-
Vélstrokkað tilberahass
8. nóvember 2011
Skrifa athugasemd
-
Sænska öldin í fíknivörnum, 1994-2002
1. nóvember 2011
Sænska öldin (1994-2002) í íslenskri fíkniefnapólitík er merkilegt rannsóknarefni.
Í þessum pistli rek ég stuttlega bakgrunn hennar í evrópskri fíknivarnapólitík og hvernig við þvældumst í net ofstækisfyllstu bannhyggjumanna sem völ var á fyrir tilverknað íslenskra stjórnmálamanna. Stutt bloggfærsla nægir til að draga fram nokkur lykilatriði, en nánari greining verður að bíða betri tíma.
Í skugga HIV og AIDS faraldurs fyrir 1990 varð upplýstu fólki í Evrópu fjótlega ljóst að sprautunotendur voru stór áhættuhópur og að við þeirri ógn sem að þeim steðjaði yrði að bregðast með nýjum aðferðum. Gömlu bannhyggjuaðferðirnar dugðu ekki til að verja þennan hóp gegn HIV. Í þessu ástandi varð hugmyndafræði skaðaminnkunar til.
Nokkrar evrópskar stórborgir tóku saman höndum 1990/91 undir heitinu European Cities on Drug Policy (ECDP) og birtu stefnuskrá sem kölluð var Frankfurtaryfirlýsingin. Þar lögðu borgirnar grunn að sameiginlegri stefnu í fíknivörnum og skaðaminnkandi aðgerðum. (Rétt er að taka fram að þessi vefur ekki verið uppfærður í rúman áratug - en hann veitir mikilvægar upplýsingar um upphaf skaðaminnkunar í Evrópu)Hugmyndafræði skaðaminnkunar var eitur í beinum Svía, sem lengi hafa haft sérstöðu meðal Evrópuþjóða sakir óbilgjarnar afstöðu til ólöglegra vímuefna og notenda þeirra. Þeir völdu talsmönnum ECDP hin verst nöfn og sökuðu þá um að vera lögleiðingarmenn í dularklæðum. Það var að sjálfsögðu hrein fjarstæða – ECDP voru pragmatísk samtök en Svíarnir ósveigjanlegir bókstafstrúarmenn.
Til mótvægis gegn ECDP blésu Svíar því til nýrra borgasamtaka, European Cities Agains Drugs, ECAD, og borgarstjórn Stokkhólms lagði þeim til aðstöðu og fjármagn. Til forystu réðist sjóaður áróðursmeistari úr hugmyndastríðinu í Svíþjóð, Torgny Peterson að nafni. Hann hafði starfað innan Hassela-hreyfingarinnar í Svíþjóð og var auk þess virkur í ýmsum alþjóðaklíkum ósveigjanlegustu bannhyggjumanna veraldarinnar.
Skemmst er frá því að segja að Reykjavíkurborg gerðist stofnfélagi ECAD og ber því ótakmarkaða ábyrgð á afleiðingum kolgeggjaðrar fíknivarnastefnu á Íslandi síðasta hálfan annan áratug, innfluttri frá Svíþjóð. Torgny Peterson og hans nótar flæktu okkur í net sitt.
Í upphafi skyldi endirinn skoða
Rétt er að setja formlegan upphafspunkt “Sænsku aldarinnar” á Íslandi við þá hátíðastund 29. apríl 1994, þegar Reykjavíkurborg skrifaði undir stofnsáttmála ECAD og Árni Sigfússon borgarstjóri og Þórarinn Tyrfingsson yfirlæknir SÁÁ bundu fastmælum að í framtíðinni yrði Reykjavík alveg laus við ólögleg vímuefni. Sjálfstæðisflokknum þótti ekki bráðónýtt að geta boðað þjóð vorri slíkan fögnuð í tvísýnni kosningabaráttu.
Raunar vann R-listinn kosningarnar og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir settist í stól borgarstjóra. Það kom í hennar hlut að leiða ECAD til valda í íslenskri fíknivarnapólitík og ábyrgð hennar er mest á því sem á eftir fór. Það er þyngra en tárum taki að Ingibjörg Sólrún skyldi láta sænska sértrúarmenn í fíknivörnum draga íslensku þjóðina inn í hugmyndafræðilegt stríð úti Evrópu sem við höfðum höfðum ekkert vit á, enda hafði engin umræða að gagni farið fram hérlendis um mismunandi leiðir í fíknivörnum. Við vorum peð í tafli vitringanna frá ECAD sem færðu okkur bull, ergelsi og firrur.Það fór ekki mjög mikið fyrir ECAD á Íslandi fyrstu misserin, en Torgny Peterson og íslenskir áhangendur hans í borgarkerfi Reykjavíkur unnu skipulega að því að móbilísera mýsnar. Torgny Peterson var áreiðanlega ekki lengi að uppgötva að hann hafði fundið skrítna þjóð sem trúað gæti órum hans um fíkniefnalausan heim. Aðferðir lögreglunnar breyttust og hörðnuðu, orðræðan varð óbilgjarnari og margháttaðri vitleysu var plantað í fjölmiðla og kollinn á alþingismönnum.
Í byrjun desember 1996 samþykkti ríkisstjórn Davíðs Oddsonar tillögu Þorsteins Pálssonar dómsmálaráðherra um samstarf ríkis, Reykjavíkurborgar og ECAD um umburðarlausa fíknivarnastefnu að hætti Svía. Síðar bættust Samtök íslenskra sveitarfélagið í hópinn. Svíarnir áttu að leggja til sérfræðiþekkingu og ráðgjöf og áhrif þeirra voru gríðarleg.Davíð Oddson hafði reyndar enga trú á þessu upphlaupi. Hann lýsti atburðum á ríkisstjórnarfundum undir lok árs 1996 skemmtilega í Reykjavíkurbréfi 4. júní 2011:
“En tilgangurinn lætur ekki nægja að helga meðulin. Hann ruglar iðulega dómgreindina svo um munar. Fyrir allmörgum árum var velmeinandi ráðherra sem skipað hafði nefnd og lagði til í framhaldinu að því yrði lýst yfir með lúðrablæstri og viðhöfn að Ísland yrði orðið fíkniefnalaust land, hið fyrsta í heimi, árið 2000. Hann var spurður í ríkisstjórninni hvort þetta háleita og eftirsóknarverða markmið væri virkilega raunhæft. Hann hélt nú það og vitnaði í vinnu nefndarinnar orðum sínum til fulltingis. Honum var þá í mikilli vinsemd bent á að svo vildi til að hann hefði einn ráðherra lyklavöld yfir rammgerðasta húsi sem væri haft lokað og læst, meira að segja einstök herbergi, og leitað á mönnum sem þangað kæmu. Samt hefði ekki tekist að halda þessu eina húsi, Litla-Hrauni, sem slíkum lögmálum lyti, fíkniefnalausu og reyndar virtist meira af slíkum efnum þar í umferð en að meðaltali í öðrum húsum á Íslandi. Það varð nokkur þögn á fundinum og svo voru önnur mál tekin fyrir. Þegar málið kom næst á borð ríkisstjórnar var búið að lengja örlítið í. Nú hét áætlunin: Fíkniefnalaust Ísland árið 2002” Sjá: Morgunblaðið, Reykjavíkurbréf: Tilgangurinn helgar meðulin. Látum því apótekin um þetta).Þrátt fyrir háðuleg orð Davíðs á ríkisstjórnarfundinum var tillaga Þorsteins samþykkt. Um mitt ár 1997 þótti tími kominn til blása til lokaorustu gegn eiturlyfjum á Íslandi. Með brauki og bramli var því lýst yfir að nú væri komið að því að útrýma ólögum vímuefnum í eitt skipti fyrir öll með áætluninni miklu “Ísland án eiturlyfja 2002”. Það er kostulegt plagg, ekki síst í ljósi hörmulegrar útkomu hennar og illri arfleifð.
Geymi nánari lýsingu á áætluninni miklu til síðari tíma en bendi mönnum til skemmtunar á leyfarnar af upphaflegum vef Íslands án eiturlyfja 2002 sem varðveist hafa í vefsafni á netinu. Margir linkar á síðunni eru virkir og í gegn um þá má nálgast ýmsan fróðleik sem horfinn er af yfirborði netsins.
Endapunkt Sænsku aldarinnar set ég við formleg lok ECAD verkefnisins á Íslandi, Ísland án eiturlyfja 2002, enda fer vel á lúðraþyt og lófaklappi á slíkri hátíðastundu. Við höfðum náð stórkostlegum árangri og fyrir því voru vísindalegar úttektir frá Rannsóknum&Greiningu og Gallup. Við skoðum þann frábæra árangur síðar, sem og útrás Íslendinga í fíknivörnum heimsins, undir fána ECAD, stjórn Dags B. Eggertssonar, vísindum Rannsókna og Greiningar – og sérstakri vernd Ólafs Ragnars Grímssonar.Raunar efast ég um að Sænsku öldinni sé lokið enn á Íslandi. Mig grunar að enn móti sænsk harðlínuviðhorf stefnu stjórnvalda og stýri verkum ákæruvalds, lögreglu og dómsvalds.
Nokkrar heimildir handa áhugasömum lesendum:Um aðdragandann að stofnun ECAD má til dæmis fræðast af skoðanaskiptum Carls Cederschiöld, borgarfulltrúa Hægriflokksins (m) í Stokkhólmi og Alecs Carlberg, talsmanns RFHL, stuðningsfélags fíknisjúklinga, í málgagni RFHL Oberoende Nr 1,1996. Þar kemur fram að Cederschiöld og félagar hófu að vinna að undirbúningi samtakanna 1991/92, til mótvægis gegn ECDP.
Hollenski fræðimaðurinn Tim Boekhout van Solingen gerði samanburðarrannsóknir í nokkrum löndum og bar saman fíkniefnastefnu og útkomu hennar í hverju landi fyrir sig. Tim Boekhout var í rannsóknateymi CEDRO, fræðaseturs háskólans í Amsterdam um fíkniefnamál, undir stjórn Peter D. A. Cohen. Hér er greining hans á Svíþjóð:
The Swedish Drug Control System
An in-depth review and analysis
Tim Boekhout van Solinge
CEDRO,
Amsterdam, 1997
Eftirfarandi grein er skyldulesning fyrir þá sem vilja kynna sér átökin innan ESB um fíkniefnastefnu og hver hlutur Svía var í þeim:
Drugs and decision-making in the European Union.
Boekhout van Solinge
CEDRO/Mets en Schilt.
Amsterdam 2002
© 2002 Tim Boekhout van Solinge.
All rights reserved.
Doktorsrannsókn Anders Kassman rekur starfsemi sænsku lögreglunar og áhrif hennar á fjölmiðla og stjórnmálamenn. Hún er gagnlegt rit við rannsóknir á málflutningi íslenkra lögregluyfirvalda. Því miður er þessi ritgerð ekki finnanleg á netinu og mig grunar að hún sé á fárra manna höndum hérlendis.
Polisen og narkotikaproblemet
Från nationelle aktioner mot narkotikaprofitörer till lokala insatser för att störa missbruket
Anders Kassman, doktorsritgerð
ACTA UNIVERSITATIS STOKKHOLMIENSIS,
Stokkholm Studies in Sociology. NS, nr. 6
Almquist&Wiksell InternationalStokkholm, 1998
ISBN: 91-22-01816-6
Annað klassískt rit um gangverk sænska taumhaldskerfisins er komið til ára sinna og ég hef ekki fundið það á vefnum.
Conflict and Control in Welfare Policy. The Swedish experience
Arthur Gould
Longman,
London&New York, 1988
Bestu kveðjur frá Kópaskeri
Pétur Þorsteinsson
fv. skólastjóriSkrifa athugasemd
-
Fíknivarnir frá nýjum sjónarhóli
30. október 2011
Það er óhjákvæmilegt að skipta um sjónarhól í fíknivörnum.
Síðasta hálfan annan áratug hafa íslensk stjórnvöld horft á fíkniefnavandann frá sænsk-bandarískum sjónarhóli og fylgt stefnu sem kalla mætti "algjört umburðarleysi" (e. zero tolerance). Löggæslu- og refsivörslukerfið er meginstoð þeirrar stefnu, ásamt meðferðarkerfi sem stefnir að algjöru bindindi. Sænskir ráðgjafar íslenskra stjórnvalda boða þá stefnu að gera beri fólki sem prófar eða notar ólögleg vímuefni lífið eins erfitt og bölvað og unnt er. Það hefur okkur tekist ágætlega.
Nýlegt mat bendir til þess að refsivörslukerfið á Íslandi verji hátt í tveimur milljörðum króna árlega í að halda fíkniefnalöggjöfinni til streitu. Rétt er að hafa þann kostnað í huga þegar árangurinn er metinn. Í kreppu skiptir máli að verja fjármagni skynsamlega.
Að mínu viti hefur stefna umburðarleysis og útskúfunar beðið algjört skipbrot á Íslandi. Neysla ólöglegra vímuefna virðist ekki hafa minnkað, en hún hefur þess í stað orðið harðari og háskalegri. Við höfum komið okkur upp afar slæmum sprautukúltúr og jafnvel kornungt fólk virðist telja eðlilegt að nota sprautur og nálar. Sú skelfilega öfugþróun hefur gerst tiltölulega hratt, en áður var sprautunotkun nánast einskorðuð við miðaldra, langt leidda einstaklinga. Ungmenni deyja af ofskömmtun ópíumskyldra lyfja á borð við morfín.
HIV smitfaraldur geysar meðal sprautufólks - nýjustu fréttir herma að þrettán einstaklingar hafi greinst á fyrstu níu mánuðum þessa árs. Í fyrra voru þeir tíu. Til samanburðar má nefna að einn sprautunotandi greindist með HIV smit í Hollandi á síðasta ári. Ef ástandið í Hollandi væri í sama fari og á Íslandi hefðu HIV greiningar sprautunotenda þar átt að vera fimm til sexhundruð í fyrra - ekki ein. Faraldurinn hér á sér tæpast hliðstæðu í Vestur-Evrópu á síðari árum. Við erum á báti með pestarbælum í Austur-Evrópu og Mið-Asíu og þar má vissulega finna enn hrikalegri dæmi. Portúgal snéri algjörlega við blaðinu í fíknivörnum um aldamótin, í kjölfar ógurlegs faraldurs sem þar reið yfir. Sama gerðist í Eistlandi. Portúgölum og Eistum hefur tekist að koma skikkanlegum böndum á faraldurinn eftir að þeir skiptu um sjónarhól.
Þá er ónefndur sá skaði sem stimplun og útskúfun hefur á lífshagi ungs fólk sem dæmt er fyrir smávægilegustu brot á fíkniefnalöggjöfinni. Skráning þeirra í sakaskrá lokar ótal dyrum. Það má til dæmis ekki ráða kennara sem hefur slíkan dóm á bakinu, jafnvel ekki þótt hann sé orðinn glerharður bindindismaður. Ekki mega þeir læra að fljúga og óvíst er að þeir geti stundað háskólanám í Bandaríkjunum. Sakaskráningin torveldar þessu unga fólki atvinnu- og húsnæðisleit. Jaðarrefsingin er margfalt þyngri en sú smávægilega sekt sem þessu unga fólki er yfirleitt gert að greiða.
Annar sjónarhóll í fíknivörnum er til og hefur notið vaxandi fylgis síðustu ár. Frá þeim sjónarhóli leita menn leiða til að lágmarka skaða af völdum vímuefnaneyslu í stað þess að reyna að uppræta hana með öllu. Á íslensku hefur þetta viðhorf verið kallað skaðaminnkun (e. harm reduction). Frú Ragnheiður, sprautuskiptaþjónusta RKÍ er byggð á hugmyndafræði skaðaminnkunar. Sama gegnir um viðhaldsmeðferð fólks sem er háð morfíni og skyldum efnum. SÁÁ hefur séð um þá þjónustu í umboði stjórnvalda. Hollendingar hafa beitt skaðaminnkun um árabil og þakka því þann árangur í baráttunni gegn HIV sem ég greindi frá hér að ofan.
Ég mun fjalla ítarlegar um þessi mál síðar, en bendi hér á nokkur samtök skaðaminnkunarfólks og hvet menn til að kynna sér málflutning þeirra.
Harm Reduction International eru alþjóðasamtök skaðaminnkunarsinna. The European Harm Reduction Network (EuroHRN) eru regnhlífarsamtök evrópskra skaðaminnkunarsamtaka. Drug Policy Alliance eru áhrifamikil bandarísk baráttusamtök fyrir breyttri stefnu í fíknivörnum.
Þess má til gamans geta að ég er skráður félagi í öllum samtökunum hér að ofan og fylgist náið með störfum þeirra.
Bestu kveðjur frá Kópaskeri
Pétur Þorsteinsson
fv. skólastjóriSkrifa athugasemd
-
Lýðræðistilraun um mann- réttindamál
28. október 2011
Borgin gæti mannréttinda útigangsfólks og fíkla.
Á undanförnum árum hefur heilbrigðisástandi útigangsfólks; drykkjufólks og annarra fíkla hrakað. Síðasta vetur urðu nokkrir úti á götum borgarinnar. HIV grasserar meðal sprautunotenda og veikari og veikari einstaklingar leita til heilbrigðisþjónustunnar. Útskúfun þessa fólks úr mannlegu félagi er alvarlegt mannréttindabrot. Nauðsynlegt er að koma upp neyðarskýlum fyrir fólk sem ekki er tilbúið til að hætta neyslu og veita því eðlilega heilbrigðis- og sálfræðiþjónustu, án kröfu um bindindi.
Tillöguna hér að ofan setti ég inn á vefinn Betri Reykjavík fyrir fáeinum dögum. Betri Reykjavík er merkileg lýðræðistilraun sem Gunnar Grímsson og Róbert Bjarnason settu upp í samstarfi við borgina fyrir rúmri viku. Tillögunni fylgja fleiri rök sem ómaksins vert er að kynna sér. Smellið á tengilinn efst í þessari færslu til að skoða tillöguna, smellið á "Öll bestu rök" til að sjá þau rök er henni fylgja þegar þetta er skrifað. Bætið ykkar eigin rökum við og krossið við þau rök sem þið teljið gagnleg.
Nú hafa 122 einstaklingar lýst stuðningi við tillögu mína og hún er í níunda sæti yfir þær tillögur sem mest fylgis njóta á Betri Reykjavík. Hún stendur hæst í málaflokknum "Mannréttindi" og mun að öllu óbreyttu komast inn á borð Mannréttindaráðs Reykjavíkurborgar og fá þar málefnalega umfjöllun. Það gerist um mánaðamótin og því skammur tími, rúmir tveir sólarhringar, til að veita henni aukið brautargengi.
Þessi viðbrögð segja mér að það er víðtækur stuðningur í samfélaginu við breyttar áherslur í fíknivörnum - að hugmyndafræði skaðaminnkunar eigi sér hljómgrunn meðal þjóðarinnar. Frú Ragnheiður, stuðningsverkefni Reykjavíkurdeildar Rauða krossins meðal sprautunotenda, braut ísinn sem umlukið hefur útskúfaðast og hraktasta minnihlutahóp í samfélagi okkar. Hópinn sem yfirvöld og ýmsir fjölmiðlar hafa kennt okkur að óttast og fyrirlíta.
Skora á lesendur þessa pistils til að skrá sig á Betri Reykjavík og taka virkan þátt í tillögugerð og umræðum þar. Hvet einnig lesendur mína til að styðja tillögu mína um mannréttindi utangarðsfólks og fíkla og deila henni meðal vina og vandamanna á Facebook og öðrum samfélagsmiðlum. Bætið við rökum og ræðið málið. Brjótumst úr viðjum vanahugsunar og "second hand" tilfinninga - skoðum vandann frá sjónarhóli mannréttinda. Minnkum skaðann.
Tökum af skarið - höfnum útskúfunar og refsihyggju gagnvart fársjúku fólki. Sendum Reykjavíkurborg kröftugt ákall um breyttar áherslur og nýja hugsun í fíknivörnum. Minni aftur á tengilinn: Mannréttindi útigangsfólks og fíkla.
Bestu kveðjur frá Kópaskeri
Pétur Þorsteinsson
fv. skólastjóriSkrifa athugasemd




















Fyrir síðustu jól varð Berglind fyrir hroðalegri árás aðila sem tengjast mótorhjólagengi. Ráðist var inn á heimili hennar og henni misþyrmt með þeim hætti að hún mun sennilega aldrei bíða ... 
