Páll Ásgeir Ásgeirsson

Páll Ásgeir Ásgeirsson

Páll Ásgeir Ásgeirsson er rithöfundur, leiðsögumaður, blaðamaður og náttúrubarn. Hann hefur skrifað 12 bækur af ýmsu tagi en einkum leiðsögubækur um Ísland. Páll Ásgeir hefur bloggað frá 2003.

Hryðjuverk bænda undir Eyjafjöllum

24. júlí 2012 › 15:32

Seint á þriðja áratug 20. aldar náðist samkomulag um friðun Þórsmerkur. Þá hófst það endurreisnarstarf og uppbygging skógar og gróðurlendis sem staðið hefur óslitið síðan með góðum árangri.
Landsvæðið norðan Þórsmerkur milli Þröngár og Fremri-Emstruár heitir Almenningar og er frá fornu fari afréttur Eyfellinga en þjóðlenda í dag. Almenningar hafa notið friðunar frá því um 1987 enda afrétturinn þá nær örfoka og upprekstri hætt. Í kringum 1990 höfðu menn næga trú á því að þessi friðun héldi til þess að skógræktargirðing sem lá frá Húsadal og meðfram Þröngá fram að Rjúpnafelli var tekin niður.
Í skýrslu um gróðurfar á Almenningum frá 1997 stendur að svæðið sé 3800 hektarar að stærð. 5% þess eru metin sem vel gróið land. 50% er talin örfoka land.
Gera má ráð fyrir að gróðurfari á svæðinu hafi farið eitthvað fram síðasta áratuginn og meðal annars er sjálfsáning birkis að verða útbreidd á Almenningum. Margir göngumenn á Laugaveginum svokallaða kannast við smáar birkiplöntur sem setja svip á landið umhverfis Ljósá svo dæmi sé tekið.
Samkvæmt niðurstöðu þjóðlendunefndar eru Almenningar „þjóðlenda í afréttareigu“ 14 tiltekinna lögbýla undir Eyjafjöllum. Þar hafa menn með sér félag sem hefur sótt það fast undanfarin ár að reka fé á afréttinn. Þeim beiðnum hefur ávallt verið hafnað að fengnum umsögnum frá Landgræðslu ríkisins og Skógrækt ríkisins. Síðast var gerð sérstök úttekt á beitarþoli á Almenningum 2011 á vegum Landbúnaðarháskóla Íslands og var niðurstaða þeirrar úttektar sú að mikilvægt væri að Almenningar nytu friðunar áfram næstu áratugi.
En það var smuga í lögunum sem frekir bændur í samvinnu við þæga sveitarstjórnarmenn í Rangárþingi hafa nú opnað upp á gátt. Apparat sem kallað er Gróðurverndarnefnd Rangárvallasýslu var með bréfi 21. jún 2012 beðin að leggja mat á það hvort óhætt væri að reka fé á Almenninga. Í Gróðurverndarnefndinni  sitja þrír bændur, nánar tiltekið þeir Valmundur Gíslason í Flagbjarnarholti, Kristinn Jónsson á Staðarbakka í Fljótshlíð og Karl Ölvirsson í Þjórsártúni.  Þetta var fyrsta verkefni nefndarinnar á þessu kjörtímabili sem annars virðist vera verkefnalaus.  Þessir kumpánar fóru í vettvangsferð inn á Almenninga í byrjun júlí og komust að þeirri niðurstöðu að:
 „Ljóst er að öll beit tefur framvindur gróðurs á illa grónu landi. Það er þó álit nefndarinnar að lítilsháttar beit valdi ekki alvarlegum skaða ef uppgræðslustarfi verður haldið áfram með svipuðu formi og gert hefur verið undanfarin ár.”
Við þessa niðurstöðu bændanna gerði Landgræðslan alvarlegar athugasemdir enda gengur hún þvert á niðurstöðu vísindamanna og gegn stjórnsýsluviðhorfum þeirra stofnana sem með málið hafa farið. Karl Ölvirsson bóndi  í Þjórsártúni sagði í samtali við greinarhöfund að hann hefði aldrei á ævi sinni gert slíkt beitarþolsmat og spurður um aðferðir við matið varð fátt um svör.
En þetta álit hinna ágætu bænda í gróðurverndarnefndinni var hálmstráið sem sveitarstjórn Rangárþings eystra þurfti. Þann 19. júlí s.l var einróma samþykkt á fundi sveitarstjórnar að heimila upprekstur á Almenninga. Strax sama dag var 28 kindum smalað upp í kerrur og Magnús Geirsson eigandi Fornusanda undir Eyjafjöllum flutti þær inn á Almenninga ásamt aðstoðarmönnum sínum. Kindurnar eru í eigu Magnúsar sem er blikksmiður og einn eigenda Stjörnublikks í Kópavogi og Jóns Arnar Geirssonar tölvunarfræðings, nágranna hans í Nýjabæ. Þetta mun láta nærri að vera öll fjáreign þessara tveggja „bænda“.
Flutningurinn gekk að sögn Magnúsar ágætlega enda hafði sveitarstjórn látið laga veginn gegnum Hamraskóga og klippa trjágróður meðfram honum nokkrum vikum áður. Vekur nokkra furðu að ráðist skyldi í það löngu áður en niðurstaða Gróðurverndarnefndar og sveitarstjórnar lá fyrir en Ísólfur Gylfi Pálmason sveitarstjóri og fulltrúi í sveitarstjórn Rangárþings eystra fullyrti í samtali við greinarhöfund að um hreina tilviljun væri að ræða. Bíll á vegum flutningsmanna sat reyndar fastur eftir utanvegaakstur við Fagraskóg í Þórsmörk og þurfti aðstoð við að komast aftur inn á veg. Magnús Geirsson sagði við greinarhöfund að þar hefði bróðir hans verið á ferð og hann hefði „gert lítið úr þessu.“
Þess er skylt að geta að sveitarstjórnin lét setja áform um ítölumat inn í samþykkt sína um upprekstur. Vandséð er hvernig eitthvert vit á að vera í slíku mati nema það sé framkvæmt áður en beit hefst.
Kjarni þessa máls er auðvitað sá að með þessari frekju og yfirgangi, sem ekki verður líkt við neitt nema hryðjuverk er 80 ára friðun Þórsmerkur stefnt í voða. Endir er bundinn 25 ára friðun á Almenningum og þar sem opið er milli Þórsmerkur og Almenninga mun þetta fé blikksmiðsins og tölvunarfræðingsins renna óhindrað inn í skóga Þórsmerkur þar sem almenningur og félagasamtök hafa með þrotlausri vinnu í skapað gróðurvin alþýðu landsins til gleði og stolts.

Ég vil ekki trúa því að ekki sé hægt að stöðva þessa óhæfu ef vilji er til. Ég býðst hérmeð til þess að smala þessum skjátum út af Almenningum þegar í stað og þykist viss um að ekki verið skortur á sjálfboðaliðum til þess. Annars munu eigendurnir smala þeim í haust á fjórhjólum og torfærumótorhjólum eins og bændur gera nú til dags í skjóli fornaldarlegrar undanþágu frá lögum um utanvegaakstur.



Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.