• Þegar allir horfðu á Dallas

    12. mars 2010

     


    Ég hef ekki hugmynd um hvað er að gerast í Wipeout. Þetta er svosem ekki í frásögur færandi, þar sem ég fylgist ekki með þáttunum. Eigi að síður var það svo að þó að ég fylgdist ekki með Idolinu vissi ég þó ávallt hvernig fór, að minnsta kosti fyrstu tvö árin eða svo. Um tíma vissi ég jafnvel hvað var um að vera í Bachelor, þó ég hafi markvisst reynt að leið það hjá mér. Þetta eru ekki nema um fimm ár síðan, en nú er öldin önnur. Kannski er ég að verða gamall. Eða kannski er íslenskt þjóðfélag hreint og beint að breytast.


    Þegar ég var lítill var ein sjónvarpsstöð sex daga vikunnar, ellefu mánuði á ári. Jú, líklega er ég að verða gamall, en ég man þá tíð þegar öll börn landsins söfnuðust saman fyrir framan „Sú kemur tíð“ á sunnudögum og fullorðna fólkið horfði á Sú Ellen og félaga af álíka áfergju. Foreldrar lögðu sig í lífshættu í umferðinni við að komast heim fyrir þriggja mínútna Tomma og Jenna teiknimynd og það vissi hvert mannsbarn hvernig fór í Derrick.


    Þegar ég flutti til Bretlands átta ára gamall fannst okkur það ótrúleg upplifun að hafa heilar fjórar sjónvarpsstöðvar og sátum við límd fyrir framan skjáinn öll kvöld, ekki mátti missa af neinu. Þó að þjóðin horfi líklega meira á sjónvarp nú en þá er það ekki lengur sama sameiningartáknið og var. Maður getur ekki lengur gengið að því vísu að allir hafi séð „þáttinn“ í gær.


    Lífið og sjónvarpsdagskráin


    Ef til vill útskýrir þetta að einhverju leyti langlífi bíóhúsa og jafnvel leikhúsa, sem margir töldu að myndu leggjast af með heimaáhorfinu. Bíómyndir og leiksýningar eru viðburðir, eitthvað sem kemst inn í umræðuna, meðan gervihnattarsjónvarpið er einkaupplifun hvers og eins. Fólk miðar ekki lengur líf sitt út frá sjónvarpsdagskránni, og eftir að DVD tók við af myndbandstækjunum er fólk hætt að taka upp þætti sem skarast á við félagslífið. Þetta er hvort eð er endursýnt einhvern tímann.


    Eiginlega er gott til þess að vita að það sé frægt fólk í læstri dagsskrá sem ég hef ekki hugmynd um að er til. Því að á sama tíma og það er ágætt að fólk eigi sér sameiginleg áhugamál getur slíkt einnig verið þrúgandi. Tíminn líður jú hratt á gervihnattaröld, og ekki síður þegar DVD og ADSL er bætt inn í myndina. Úrvalið erlendis frá er nær takmarkslaust, en því miður er innlend þróun ekki á sama veg.


    London, New York, Reykjavík


    Íslendingur sem gengur um götur New York eða London finnur fyrir miklu menningarlegu frelsi. Þar er hægt að velja sér sína menningu eftir hentisemi og eitthvað er til fyrir alla. Með frjálsri fjölmiðlun sem hófst á Íslandi árið 1986 voru margir sem vonuðust til að hér yrðu til margar fjölbreyttar útvarpsstöðvar þar sem allir fengju eitthvað sem hentaði sínu áhugasviði. Það varð ekki úr, og enn er eiginlega meiri fjölbreytni innan ríkisútvarpsins heldur en utan þess. Með niðurskurði þar er þó ekki líklegt að sú litla fjölbreytni sem er fyrir hendi muni aukast.


    Þó sést vísir þess að það séu einmitt til hópar sem heimta sína eigin menningu. Þeir sem eru líklega enn kallaðir hnakkar hafa sitt Wipeout og menningarvitarnir sem ekki lengur hanga á Sirkús er alveg sama um það sem þar fer fram. Vonandi fá þeir eitthvað fyrir sinn snúð, því fjölbreytni er nauðsynleg hverju nútímasamfélagi. Sumir viðburðir, eins og bankahrunið eða Eurovision, koma við okkur öll. En þess á milli viljum við hafa valkosti. Við erum ekki lengur öll að horfa á Dallas.       

    Skrifa athugasemd

  • 1999

    9. mars 2010

    Partí eins og það sé 1999


    “Two thousand zero zero party over, oops out of time/ So tonight I'm gonna party like it's 1999”


    Þannig kvað Prince árið 1983. Sama ár gerði Reagan Bandaríkjaforsetin innrás í Grenada, Margret Thatcher, þá nýbúin að vinna Falklandseyjastríðið, var endurkjörinn Forsætisráðherra Bretlands og Steingrímur Hermannsson varð forsætisráðherra Íslands í fyrsta sinn.


    Princelagið vísar til þess að margir bjuggust við því að heimurinn myndi farast á þessu síðasta ári aldarinnar (eða næst síðasta, ef út í það er farið). Helstu rökin fyrir slíku voru líklega þau að 2000 er snyrtileg og kringlótt tala. Aðrir reyndu jafnframt að finna vísindalegar útskýringar á yfirvofandi heimsenda, meðal annars í hinum svonefnda 2YK vírus sem átti að þurrka út efnahagskerfi heimsins. 1999 var þó fremur viðburðarsnautt ár, svona á heimsendamælikvarðann að minnsta kosti. Það voru loftárásir á Balkanskaga, í síðasta en ekki fyrsta sinn á áratugnum. Davíð Oddsson var kosinn forsætisráðherra Íslands, hvorki í fyrsta né síðasta sinn. Vinstrimenn á Íslandi íhuguðu sameinað framboð, en skiptast þess í stað í tvo flokka, Samfylkinguna og VG. Evrunni var komið á fót en þó ekki enn sem peningaseðlar. Spongebob Squarepants birtist í fyrsta sinn í sjónvarpinu og Sameinuðu þjóðirnar útnefndu árið sem ár eldri borgara. Mestu máli skipti ef til vill að í nóvember voru lög sem bönnuðu bönkum að stunda áhættufjárfestingar afnuminn í Bandaríkjunum. Hamfarirnar komu síðar.


    Sagan endurtekur sig


    Árið 1999 kom og fór. Og kom síðan aftur. Rétt eins og þá situr nú stjórn við völd sem hefur tekið að sér það hlutverk að einkavæða bankakerfið. Nú eins og þá er einkavæðingin afar umdeild, en fer fram fyrir því. Nú eins og þá eru umfangsmikil virkjanaáform á borðinu, sem margir gagnrýna en virðast ekki fá rönd við reist. Nú eins og þá hafa margir áhyggjur af fákeppni, en engin samkeppnislög virðast vera til staðar. Og nú sem þá mæna menn á Evruna en hrista samt hausinn.


    Breski blaðamaðurinn Richard Boyes, höfundur bókarinnar Meltdown Iceland, sagði að Ísland hefði aðeins misst tíu ár. Líklega er það rétt hjá honum. Efnahagur Íslands hrundi ekki, heldur færðist aftur um tíu ár eða svo. Því er undarlega svipað umhorfs og það var árið 1999.


    Við erum nú stödd við endalok eins góðæris og  þurfum að fást við afleiðingarnar. En líklega erum við einnig stödd á byrjunarreit þess næsta. Ríkisstjórnin hefur um margt staðið sig ágætlega í efnahagsuppbyggingunni sem miðar rólega áfram, en engar raunverulegar breytingar hafa orðið á valdakerfi landsins.


    Tímaskekkjan endurtekur sig


    Ég ræddi um daginn við mann í ferðaþjónustunni sem segir að fjölskyldufrí hafi nánast lagst af, en að jafnmikið sé um golf ferðir til útlanda nú og áður. Venjulegt fólk lætur af öllum munaði, en þeir sem áttu pening áður eiga hann enn, þeir láta bara aðeins minna berast á. Líklega er ekki langt þar til þeir stíga fram í sviðsljósið á ný. Lausn Icesave deilunnar færist nær og krónan styrkist örlítið. Hægt og rólega er fólk að jafna sig á þynnkunni og farið að líta í átt að barskápnum á ný.


    Árið 1997 gaf rithöfundurinn Kurt Vonnegut út bókina Timequake. Fjallar hún við atburð sem verður árið 2001 og leiðir til þess að heimurinn verður að endurtaka síðustu 10 árin lið fyrir lið, þar sem enginn hefur frjálsan vilja. Fólk þarf að gera öll sömu mistökin og ganga í gegnum alla atburðina aftur án þess að fá rönd við reist, hvort sem það er horfa á foreldra sína deyja eða keyra drukkið og valda slysum. Um leið og tíminn hrekkur aftur af stað leggjast svo allir í þunglyndi.


    Vonnegut hafði aðeins rangt fyrir sér með tímasetningarnar. 1999 er hafið á ný. Sjáumst aftur haustið 2008.  


     


     


     


     

    Skrifa athugasemd

  • Viltu brokkoli, beibí?

    28. febrúar 2010

     


    Í þáttunum Mad Men, sem sýndir voru á Stöð 2 nýlega, segir frá mönnum sem vinna á auglýsingaskrifstofu í kringum 1960. Allir eru stöðugt reykjandi þó að einn kúnninn, Lucky Strike, hafi áhyggjur af nýjum rannsóknum sem sýna fram á að reykingar séu skaðlegar heilsunni. Meðeigandinn Sterling fær hjartaáfall og skilur ekkert í því, hann gerði allt sem að læknirinn sagði, drakk rjóma og át smjör út í eitt.


    Þegar maður var lítill var manni sagt að drekka mjólkina sína, og það þótti sjálfsagt að borða brauð í öll mál. Litið var á börn sem óstöðvandi nammiátsvélar, sem þurfti að múta til þess að borða grænmetið sitt. Um helgar fékk maður síðan gos sem maður skolaði munninn rækilega með og alltaf var verið að troða í mann sætindum ef maður fór eitthvert í heimsókn.


    Það er undarlegt til þess að hugsa að nánast allt sem maður lærði um mataræði þegar maður var barn hefur reynst tóm þvæla. Amma mín spurði eitt sinn hvort majónes væri ekki örugglega megrandi, og vill helst borða kartöflur í öll mál. Kynslóð foreldranna tók upp breytta matarhætti, nú voru hrísgrjón eða pasta með öllu eins og í útlöndum og töldu menn sig vera að betrumbæta mataræði sitt svo um munaði. Fyrir ekki löngu síðan kom þó sú kenning fram að kolvetni væru verri en fita, og að hamingjan fælist í því að éta kjöt, fisk og salat, en láta kartöflur, pasta og brauð vera.


    Gamlir hundar og hamborgarar


    Bolludagurinn er haldin hátíðlegur til að gleðja börnin, en getur verið að hann heilli foreldrana frekar? Ég heyrði nýlega af 10 ára stelpu sem reyndi hvað hún gat að fá móður sína til að hætta að kaupa súkkulaðikex, en með takmörkuðum árangri. Mömmunni fannst mikilvægt að stelpan hefði eitthvað að borða þegar hún kæmi heim úr skólanum, og sá til þess að skúffurnar væru alltaf fullar af kexi. Krakkinn vildi þó frekar ávexti, en það er erfitt að kenna gömlum hund að sitja.


    Mín kynslóð ólst upp við fyrstu skyndibitastaðina á Íslandi, hamborgarastaði eins og Tommaborgara, Sprengisand og Bleika pardusinn. Upp úr 1990 bættust pítsustaðir við. Um tíma virtist enginn maður með mönnum nema hann opnaði pítsustað, og þeir kepptust um að bjóða ókeypis heimsendingu og langa opnunartíma. Það er fyrst nú, um miðjan aldur, að við erum að læra að borða.


    Þegar börnin vita betur en foreldrarnir


    Svo virðist þó sem að unga fólkið í dag séu mun meðvitaðri um mataræði sitt. Fræbbblaplatan „Viltu nammi væna?“ gæti í dag alveg eins heitið „Má bjóða þér brokkoli, beibí?“ Þegar ég byrjaði fyrst í háskólanum fyrir rúmum áratug var ekkert hægt að fá að éta nema sjoppumat, auk pítsusneiða á föstudögum. Á Háskólatorgi í dag er hinsvegar boðið upp á grænmetissúpur og speltbrauð, og maður þarf að hafa fyrir því að komast í óhollustuna.


    Því miður er það svo að hollustuvörur eru almennt dýrari en aðrar. Offita í dag er því orðinn merki um fátækt, í stað þess að vera til marks um velmegun eins og áður. Hollustuæðið hefur þó ekki horfið með kreppunni. Þvert á móti virðist það vera að aukast ef eitthvað er. Ef til vill eru það eðlileg varnarviðbrögð þess sem hefur misst allt. Við höfum þó að minnsta kosti heilsuna. Því er um að gera að hlúa vel að henni.

    Skrifa athugasemd

  • Síðustu góðærisrjúpurnar

    17. febrúar 2010

    Síðustu góðærisrjúpurnar


    Fyrir hver jól, og reyndar allt árið um kring, streyma Norðmenn yfir til Strömstad í Svíþjóð. Það er ekki mikið að sjá í bænum, á lista yfir það markverðasta sem hefur gerst þar stendur að árið 1835 kom krónprinsinn í heimsókn og árið 1868 opnaði fyrsta rakarastofan. Það er því ekki í túristaerindum sem Norðmennirnir koma yfir, heldur vegna þeirrar staðreyndar að sænska krónan er um 20% lægri en sú norska. Í Strömstad er fyrsta Systembolaget (ÁTVR) Svíamegin við Svínasund. Í grennd eru stórar verslunarmiðstöðvar og lúxusbúðir sem selja antilópukjöt, villisvín og hreindýr.


    Fyrir Íslending eru það rjúpurnar sem vekja mesta athygli, ekki einungis vegna þess að þær eru hefðbundinn jólamatur, heldur vegna þess að á þeim stendur „Villibráð er veislumatur“ á ástkæra ylhýra. Rjúpurnar eru þó ekki íslenskar að uppruna, heldur stendur á þeim „Upprunaland: Skotland,“ einnig á íslensku. Hvernig stendur á því að sænskar matvöruverslanir selja mat með íslenskum merkimiðum?


     Ef maður lítur á dagsetninguna skýrist málið ef til vill. Rjúpurnar voru frystar þann 6. október 2008. Maður sér fyrir sér skoska rjúpnaveiðimenn standandi í fiðri upp að hnjám á fullu við að reyta rjúpurnar til útflutnings fyrir kaupóða Íslendinga. Einhversstaðar í bakgrunninum er sjónvarp í gangi þar sem Geir biður Guð um að blessa Ísland.  „Eeecch,“ segja hinir rauðhærðu í kór, muldra eitthvað óskiljanlegt og ákveða að senda rjúpurnar til Svíþjóðar í staðinn.


    Sameinuð gegn Svíum
    Skömmu eftir synjun Icesave sendi norska dagblaðið Aftenposten rannsóknarblaðamenn á vettvang til þess að skoða samband Íslands og Noregs. Fyrsta stopp er Árnastofnun, þar sem dr. Gísli Sigurðsson segir þeim að konungssambandið við Noreg hafi verið upphafið af óförum Íslendinga, en að hlutirnir hafi versnað um helming eftir að Danir tóku yfir. Ketill Guðmundsson vaktmaður hjá Ístak er diplómatískari þar sem hann stendur vörðinn við tómt vöruhús Bauhaus. Hann vonast til þess að verða sendur til Jamaica til þess að sitja yfir norsku skemmtiferðaskipi, en segist ekki heldur hafa neitt á móti því að vinna í Noregi sjálfu.


    Kjartan Kjartansson hjá Sambó talar digurbarkarlega og lýsir Bretlandi og Hollandi stríð á hendur á milli þess sem hann segir að sagan sýni að best sé að Íslendingar leysi sín vandamál sjálfir. Styrmir Gunnarsson fyrrum ritstjóri kemur fram eins og hann sé starfandi í íslensku utanríkisþjónustunni og segir diplómatískt að eftir að bandaríski herinn fór séu Norðmenn mikilvægustu Bandamenn Íslands. Hann bætir því við að Svíar geri allt sem þeir geti innan Evrópusambandsins til að leggja stein í götu Íslendinga. Ef til vill er gamli Kalda stríðshaukurinn hér að beita vel þekktri tækni, að finna samvinnuflöt gegn sameiginlegum óvin. Ef til vill geta Íslendingar og Norðmenn sameinast, ef ekki um norsku krónuna eða Evu Joly, þá að minnsta kosti gegn illsku Svía.


    Hvaðan kom Ingólfur?
    Norsku blaðamennirnir enda för sína á Arnarhól, þar sem þeir dást að styttunni af honum Ingolfr Arnarson frá Sunnfjord í Vestlandet. Norðmenn hafa löngum reynt að eigna sér bæði Snorra og Leif, en það verður að segjast eins og er að Ingólfur var óumdeilanlega Norðmaður. Að minnsta kosti framan af.
    Blaðamennirnir spyrja stoltir tvær 17 ára stelpur sem sitja þar hjá hvort þær kannist ekki við manninn á styttunni og hvaðan hann kom. „Ingólfur?“ segja þær. „Var hann ekki Svíi?“  
    Ef til vill þurfum við að bíða enn um sinn eftir norskum lánum.  

    Skrifa athugasemd

  • Vítisenglar og vandræðagemsar

    10. febrúar 2010

    Ekki fyrr er minnst hér á spilavíti en Vítisenglar nágrannalandanna fara að láta á sér kræla á ný. Vafalaust mun lögreglan taka vel á móti þeim. Þó efast megi um lagalegt réttlæti slíkra aðgerða er hitt þó nokkuð ljóst að vítisenglar eru varla velkomnir gestir og að fátt gott muni hljótast af komu þeirra. Í stað þess að kvarta undan fyrri og væntanlegum aðgerðum lögreglu í þessu máli vil ég frekar biðja um samræmi. Þeir voru til sem ekki aðeins vildu breyta Hótel Nordica, heldur landinu öllu, í eitt stórt spilavíti. Við vitum öll um afleiðingarnar. Því mælist ég nú til þess að lögreglan taki sig til og snúi eins og nokkra alþjóðlega viðskiptamenn niður í fríhöfninni, hvort sem þeir eru af íslensku eða erlendu bergi brotnir. Það myndi færa þjóðinni allri aukna trú á embættið.
    Annars minnir þessi umræða öll á virkjanaumræðuna. Eftir að Kárahnjúkavirkjun var reist ofhitnaði efnahagskerfið og því þarf að virkja meira. Eftir að Kauphöllinni var breytt í spilavíti fór allt á annan enda og því þarf fleiri spilavíti til að bjarga okkur út úr kreppunni. Hvernig sem fer er þó eitt ljóst. Íslendingar munu örugglega umgangast spilavítið af mikilli skynsemi og hófsemd. Alveg eins og þeir gera með áfengi og verðbréf.

    Skrifa athugasemd