falklandseyjar. Eigi að síður hefur samvinna þeirra á milli oftast verið náin, og tekur gjarnan það form að Bretland styðja Bandaríkin í stríðsrekstri sínum. Líklega náði samstarf þeirra hápunkti í stríðum þeirra á fyrsta áratug 21. aldar, að minnsta kosti þeim mesta síðan í Seinni heimsstyrjöld. Samlíkingunni var oft beitt, Saddam Hussein var hinn nýi Hitler, og Blair og Bush því hinir nýju Roosevelt og Churchill. Tony Blair virtist kunna vel við sig í hlutverkinu sem nokkurskonar sendiherra Bush til heimsins og reyndi að ljá stefnu hans mannlegt andlit. Bretar fundu til máttar síns, þó að mátturinn væri að mestu Bandaríkjanna megin.


Kyrrahafsforsetinn


Það er erfitt að sjá að Bretar hafi hagnast mikið á þessari stefnu til lengri tíma litið. Stríðin hafa verið gríðarlega kostnaðarsöm, en í stað þess að skila Bretlandi meiri áhrifum á heimsvísu hafa áhrif þeirra þvert á móti dvínað. Jafnvel samband þeirra við Bandaríkin hefur ekki styrkst. Obama hefur kallað sjálfan sig „fyrsta Kyrrahafsforseta Bandaríkjanna,“ sem hlýtur að teljast móðgandi í garð Breta. Persónuleikarnir skipta einhverju máli, rétt eins og Churchill leit að einhverju leyti á Bandaríkin sem móðurland sitt lítur Obama í átt til uppeldisstöðva sinna í Indónesíu. En fyrst og fremst er þetta spurning um hagsmuni, og Bandaríkin fara æ meira að líta til Asíu þar sem rísandi stórveldi eins og Kína og Indland munu eiga stóran þátt í mótun heimsins á 21. öld.

Bretland hefur enn öflugan her, þann besta í Evrópu og einn þann tæknivæddasta í heimi. En það er ólíklegt að þeir muni hafa efni á að viðhalda honum til lengdar, enda erfitt að sjá að þeir hafi mikla hagsmuni af hernaðarútgjöldum sínum. Aukið varnarsamstarf við Frakka nýlega er ef til vill dæmi um það sem koma skal, þó að nýtt Kóreustríð gæti breytt stöðunni eitthvað. Karl fær ef til vill sitt flugmóðurskip, en Vilhjálmur getur ekki verið jafn viss. 



Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.