Þegar ég var lítill strákur stjórnuðu Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn Íslandi. Þeir
– seldu vinum sínum banka
– hækkuðu skatta á lágtekjufólk
– seldu raforku til glæpafyrirtækja á spottprís
– skemmdu Lagarfljót
– lýstu yfir stuðningi við Íraksstríðið
og lögðu grunn að einhverju stærsta efnahagshruni mannkynssögunnar. 

Svona lítur fortíðin út. Og við höfum vísbendingar um það hvernig framtíðin gæti orðið.

I. Sjálfstæðisflokkurinn vill draga úr umhverfisvernd og ráðast í stórauknar virkjanaframkvæmdir með tilheyrandi umhverfisspjöllum.

II. Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að gera breytingar á skattkerfinu í þágu hátekjufólks – breytingar sem gætu jafnvel komið verulega niður á lágtekjufólki.

III. Formaður flokksins lýsti því blákalt yfir, skömmu áður en kosningabaráttan hófst, að hann vildi auka niðurskurð í velferðarkerfinu. Það væri „veruleikafirring“ og „ábyrgðarleysi“ að hlífa því. Flokkurinn hefur auðvitað ekki gert niðurskurð að kosningamáli, en þetta segir allt sem segja þarf um stefnu hans í velferðarmálum.

Flestir þeirra sem hafa óbeit á stefnu Sjálfstæðisflokksins reyna að vera dipló og tillitssamir við stuðningsmenn hans. Þannig hef ég reynt að hegða mér fram að þessu í þeirri trú að við eigum að umbera skoðanir hvers annars og svo framvegis.

En núna, þegar útlit er fyrir að flokkurinn komist til valda og hrindi stefnumálum sínum í framkvæmd með hörmulegum afleiðingum fyrir lágtekjuhópa og náttúru Íslands, get ég þetta ekki lengur. Ég get ekki horft framan í fólk sem styður stefnu Sjálfstæðisflokksins og látið eins og mér þyki það bara allt í lagi. Sá sem kýs flokkinn, meðvitaður um bakgrunn hans og ætlunarverk, tekur afstöðu sem mér finnst óréttlætanleg og ófyrirgefanleg.

Það er aðdáunarvert þegar stjórnmálamenn sýna hreinskilni. 

Birgir Ármannsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, var beðinn um að lýsa megináherslum flokksins í umhverfismálum. Svar hans er stutt og laggott:

Þá er það komið á hreint. Stefna Sjálfstæðisflokksins í umhverfismálum er að draga úr umhverfisvernd. 

Ég er ósammála stjórnarflokkunum í ýmsum veigamiklum atriðum. Ég skil ekki hvers vegna margir af áhrifamönnum Vinstri grænna eru dauðhræddir við að ljúka aðildarviðræðunum við Evrópusambandið. Ég botna ekkert í linkind Samfylkingarinnar gagnvart hernaði og hernaðarbandalögum. Mér finnst stóriðjuarmur og kjördæmapot vissra þingmanna flokksins óþolandi. Að sama skapi er dapurlegt að Steingrímur J. Sigfússon hafi lokið farsælum ráðherraferli með því að mæla fyrir pilsfaldastóriðju á Bakka. Ég kann illa við forræðishyggju Ögmundar Jónassonar, „samræðupólitík“ Árna Páls Árnasonar og svona mætti lengi telja.

En nú, þegar útlit er fyrir að kosningavökur stjórnarflokkanna taki á sig mynd jarðarfarar, get ég ekki orða bundist. Það er ósanngjarnt að ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna gjaldi afhroð í komandi þingkosningum. Það er einfaldlega ekki sanngjarnt.

Á síðustu fjórum árum hafa ýmis mistök verið gerð. En að mínu viti blikna þau í samanburði við þann árangur sem náðst hefur. Ég ætla að rifja upp nokkrar staðreyndir:

1. Ríkisstjórnin hefur náð fjárlagahallanum úr 216 milljörðum niður í 3,6 milljarða. 

2. Þegar stjórnin tók við nam atvinnuleysið 9,3 prósentum. Í dag er það 4,7 prósent.

3. Þegar ríkisstjórnin tók við var verðbólgan 18,6 prósent en í dag er hún um 4 prósent.

4. Seinni hluta kjörtímabilsins hefur hagvöxtur á Íslandi verið með því besta sem gerist í Evrópu.

5. Á útrásarárunum var Ísland í hópi þeirra þjóðfélaga sem bjuggu við mesta misskiptingu auðs og tekna. Í dag skipar Ísland sér í hóp þeirra ríkja þar sem jöfnuður er mestur.

6. Líklega hefur engin ríkisstjórn barist jafn ötullega gegn kynbundnu ofbeldi og ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Austurríska leiðin, sem veitir lögreglu heimild til að fjarlægja ofbeldismenn af heimilum, hefur loksins verið lögfest. Kaup á vændi hafa verið bönnuð. Samningur Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi hefur verið fullgiltur – og að sama skapi samningur Evrópuráðsins um baráttu gegn mansali. Þar að auki hefur verið gripið til margvíslegra úrræða til að stemma stigu við kynferðisofbeldi.

7. Fyrst nú hefur ríkið tekið að sér að niðurgreiða almennar tannlækningar barna. 

8. Ríkisstjórnin hefur hækkað veiðigjald til að tryggja almenningi aukna hlutdeild í gróðanum í sjávarútvegi. Áætlað er að veiðigjaldið skili ríkissjóði 15 milljörðum á þessu ári sem nýtast munu til fjárfestinga af ýmsu tagi. 

9. Bókhald ríkisins hefur verið gert opnara og gegnsærra en það var, meðal annars með nýjum upplýsingalögum.

10. Eftirlaunaforréttindi þingmanna ráðherra og æðstu embættismanna hafa verið afnumin.

11. Ríkisstjórnin „skipaði nýjan forstjóra Landsvirkjunar sem hefur gjörbreytt stefnu fyrirtækisins í þá átt að hámarka verðið (og þar með arðinn) sem við fáum fyrir auðlindina. Fyrir tíð þessarar ríkisstjórnar neitaði Landsvirkjun af einhverjum ástæðum að upplýsa almenning um orkuverð til stóriðju. Öll umræða um skynsemi stóriðjuframkvæmda var af þeim sökum út og suður. Þessu var strax breytt eftir að ný forysta tók við.“ (Jón Steinsson, dósent í hagfræði við Columbia-háskóla: http://www.visir.is/nytur-rikisstjornin-sannmaelis-/article/2012709069963)

12. Davíð Oddsson var rekinn úr Seðlabankanum. 

13. Ráðuneytum hefur verið fækkað úr 12 niður í 8. 

14. Ísland hefur viðurkennt sjálfstæði Palestínu og Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra sent Ísraelsríki fingurinn.

15. Fyrir hrun bjuggu Íslendingar við flatan tekjuskatt og eitt hægrisinnaðasta skattkerfi í Evrópu. „Á síðustu árum fyrir hrun var skattkerfið orðið þannig að þeir sem mestar tekjur höfðu greiddu lægra hlutfall tekna sinna í skatt en meðaljóninn. Þessu hefur núverandi ríkisstjórn breytt. Fyrir vikið hafa skatthlutföll lækkað hjá stærstum hluta þjóðarinnar,“ skrifar Jón. Ásakanir stjórnarandstöðunnar og hægrimanna um „skattpíningu vanhæfu vinstristjórnarinnar“ eiga sér ekki stoð í raunveruleikanum. Tekjuskattar eru ennþá lægri hér en víðast hvar á Norðurlöndunum og fyrirtækjaskattur einn sá lægsti í heiminum. 

16. Útgjöld til þróunarmála hafa verið aukin til muna en á árum áður stóðum við samanburðarlöndum okkar langt að baki í þessum málaflokki. 

17. Fyrst nú hafa ein hjúskaparlög verið lögfest. 

18. Tekist hefur að hlífa heilbrigðis- og menntakerfinu í mun meira mæli en annars staðar í Evrópu. Samkvæmt einu virtasta tímariti heims um heilbrigðismál er Ísland gott dæmi um ríki sem tókst að skera rækilega niður í ríkisrekstri án þess að það kæmi verulega niður á heilbrigðiskerfinu. Í tíð sitjandi ríkisstjórnar hafa framlög til tækjakaupa á Landspítalanum og fjórðungssjúkrahúsunum verið aukin.

19. Sótt hefur verið um aðild að Evrópusambandinu, enda bendir margt til þess að innganga í sambandið geti bætt lífskjör hér á landi. Aðildarsamningurinn verður borinn undir þjóðina þegar hann liggur fyrir.

20. Ríkisstjórnin hefur „staðið sem klettur gegn ævintýralegum þrýstingi um almenna skuldaniðurfellingu. Slík skuldaniðurfelling hefði haft afleitar afleiðingar,“ skrifar Jón. „Hún hefði kostað ríkið hundruð milljarða og því í raun þýtt miklu hærri skatta í áratugi.“ Þá hefði hún gagnast stóreignafólki mest og lágtekjufólki minnst. „Í stað almennrar niðurfellingar hefur ríkisstjórnin staðið fyrir aðgerðum sem beinast sérstaklega að þeim sem virkilega þurfa á hjálp að halda.“

21. Fyrst nú hefur barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna verið lögfestur. 

22. Í stað þess að halda bönkunum í greipum ríkisins og stunda fyrirgreiðslupólitík á borð við þá sem tíðkaðist á Íslandi á árum áður, „einkavæddi þessi fyrsta vinstristjórn Íslandssögunnar tvo af bönkunum þremur á skömmum tíma án spillingar. Það verður að teljast talsvert afrek.“ 

23. Árið 2012 skipaði Ísland fyrsta sæti á lista Alþjóðaefnahagsráðsins yfir stöðu jafnréttismála í heiminum. Lög um kynjakvóta í stjórnum fyrirtækja og lífeyrissjóða taka gildi á þessu ári og „hlutur kynjanna í ríkisstjórn og í æðstu embættum ríkisins hefur að fullu verið jafnaður.“ (Stjórnarráðið:  http://www.stjornarrad.is/rikisstjorn/frettir/nr/502)

24. Gerð hefur verið skýrsla um eflingu græna hagkerfisins og grænna starfa.

------------------------------------------------------------------------------------

Mörg okkar hafa eflaust ástæðu til að pirrast út í stjórnarflokkana þessa dagana. Sjálfum þykir mér til dæmis ömurlegt að ekki hafi tekist að ljúka stjórnlagaumbótum og að umhverfisvernd hafi ekki fengið meira vægi í rammaáætluninni en raun ber vitni. Já, og svo er verulega vandræðalegt að lesa sameiginlega yfirlýsingu frá forsætisráðherra Íslands og forsætisráðherra Kína rétt fyrir kosningar þar sem talað er um að báðar þjóðirnar fylgi markmiðum mannréttindasáttmála í hvívetna. 

En þessi 24 atriði sem nefnd eru hér að ofan vega þyngra í mínum huga en allt hitt. Þetta eru kraftaverk, andskotinn hafi það. Og þau unnust þrátt fyrir stöðuga glímu við villiketti sem nú eru blessunarlega flúnir.

Stundum er talað með niðrandi hætti um „fjórflokkinn“ og látið eins og flokkarnir fjórir séu allir undir sömu sökina seldir. En mörg þeirra framfaramála sem nefnd eru hér að ofan eru svo sjálfsögð að það er hálfdapurlegt að þau skyldu ekki verða að veruleika fyrr en tveir yfirlýstir félagshyggjuflokkar komust til valda. Það skiptir máli hverjir stjórna.

Framsóknarmenn boða almenna niðurfellingu skulda sem kosta hundruð milljarða. Þeir nota hátíðlegt myndmál um að skjóta hrægamma, en um leið virðast jafnvel frambjóðendur flokksins efins um að hægt sé að fara þá leið. Einn þeirra velti því fyrir sér hvort það mætti ekki hækka tekjuskattinn um nokkur prósent í 10-15 ár til að borga fyrir „leiðréttinguna.“ Það sem skiptir samt mestu máli er að fræðimenn hafa margbent á að kosningaloforð Framsóknarflokksins eru óraunhæf og veikja samningsstöðu Íslands gagnvart kröfuhöfum gömlu bankanna. 

Sjálfstæðismenn boða afnám þrepaskipts skattkerfis. Þannig vilja þeir lækka mest skatta á hátekjufólk en varpa skattbyrðinni yfir á lág- og millitekjufólk. Það gefur auga leið að skattbreytingarnar munu hafa í för með sér gríðarlegt tekjutap fyrir ríkissjóð. Til að mæta því hefur Bjarni Benediktsson, formaður flokksins, lýst því yfir að engu eigi að hlífa við niðurskurði. Í fyrra hélt hann því fram að það væri „veruleikafirring“ og „ábyrgðarleysi“ af Guðbjarti Hannessyni, velferðarráðherra Samfylkingarinnar, að ætla að verja velferðarkerfið fyrir frekari niðurskurði. Skemmtileg vefsíða hefur lýst skattastefnu Sjálfstæðisflokksins sem „stríðsyfirlýsingu gegn lágtekjufólki“. Þar er kannski fulldjúpt tekið í árinni, en ég treysti flokknum engan veginn til að standa vörð um þá þjóðfélagshópa sem minnst mega sín.

Samstarf Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins er það versta sem gæti komið út úr þessum kosningum. Þá má ætla að landið verði virkjað til andskotans og Ísland verði sama þjóðfélag og það var árið 2003. 

Enginn af litlu flokkunum höfðar til mín þótt þeir tefli fram ýmsum ágætum frambjóðendum. Ég vil gjarnan hafa Margréti Tryggva og Birgittu Jóns áfram á þingi. Og þar gæti Smári McCarthy eflaust lagt margt gott til málanna. Hins vegar hræðist ég þá sundrungu sem er að skapast meðal fólks sem vill samfélagsumbætur. Ég óttast að vinstrivængurinn verði margklofinn og lamaður eftir næstu þingkosningar. Valgerður Bjarnadóttir kemst ágætlega að orði í Fréttablaðsgrein sem birtist í vikunni:

„Það er skelfilegt að þeir sem sammála eru um að breyta þjóðfélaginu tvístrist út um allt. Óþolinmæði er afleit í pólitík. Auðvitað voru það vonbrigði að ná ekki að minnsta kosti auðlindaákvæði stjórnarskrárfrumvarpsins í gegnum þingið. En það er lítil von að ná því nokkurn tíma í gegn ef þau sem það vilja hlaupa hvert í sína áttina. Það verður ekkert dekk spúlað með þeirri aðferð. Sérhagsmunaöflin eru þau einu sem munu hagnast ef allt að tíu prósent atkvæða falla dauð vegna þess að nýju flokkarnir ná ekki fimm prósenta lágmarkinu sem þarf til að ná þingsæti.“

Í grundvallaratriðum snúast þessar kosningar um það hvort Ísland eigi að fylgja jafnaðarstefnu að norrænni fyrirmynd, styðjast við þrepaskipt skattkerfi og hlífa velferðarkerfinu – eða hvort hverfa eigi til róttækrar niðurskurðarstefnu, eins og fylgt er í Bretlandi um þessar mundir. Hvort á Ísland að líkjast Danmörku eða Bandaríkjunum? Hvort viljum við ábyrg ríkisfjármál eða óraunhæf loforð? Ríkisstjórn sem ver kjör þeirra tekjulægstu eða stjórn sem dekrar við stóreigna- og hátekjufólk? Þetta eru spurningarnar sem þessar kosningar snúast um. 

Árið 2009, þegar ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna tók við, óttuðust margir þjóðargjaldþrot. Nú benda hins vegar skoðanakannanir á fylgi stjórnmálaflokka til þess að bankahrunið sé gleymt og grafið. Kannski er það til marks um þann árangur sem náðst hefur.

Ásgerður Jóna Flosadóttir, formaður Fjölskylduhjálparinnar, segir í dag að Íslendingar séu of fátæk þjóð til að verja fé til þróunarmála. 

Þrátt fyrir efnahagshamfarirnar árið 2008 er Ísland ennþá á meðal þeirra þjóða í heiminum sem búa við best lífskjör. Á síðasta ári runnu ekki nema 0,22% af þjóðarframleiðslu okkar til þróunarmála en að því leytinu til stöndum við samanburðarlöndum okkar langt að baki. 

Ásgerður Jóna, rétt eins og Vigdís Hauksdóttir, vill auðvitað að kynhreinir Íslendingar gangi fyrir. „Hvernig getur jafn illa stödd þjóð og okkar hjálpað öðrum þjóðum?“ spyr hún. Sveltandi börn þriðja heimsins geta étið það sem úti frýs. 

Það er fróðlegt að skoða bakgrunn Ásgerðar Jónu. Árið 2003 sagði hún af sér sem formaður Mæðrastyrksnefndar og skömmu síðar birtist grein í Morgunblaðinu, undirrituð var af þáverandi formönnum aðildarfélaganna, þar sem störf hennar voru harðlega gagnrýnd:

Rekstrarkostnaður nefndarinnar hefur aukist stórum skrefum í tíð Ásgerðar og munar þar til dæmis um þætti eins og launagreiðslur til formanns sem komu til í formannstíð Ásgerðar, en hún gerði sjálf tillögur til stjórnar um launagreiðslur til sín. Slík vinnubrögð munu vera einsdæmi. Aðrir formenn Mæðrastyrksnefndar hafa aldrei þegið laun fyrir vinnu sína. Auk þessa ákvað Ásgerður Jóna að greiða hluta sjálfboðaliðanna í nefndinni laun að eigin geðþótta. Það er einnig einsdæmi.

Ásgerður lét Mæðrastyrksnefnd kaupa fyrir sig GSM-síma og greiða símareikninga af honum. Þetta númer lét hún svo færa á sitt eigið nafn daginn áður en hún sagði af sér, sama símanúmer og nær allir styrktaraðilar telja vera símanúmer Mæðrastyrksnefndar.

Þá er skemmtilegt að rifja upp hvernig Guðmundur Franklín Jónsson, formaður Hægri grænna, virðist eiga greiðan aðgang að matarkistu Fjölskylduhjálparinnar. Hann er sagður hafa reynt að nota mat þaðan sem laun handa starfsmönnum flokksins.

Jafn illa stödd þjóð og okkar getur í það minnsta hjálpað Gúnda að komast til valda, gefa öllum spjaldtölvur og bjarga heimilum landsins. 

Eins og kom fram í sjónvarpsfréttum RÚV í gær hefur Alcoa ekki greitt krónu í tekjuskatt á Íslandi síðan árið 2003. Jafnframt á fyrirtækið inneign á móti sköttum næstu ára. Þess vegna skiptir kannski ekki öllu máli hvaða skattaívilnanir var samið um við fyrirtækið á sínum tíma – ríkið fær hvort sem er nær ekkert fyrir sinn snúð.

Það er hins vegar forvitnilegt að skoða lögin um álverið í Reyðarfirði frá árinu 2003. Þar er kveðið á um að fyrirtækið greiði 18 prósenta tekjuskatt. Steingrímur J. Sigfússon, atvinnuvegaráðherra, kvartaði undan því í viðtali á RÚV í dag hve stóriðjufyrirtæki leggja lítið til hagkerfisins í formi skattgreiðslna.

Þegar litið er á hans eigin lagafrumvarp um kísilver á Bakka sjáum við hins vegar skattaafslætti og ríkisstyrki sem gætu numið allt að 5 milljörðum íslenskra króna. Þar er til að mynda kveðið á um að fyrirtækið borgi 15 prósenta tekjuskatt þótt fyrirtækjaskattur á Íslandi nemi núna 20 prósentum. Þessi skattaafsláttur er veittur þrátt fyrir að Ísland búi við einn lægsta tekjuskatt á fyrirtæki í heiminum, en til samanburðar má nefna að fyrirtækjaskattur í Bandaríkjunum er tvöfalt hærri. 

Kísilverið á Bakka mun ekki aðeins hafa staðbundin áhrif, svo sem á gróður og fuglalíf, heldur krefst það þess að virkjanaframkvæmdir á Bjarnarflagi og Þeistareykjum verði að veruleika. Í umsögn 13 íslenskra náttúruverndarsamtaka við rammaáætlun kemur meðal annars fram að frekari virkjanaframkvæmdir á Bjarnarflagi kunni að valda skaða á lífríki Mývatns og Laxár. Í dag skoruðu Náttúruverndarsamtök Íslands á Landsvirkjun að láta meta umhverfisáhrif Bjarnarflagsvirkjunar að nýju og tók umhverfisráðherra undir þessa kröfu.

Stóriðjustefnan hefur unnið nægan skaða nú þegar. Ég vona innilega að Steingrímur J. Sigfússon ljúki ekki farsælum ráðherraferli sínum með því að feta í fótspor Framsóknar og Sjálfstæðisflokks. Það er hvorki vinstri né grænt að þjónka erlendum stórfyrirtækjum og plægja akurinn fyrir enn frekari eyðileggingu á íslenskri náttúru.