Eru Íslendingar upp til hópa rómantískt fólk? Fljótt á litið er þessu auðsvarað. Ef maður gengur í gegnum miðbæinn að miðnætti um helgar og lítur á hvernig þjóðin hagar ástarmálum sínum virðist hér um afskaplega órómantíska þjóð að ræða. En þegar nánar er að gáð eru Íslendingar afar rómantískir. Og reyndar of mikið, ef eitthvað er.

Umheimurinn uppgötvaði fyrst Ísland að einhverju marki á 19. öld, þegar fræðimenn meginlandsins heilluðust af Íslendingasögunum og þessari þjóð sem virtist samanstanda af hálfvilltum náttúrubörnum. Þetta var á tímum rómantísku stefnunnar sem hafnaði skynseminni og kaus frekar hluti eins og þjóðernið, listina og ástina til að gefa lífinu merkingu.Síðan þá hefur Ísland við og við komist á kortið, ekki síst þegar náttúrubörn eins og Björk og Sigurrós báru hróður landsins víða. Að einhverju leyti hafa Íslendingar gengist upp í þessari ímynd. En að öðru leyti virðist hún hreint og beint eiga vel við.

Rómantískir bankamenn

Með útrásinni reyndu Íslendingar að rífa sig upp úr þessari ímynd. Bankamenn okkar skildu hinn flókna heim hagfræðinnar betur en flestir og áttu jafn vel heima í New York og Reykjavík, Íslendingar voru nútímaþjóð stórfyrirtækja og kaldrar fjárhagslegrar skynsemi. En síðan snérist allt við aftur. Bankamennirnir voru ekki nýtísku reiknivélar, heldur þvert á móti náttúrubörn sem stjórnuðust af tilfinningum sínum, jafnvel mjög barnalegum tilfinningum eins og óhóflegri græðgi. Ef við bætum við eins og einu eldgosi við var Ísland aftur orðið heimkynni víkinga og villimanna og engin leið er að vita hverju þeir taka upp á næst.

Bankamennirnir eru kannski ekki alsaklausir, en eigi að síður er hægt að segja að mikið sakleysi einkenni heimsmynd Íslendinga. Við viljum trúa því að heimurinn sé í grunninn réttlátur, þó mun erfiðara sé að trúa slíku eftir hrun. Ef einhverjum vegnar vel viljum við trúa að það sé vegna þess að hann sé svona duglegur, ekki vegna þess að hann sé að kokka eitthvað óheiðarlegt í reikningsbókunum.

Halda Íslendingar framhjá?

Þetta sakleysislega og að hluta til rómantíska viðhorf má einnig heimfæra upp á afstöðu okkar til ástarinnar. Á meðan meginlandsþjóðirnar, ekki síst heimsmeistarar eins og Frakkar, líta á hana sem leik sem gefur lífinu lit (svo alhæft sé allhressilega), þá eru Íslendingar gjarnir á að líta á hana sem eitthvað utanaðkomandi afl sem kemur til þeirra sem eiga hana skilið og gerir allt gott þegar minnst varir. Jafnvel fullorðið fólk heldur oft í barnatrúna hvað þetta varðar.

Útlendingar spyrja mig stundum hvernig fólk fer að því að halda framhjá í svona litlum bæ eins og Reykjavík. Framhjáhald er svo eðlilegur hlutur að ekki er spurt um hvort heldur hvernig. Ég leyfi mér að fullyrða að Íslendingar halda líklega minna framhjá en aðrir, hvort sem það er smæð þjóðarinnar eða öðru að þakka. Það framhjáhald sem á sér stað gerist á fylleríum þegar skynsemin er skilin eftir heima, en minna er um hjákonur og langtíma hliðarsambönd.

Framhjáhald í Frakklandi

Íslenskar konur eru þrátt fyrir allt fremur frjálsar þegar að ástarmálum kemur, og skilnaður er talinn eðlilegur hlutur þegar því er að skipta. Því er lítil ástæða fyrir fólk að giftast ungt, og jafnvel af félagslegum ástæðum fyrst og fremst, og haldast gift þó það sé löngu búið að fá leið á makanum á meðan ástin fær fyrst að blómstra í framhjáhaldinu. Allt þetta leiðir til þess að Íslendingar eru líklega trúir sínum maka á meðan á stendur, því annars er ekki svo erfitt að skipta honum út. Síðan fréttist náttúrulega allt í litlum bæjum, en framhjáhald er hér litið alvarlegri augum en hjá þeim í Frans sem líta á þau sem nánast eðlilegan part ástarmála. Við eigum bágt með að skilja að fólk geri svona nokkuð.  

Hið innbyggða sakleysi Íslendinga hefur orðið okkur dýrkeypt. En það hefur sínar góðu hliðar samt...