Fram kemur í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að Landsbankinn fór í auknum mæli að lána viðskiptavinum sínum í erlendum gjaldmiðlum árið 2006. Næstu tvö árin jókst hlutfall erlendra lána til viðskiptavina bankans um 400 prósent. Á sama tíma fullyrða menn eins og Heiðar Már Guðjónsson, fyrrverandi starfsmaður Novator, að stór gengisleiðrétting hafi verið óumflýjanleg og áhættustýring fjármálafyrirtækja hafi tekið mið af því. Varla bjó Heiðar Már einn yfir þeirri vitneskju. Tilefni er því til að spyrja hvort bankarnir hafi vísvitandi velt áhættunni af yfirvofandi gengisfalli krónunnar yfir á almenning og íslensk fyrirtæki með ólöglegum gengistryggðum lánveitingum og öðrum tegundum gjaldeyrislána. Hér vakna einnig spurningar um það hvort íslenskum stjórnvöldum, Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu hafi ekki borið að bregðast við þessari áhættu í þágu almennings og fyrirtækja, sem allt sitt áttu undir gengi krónunnar.  
Eftir hrunið hafa stjórnmálin verið tvístruð, verklítil og þrasgjörn. Fyrst og fremst hafa stjórnvöld verið í því hlutverki að bregðast við vanda sem hlaðist hefur upp í öllu efnahagslífinu, einkum í formi gengissprengdra skulda fyrirtækja og heimila með áhættusamri og vaxandi þörf fyrir afskriftir.

Vitið rennur þeim úr greipum
Aðgerðir stjórnvalda eru með öðrum orðum viðbrögð við áður óþekktum áföllum. Vitið og skipulagið hneigist til þess að skreppa úr höndum manna undir slíku álagi, líkt og sporður rennur mönnum úr greip. Munur á stefnu stjórnmálaflokkanna verður við þetta þokukenndur. Aðstæðurnar leiða þá alla að úrræðum sem hendi eru næst. Glutri þeir niður pólitískri sýn undir álaginu hætta þeir um leið að standa fyrir mismunandi kosti frammi fyrir kjósendum.
Hvar er þá að finna pólitíska og efnahagslega leiðsögn út úr ógöngunum? Hvar sjást merki um pólitískt frumkvæði og stefnumörkun? Felst hún í Heimssýn Daladrengsins sem vill fríverslunarsamning við Bandaríkin? Finna lesendur leiðbeiningar um framtíðina í fordæmandi stríðsfyrirsögnum Morgunblaðsins um að ESB ætlist til þess að verðbólga og vextir í landinu falli innan tilgreindra marka og að gert sé ráð fyrir því að krónunni verði skipt út fyrir evru komi til aðildar?
Á hvaða ferðalagi er Framsóknarflokkurinn sem skrapar botninn undir greinarflokki formannsins í Fréttablaðinu? Trúa kjósendur Samfylkingunni og Vinstrigrænum sem eitt veifið ætla að aflétta samkeppnishömlum í sjávarútvegi og koma þar á markaðsbúskap en falla hitt veifið í faðm sægreifanna í stefnumótunarvinnu á vegum sjávarútvegsráðherra? Hversu margir flokkar rúmast innan Hreyfingarinnar? Verður fum og fát þegar upp rennur fyrir þingmönnum og ríkisstjórn hversu illa verðhjöðnunin getur leikið efnahagslífið?

Framtíðarlausnin blasir við  
Verðhjöðnun er vísbending þess að vilji til að taka áhættu sé hverfandi. Æ færri vilja hætta fé í rekstri fyrirtækja í þessu landi. Almenningur dregur úr neyslu til þess að mæta skattahækkunum og óbilgjörnum innheimtumönnum sem krefjast nauðungarsölu á húseignum. Nú er svo komið að skilanefndir, slitastjórnir og bankar, sem reyna að selja eignir á hæsta mögulega verði, óttast verðlækkun og rýrnun eignasafnsins sem þeim var falið að fá sem mest fyrir. Ekki er heldur að sjá að erlend fyrirtæki og kaupsýslumenn bíði í röðum eftir fjárfestingartækifærum í landinu. 
Á öðrum stað í blaðinu er fjallað um íslensku krónuna. Frumkvæði og framtíðarlausn blasa við í orðum og gjörðum Hilmars Veigars Péturssonar, framkvæmdastjóra CCP. Fyrirtækið hefur nærri 300 manns í vinnu hér á landi. Þeir fá laun sín í evrum. Skuldir og tekjur CCP eru í evrum og öðrum gjaldmiðlum. Fyrirtækið hefur með öðrum orðum sagt skilið við krónuna í nafni stöðugleikans. Í raun hefur sjávarútvegurinn gert það að miklu leyti. Hlutur sjómanna miðast við erlenda gjaldmiðla, tekjur og stór hluti skulda sjávarútvegsins er sömuleiðis í erlendum myntum.
Stjórnmálamenn þurfa að vita að flóttinn undan krónunni er hafinn og verður ekki stöðvaður. Jafn mikilvægt er að þeir átti sig á því að pólitíski og efnahagslegi herkostnaðurinn vegna gengistryggðra lána og annarra gjaldeyrislána hefði aldrei komið til greiðslu ef eins háttaði um alla launamenn í landinu og þá 300 starfsmenn CCP sem fá laun sín greidd í evrum. 
(Birt í DV 29.- 31. október 2010)

Hávaðalaust eru að verða eftirtektarverðar breytingar á viðhorfum og valdahlutföllum í umræðu um sjávarútveginn og stjórn fiskveiða. Stjórnarþingmenn verða að hafa hraðann á ef þeir vilja ekki verða undir þunga þeirra afla sem krauma undir í þeirra eigin röðum.
Innan beggja stjórnarflokkanna ríkir djúpstæður og vaxandi ágreiningur um svonefnda samningaleið, þótt svo að starfshópur Jóns Bjarnasonar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um endurkoðun fiskveiðistjórnunarkerfisins hafi verið nær einhuga um að mæla með þeirri leið.
Með yfirlýsingum sínum í síðustu viku um möguleika á viðbótar veiðiheimildum á fiskveiðiárinu, sem leigðar yrðu út af ríkinu, kom Jón Bjarnason hins vegar mörgum stjórnarliðum í opna skjöldu. Tillögurnar hans eru í raun útgáfa af tilboðsleiðinni  sem varla hlaut nokkra kynningu innan starfshópsins. Stjórnarliðar eins og Kristján L. Möller, Samfylkingunni, og Björn Valur Gíslason, VG, hafa á Alþingi lýst andstöðu við framgöngu Jóns. Björn Valur lætur eftir sér hafa í DV í dag að hann kannist ekki við VG fylgi markaðslausnum í sjávarútvegsmálum.

Hitinn undir niðri
Engum blöðum er um það að fletta að Jón Bjarnason nýtur vaxandi  stuðnings innan VG í glímu sinni við Landssamband íslenskra útvegsmanna sem hótar málshöfðun gegn honum fyrir þá ósvinnu að hafa ekki kvótasett úthafsrækjuna á yfirstandandi fiskveiðiári. Stuðningurinn við framgöngu Jóns er einnig umtalsverður innan Samfylkingarinnar. Þar talar Ólína Þorvarðardóttir harðast fyrir tilboðsleiðinni eða öðrum róttækum breytingum á kvótakerfinu.  Meirihluti þingmanna Samfylkingarinnar fylgir henni  að málum, þó þegjandalega um sinn. En það mun breytast.
 „Kostirnir við frjálsar veiðar á vannýttum tegundum eru ótvíræðir,“ sagði Ólína í umræðum um frjálsar rækjuveiðar á Alþingi í síðustu viku. En maður kvótakerfisins, Björn Valur,  tók undir með sjálfstæðis- og framsóknarmönnum og sagði: „Veiðar af þessu tagi verða aldrei til frambúðar, það vitum við.“ Björn Valur veit samt vel að Jón flokksbróðir hans áformar ekki að taka upp óheftar fiskveiðar þótt heimildir lendi ekki í potti Brims, HB Granda eða Samherja.
Landsfundur Ungra vinstri grænna ályktaði fyrir síðustu helgi að Björn Valur væri vanhæfur til að fjalla um sjávarútvegsmál fyrir flokkinn sökum tengsla sinna við Brim. Um leið fordæmdi landsfundurinn samningaleiðina sem Björn Valur, Guðbjartur Hannesson og Svanfríður Jónasdóttir kvittuðu undir í starfshópi um endurskoðun kvótakerfisins. „Það er hlutverk ríkisstjórnar Vinstri grænna að bylta fiskveiðistjórnunarkerfinu og byggja upp nýtt og sanngjarnt kerfi með félagsleg sjónarmið að leiðarljósi.“  Að gefnu tilefni vilja ungliðar VG einnig að kvótagreifar og talsmenn þeirra virði mannréttindi í greininni.

Breytingar óumflýjanlegar
Ágreiningurinn innan stjórnarflokkanna um kvótakerfið er púðurtunna. Björn Valur og Svanfríður  tala fyrir óbreyttu kvótakerfi og útskýra þjónkun við útgerðarrisa við Eyjafjörð sem raunsætt mat á hagsmunum heildarinnar. Bogna undan hótunum kvótagreifa. Eru Jón og Ólína þá óraunsæir sveimhugar?
Björn Valur og Kristján Möller vilja ekki að Jón Bjarnason ruggi bátnum.  En hvorki þeir né aðrir standa gegn straumnum. Andstaðan innan VG og Samfylkingarinnar er of mikil. Við það bætist að Hæstiréttur dæmdi í vikunni félagafrelsinu í vil. Landssamband smábátaeigenda fær ekki lengur að innheimta iðgjald sjálfkrafa af útgerðum smábáta. Það verður nýjum samtökum, sem í undirbúningi eru meðal kvótalausra strandveiðimanna, til framdráttar.
Stjórnlagaþingið verður á bandi Jóns Bjarnasonar og grasrótarinnar. Meirihluti þingmanna Samfylkingarinnar mun þekkja sinn vitjunartíma þegar þar að kemur. Eftir aldarfjórðung vita hugsandi menn að þótt kvótakerfið og frjálsa framsalið hafi styrkt stöðu einstakra útgerða hefur það valdið miklu samfélagslegu tjóni og framkallað spillingu. Með því að gefa þröngum hópi aðgang að mikilvægustu auðlind lítillar þjóðar féllu stjórnmálin í þá gryfju að gefa útvöldum heimild til þess að fénýta samkeppnishömlur. Ekkert er jafn andstætt markaðsbúskap og heilbrigðri samkeppni en einmitt slík ráðstöfun. Ekkert varð íslenskum bönkum jafn hvetjandi til óhóflegra útlána og það veðrými sem skapaðist innan sjávarútvegsins með uppsprengdri verðlagningu fiskveiðiheimilda. Þar eru nú 500 milljarða skuldir sem kalla á afskriftir. Skuldir sem bankarnir og kvótaseljendur hlóðu upp vísvitandi og hjálparlaust í skjóli fákeppninnar.

Um það bil 20% eða fimmtungur Eimreiðarhópsins svonefnda er nú ýmist dæmdur eða á sakamannabekk.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson stjórnmálafræðiprófessor hefur verið dæmdur fyrir brot gegn höfundarrétti.
Baldur Guðlaugsson lögfræðingur og fyrrverandi ráðuneytisstjóri hefur verið ákærður fyrir innherjasvik og brot í opinberu starfi.
Geir H. Haarde hefur verið ákærður fyrir vanrækslu sem forsætisráðherra í aðdraganda bankahrunsins og svarar að líkindum til saka fyrir Landsdómi.

Eimreiðarhópurinn er kenndur við samnefnt tímarit sem ungir frjálshyggjumenn gáfu út á árunum 1972 til 1975 og ritaði Hannes Hólmsteinn meðal annars í blaðið. 

Eimreiðarhópurinn varð síðar valdamesti hópurinn innan Sjálfstæðisflokksins og táknmynd kunningjaveldisins í íslenskum stjórnmálum.

Athyglisvert er að 20% meðlimanna í þessum hópi hafa verið forsætisráðherrar og formenn Sjálfstæðisflokksins  á síðustu 23 árum. Þeir eru Þorsteinn Pálsson, Davíð Oddsson og Geir H. Haarde.

Helstu og þekktustu meðlimir Eimreiðarhópsins eru:

Davíð Oddsson siðar borgarstjóri, forsætisráðherra, utanríkisráðherra, seðlabankastjóri, ritstjóri Morgunblaðsins og formaður Sjálfstæðisflokksins.

Þorsteinn Pálsson síðar forsætisráðherra, sjávarútvegs- og dómsmálaráðherra, sendiherra, ritstjóri Fréttablaðsins og formaður Sjálfstæðisflokksins.

Geir H. Haarde síðar fjármálaráðherra, utanríkisráðherra, forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins

Baldur Guðlaugsson lögfræðingur og síðar ráðuneytsstjóri í fjármálaráðuneytinu.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson stjórnmálafræðingur og síðar prófessor við Háskóla Íslands.

Jón Steinar Gunnlaugsson lögfræðingur og síðar hæstaréttardómari.

Brynjólfur Bjarnason hagfræðingur, síðar forstjóri Granda hf og Símans eftir einkavæðingu.

Magnús Gunnarsson síðar framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins og formaður Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar með meiru.

Kjartan Gunnarsson lögfræðingur, síðar framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins og bankaráðsmaður /formaður Landsbankanum fyrir og eftir einkavæðingu.

Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson lögfræðingur, síðar borgarfulltrúi og borgarstjóri.

Gunnlaugur Claessen lögfræðingur, síðar ríkislögmaður og hæstaréttardómari.

Hrafn Gunnlaugsson, kvikmyndagerðarmaður - um tíma dagskrár- og framkvæmdastjóri Sjónvarpsins (RÚV).

Jón Óttar Ragnarsson líffræðingur og háskólakennari, síðar stofnandi Íslenska útvarpsfélagsins (Stöðvar 2)

Þór Whitehead sagnfræðingur, síðar prófessor við Háskóla Íslands

Þráinn Eggertsson hagfrræðingur, síðar prófessor við Háskóla Íslands.

Vel er hugsanlegt að áður en yfir lýkur verði hlutfall dæmdra eða ákærðra innan Eimreiðarhópsins komið upp í 30 prósent.

Athygli vekur að engin kona var í Eimreiðarhópnum.
Hópmynd af Eimreiðarhópnum er að finna á Facebook-síðu Hannesar Hólmsteins.

http://www.facebook.com/photo.php?fbid=27284217419&set=a.27194732419.35451.676627419

Þegar lögfræðingarnir og taglhnýtingar bláu handarinnar, þeir Óskar Magnússon, Sigurbjörn Magnússon og Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson ákváðu að gera Davíð Oddsson að ritstjóra Morgunblaðsins haustið 2009 með styrktarfé frá Vestmannaeyjum  var skemmdarverk unnið á íslenskri fjölmiðlun. Maður, grunaður um að hafa unnið óhæfuverk á íslenska fjármálakerfinu árum saman með athöfnum sínum eða athafnaleysi, vanrækslu eða geðþóttaákvörðunum, var hafinn til vegs og áhrifa á 320 þúsund manna málsvæði kunningjaþjóðfélagsins íslenska. Þeir voru vanastir því að vera í sigurliðinu með foringjanum, en nú hafði syrt í álinn.

Sérkennileg átök, sem hverfðust um persónu Davíðs annars vegar og Baugsmenn hins vegar, dróst þar með á langinn. Enn um sinn lét auðsveip þjóðin véla sig inn í gagnslausar kappræður um Davíð gegn Baugsfeðgum, Baugsfeðga gegn Davíð. 
Ráðning Davíðs í ritstjórastöðu Morgunblaðsins varð til þess að Baugsmenn, eigendur 365 miðla, fóru á taugum. Stríðshanskanum hafði verið kastað. Nú yrði að virkja miðla 365 til verka gegn „skrímsladeildinni“ og  höfuðóvininum.

Í litlum heimi íslenskra fjölmiðla, þar sem lágt er til lofts og þröngt til veggja, upphófst störukeppni Hádegismóanna og 365 miðla. Undir kúgandi valdi uppsagna og forstokkaðrar vænisýki voru blaðamenn Morgunblaðsins látnir skrifa um Haga og Baug út í eitt.  Menn skyldu einbeita sér að Glitni og glæpum Baugsfeðga. Fons-mannsins og annarra meðreiðarsveina þeirra. Og hvað á Arionbanki með að hlífa Jóa í Bónus, spyr Agnes á Mogganum með sínum venjulega þjósti.

Í Skaftahlíðinni var yfirmönnum fréttamiðla 365 gerð grein fyrir að stríð væri hafið. Sveigja yrði fréttamat og áherslur að þörfum eigendanna eins og tölvupóstar, sem DV birtir í dag, bera með sér. Hvað höfum við á Davíð? Björgólfsfeðga? Landsbankann, Kjartan Gunnarsson?  Segjum í það minnsta ekkert misjafnt um Jón Ásgeir.
Í störukeppni 365 og Moggans er stundum lítið um fréttir af Glitni eða Landsbankanum og er þá hamast á Kaupþingi og Arion.  Enginn veit lengur hvort miðlarnir eru uppteknir við að grafa upplýsingar eða grafa upp upplýsingar fyrir almenning.

Í störukeppni Moggans og 365 hefur grundvallarreglum heiðarlegrar blaðamennsku verið vikið til hliðar.  Sannleikur verður sannlíki.  Hagsmunum og vænisýki útgerðarmanna, Baugsmanna og Davíðs er þröngvað upp á þjáða þjóð.  Eigendur og stjórnendur  365 fljóta að feigðarósi með því að fara á taugum vegna fortíðardraugsins í Hádegismóum og  láta  Árvakur og Morgunblaðið draga sig með í fallinu.
 
Hvaða reglum hefur Morgunblaðið vikið til hliðar? Vilja menn dæmi?  Í Sunnudagsmoggann skrifaði ritstjórinn eftirfarandi um síðustu helgi: „Sjálfstraustið, sem lýsti sér í hroka og hefndaraðgerðum, griðrofi og gegndarlausum yfirgangi, var líka horfið.“
Var hann að lýsa sjálfum sér? Varð þetta niðurlag sjálfsævisögunnar? Nei hann var að lýsa núverandi ríkisstjórn sem uppsker nú lítið vegna þess eiturs sem ritstjórinn sáði eitt sinn í þjóðmálaakurinn sem forsætisráðherra og seðlabankastjóri.

Hvaða reglum heiðarlegrar blaðamennsku hefur verið vikið til hliðar í störukeppni Moggans og 365?
Jónas Kristjánsson býður fram ágætar reglur sem  Kovach og Rosenstiel hafa sett fram. Þær hljóða svo: 1. Blaðamennska veitir fólki upplýsingar, sem gera það frjálst. 2. Skuldbinding hennar er fyrst og fremst við sannleikann. 3. Hollusta hennar er við borgarana. 4. Eðli hennar er leit að staðfestingum. 5. Hún er sjálfstæð gagnvart þeim, sem fjallað er um. 6. Hún er óháður vaktari valdsins. 7. Hún er torg gagnrýni og málamiðlana. 8. Hún reynir að gera það mikilvæga áhugavert og viðeigandi.9. Hún er víðtæk og í réttum hlutföllum. 10. Hún má beita eigin samvisku.
Lesendur geta komist að því á örskammri stundu hvort íslenskir fjölmiðlar fyglja ofangreindum reglum. Þær hafa þróast á mjög löngum tíma. Þetta eru ekki geðþóttareglur og fréttamiðlum, sem fylgja þeim, farnast betur en Mogganum og 365.

Fyrir um ári sagði embættismaður við mig hjá sýslumanninum í Reykjavík að eftir bankahrunið mætti skipta þjóðinni í þrjá hópa; þriðjung þeirra lakast settu, þriðjung sem héldi sjó en hefði einnig orðið fyrir skakkaföllum og loks þriðjung þeirra efnuðu sem hefðu áfram nóg að bíta og brenna.
Í hópi þeirra lakast settu er vitanlega fólk sem misst hefur vinnuna, skuldar mikið í húsnæði sínu og greiðir hugsanlega af bílaláni sem tvöfaldaðist í krónum talið við hrunið.
Í millihópnum haldast skuldir og tekjur betur í hendur þrátt fyrir hrunið þótt efnahagsáfallið sé víða mikið, til dæmis vegna gengistryggðra bílalána.

En svo er það þriðjungur þjóðarinnar sem hefur það bara gott sagði maðurinn. Hvað er um þennan hóp að segja? Þegar bankarnir hrundu var ákveðið að verja allar innstæður í landinu. Ég veit ekki hvort það hefur verið tekið saman sérstaklega, en Lilja Mósesdóttir, VG, hélt því fram eftir að hún var kjörin á þing, að 20 prósent þeirra ríkustu í landinu ættu 80 prósent innstæðanna sem ákveðið var að ríkið ábyrgðist.
Að minnsta kosti tapaði ríkasti hópurinn ekki þeim hluta eigna sinna. Þessi sami hópur hafði nær ótakmarkaðan aðgang að lánsfé fyrir hrun. Ég reikna með að í þessum hópi sé fólk sem keypti einbýlishús sín í nafni einkahlutafélaga. Slík félög eru gerð upp en persónuleg ábyrgð er ekki fyrir hendi. Þarna er ólíku saman að jafna og hjá fólki sem lagt hefur ævisparnaðinn í íbúð undir eigin kennitölu.

Vel má vera að viðhorf til gjaldþrota eigi eftir að breytast til muna, ekki síst ef fyrningartími verður styttur til dæmis í 4 ár með lagasetningu.
Dugi úrræðin ekki til að bjarga skuldsettum heimilum ættu þeir sem höllum fæti að standa að ganga inn í bankann sinn eða Íbúðalánasjóð, biðja um gjaldrþrotaskipti og sækja síðan um nýja kennitölu, byrja með hreint borð.
Þar sem strit þjóðarinnar fyrir íbúðaskuldum eru bestu veð bankanna og bestu eignir þeirra um þessar mundir myndu þeir bregðast hratt við og semja ef fólk kæmi þúsundum saman og óskaði eftir gjaldþrotaskiptum undir kennitölum sínum.