Hagfræðingarnir Ólafur Ísleifsson og Ólafur Arnarson mæta „Í bítið“ einu sinni í viku á Bylgjunni. Þeir virðast ósköp pirraðir á því hversu vel gengur í efnahagslífinu undir stjórn jafnaðar- og vinstrimanna. Svo illa haldinn var Ólafur Ísleifsson af rökþrotum í vikunni að hann taldi  víst að umræðan um fylgd handhafa forsetavalds með forsetanum út á Keflavíkurflugvöll, hvert sinn sem hann heldur utan, væri runnin undan rifjum Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra. Þetta væri smjörklípa hennar til að þurfa ekki að taka umræðuna um vanskilin, gjaldþrotin, fátæktina og vaxtaokrið.
Er honum alvara?
Ef honum er alvara, því færir hann ekki málefnaleg rök fyrir fullyrðingum sínum til þess að koma í veg fyrir að þær verði skoðaðar sem helberir sleggjudómar, ódýr áróður og lýðskrum?
Ég vil reyna að bæta úr til að upplýsa hlustendur Bylgjunnar sem mega þola þessa vitleysu. (Það er að vísu alltaf hægt að slökkva á útvarpinu eða skipta yfir á aðra útvarpsstöð.)

Vanskil
Creditinfo sýnir að í ársbyrjun 2009 hafi tæplega 18 þúsund manns verið á vanskilaskrá fyrirtækisins. Ári síðar voru þeir rúmlega 20 þúsund, í ársbyrjun 2011 23.300 og tæplega 27 þúsund á miðju ári 2012.
Ekki veit ég hvernig Creditinfo færir sína skrá og ekki vil ég gera lítið úr henni. En ekki veit ég hver veltan er á bak við þessa skráningu eða hversu lengi fólk „hangir“ inni á skránni og á hvaða forsendum. Gott væri að fá þetta sundurliðað. Auk þess fellur þetta ekki saman við upplýsingar frá bönkunum sjálfum um vanskil. Þau voru 22 prósent af heildarútlánum í maí 2010 en eru nú um 16 prósent. Á sama tíma hækkar hlutfall lána sem eru í skilum eftir endurskipulagningu úr 40 í 54 prósent heildarútlána. Ég vona að Ólafur Ísleifsson sé sammála mér um nauðsyn þess að greina þetta betur áður en harðir dómar eru felldir.

Gjaldþrotin
Gjaldþrotum og árangurslausum fjárnámum einstaklinga hefur fækkað afar mikið frá árinu 2010 og fyrri hluta árs  2011. Þau eru að vísu eitthvað fleiri nú en á sama tíma í fyrra. Hvort sá munur er marktækur veit ég ekki og efast um að Ólafur geti fullyrt eitthvað um það.

Fátækt
Skuldabyrði heimilanna lækkar á hvaða mælikvarða sem Ólafi Ísleifssyni dettur í hug að nota. Kaupmáttur launa hækkar einnig og atvinnuleysi er undir 5 prósentum. Ég veit að Ólafur Ísleifsson hefur lesið alþjóðleg samanburðargögn sem sýna að félagslegt öryggi er með mesta móti hér á landi í slíkum samanburði og hættan á að detta niður fyrir fátæktarmörkin hvað minnst. Með þessu er ekki sagt að ríkisstjórn jafnaðar- og vinstrimanna vilji ekki gera betur. En verður það gert með marg-gjaldþrota frjálshyggjustefnu eða brauðmylsnuhagfræði sem boðar skattleysi hinna ríku til þess að fleiri brauðmolar hrjóti af borðum þeirra til hinna fátækari? Til þess er tekið langt út fyrir landsteinana að núverandi ríkisstjórn hefur tekist að endurdreifa þjóðarauðnum í þágu hinna fátækari og tekist vonum framar að verja velferðarkerfið, meðal annars með hærri álögum á hina ríku.
Ólafur: Þetta virkar og eftir þessu er tekið!

Vaxtaokrið
Vill Jóhanna og ríkisstjórn hennar ekki ræða vaxtaokrið? Hversu lengi hefur vaxtaokrið ríkt hér á landi burtséð frá verðtryggingu lána?  - Sjálf fylgir Jóhanna og Samfylkingin þeirri stefnu að upp skuli tekinn nýr gjaldmiðill og einfaldast sé að ganga í ESB. Það miðar með mikilli vissu að lækkun vaxta. ASÍ hefur með eftirminnilegum hætti bent á vaxtaokrið og leiðina frá vandanum og herkostnaði krónunnar fyrir launafólk með því að taka upp nýjan gjaldmiðil. Stjórnarflokkarnir sömdu um að þessi leið yrði könnuð með aðildarumsókn og samningur síðan borinn undir þjóðina. Sjálfsagt eru til fleiri leiðir. En man Ólafur Ísleifsson eftir einhverri trúverðugri? Hann getur glaðst yfir því með mér og fleirum að núverandi ríkisstjórn leggur sig fram um að skapa hér almennar leikreglur sem taka mið af almannahagsmunum. Nóg er komið af því að láta almenning borga skuldir óreiðumanna sem heimilin í landinu hafa gert í áratugi til dæmis með pennastriks- gengisfellingum eftir pöntun vildarvinanna í ríkisstjórnum á árum áður. Þetta veit ég að Ólafur þekkir frá því hann þjónaði Sjálfstæðisflokknum sem hagfræðingur.
Hagfræðingarnir borubröttu á Bylgjunni, kölluðu ráðherrana gungur og töldu að hér væri sægur af hæfu fólki til að taka við af þeim. Ég vil endilega biðja þá um að nefna bæði nöfn og flokka.

Á annari leið en kjósendur
Vitringarnir tveir kalla endurbætur á stjórnarskránni (og lýðræðislegt ferli sem þrætt hefur verið í því augnamiði) dellu. DELLU!  Sem sagt:  Kröfur almennings eftir bankahrunið um lýðræðisumbætur og gagngerar stjórnarskrárbreytingar er della. Þjóðfundurinn var della. Stjórnlagaráð, sem sett var á fót eftir atlögu Hæstaréttar að stjórnlagaþingskosningunum, var della.  Ráðgefandi atkvæðagreiðsla 20. október nk. um 6 lykilspurningar er della. Umfjöllun Alþingis um tillögurnar á komandi vetri er della. Gæti ég fengið í teskeiðum frá þeim hvað þeir raunverulega vilja? Er lýðræði della í þeirra augum?
Hvað skyldu kjósendur sjálfir vilja? Í nýrri könnun Eurobarometer eru íbúar kreppuríkjanna spurðir: "Er landið þitt á réttri eða rangri leið?"Hæsta hlutfall þeirra kjósenda sem telja land sitt á réttri leið er að finna á Íslandi, 47%. 41% telur landið á rangri leið.
Hvað með Írland, Spán eða Grikkland? 7% Grikkja segja land sitt á réttri leið en 80% á rangri leið. Svipað er uppi á teningnum á Spáni. 26% Íra telja land sitt á réttri leið, 48% á rangri leið.
Eru þetta eitthvað óþægilegar upplýsingar fyrir Ólafana?

Svana Helen Björnsdóttir formaður Samtaka iðnaðarins ritaði grein í Fréttablaðið 7. ágúst síðastliðinn og bar sig illa undan auknum skattaálögum, slökum samanburði á lífskjörum við nágrannaþjóðir og íþyngjandi efirlitsiðnaði.
Það er undrunarefni að formaður SI skuli lýsa sligandi byrði og sólarlitlum dögum hjá íslenskum iðnaði. Ég mundi því vilja leiða Svönu út í sólina og kanna með henni hvort ástandið sé í raun og veru svo bölvað sem hún lýsir.

Evrópumet og skattar
Þegar skattar hátekjufólks og fjármagnseigenda hafa verið lækkaðir niður úr öllu valdi – svo sem gert var árin fyrir hrun – og síðan hækkaðir aftur af öðru stjórnvaldi með aðra stefnu getur viðsnúningurinn mælst í Evrópumetum eins og Svana orðar það. En þótt t.d. fjármagnstekjuskattur sé hækkaður úr 10% í 20% fer því víðs fjarri að slíkt skatthlutfall sé eitthvert Evrópumet. Reyndin er auk þess sú að  skattbyrði fyrirtækja er ein sú allra lægsta innan OECD. Var það kannski svo að Evrópumet hafði verið sett hér á landi í lækkun skatta á fyrirtæki og fjármagnseigendur á árunum fyrir bankahrunið?
Nauðsynlegt er að hafa í huga að núverandi ríkisstjórn fylgir annarri stefnu en gert var fyrir hrun þegar sjálfstæðismenn höfðu í raun alla þræði í hendi sér um stjórn fjármálalífs og peningamála og það nánast án skilvirks eftirlits „óskyldra eða utanaðkomandi“ aðila. Skattkerfið er nú notað í meira mæli en áður til þess að endurdreifa gæðum til þeirra sem lentu í nauðum vegna hrunsins. Einnig ráða nú ferðinni  hreinræktuð pólitísk sjónarmið stjórnvalda um aukinn jöfnuð. Lægri skattur á matvæli hlífir lágtekjufólki sem ver yfirleitt hærra hlutfalli rástöfunartekna til matarinnkaupa en þeir tekjuháu. Að innheimta 15 milljarða króna á ári frá sjávarútveginum í formi veiðigjalds í stað 4,5 milljarða á ári og endurdreifa þeim til samfélagsins kostaði harðvítug átök við gamalgrónar valdablokkir. En átökin endurspegluðu einmitt pólitískan stefnumun sem ástæðulaust er að gera lítið úr. Útgerðin hafði hagnast vel á miklu gengisfalli krónunnar í hruninu og samsvarandi byrðar gengifallsins höfðu lagst á herðar heimila og fyrirtækja.  Svana víkur einmitt orðum að því, að þjóðartekjur á mann séu hér mun lægri en t.d. í Danmörku. Það skyldi þó aldrei vera að gengisfallið mikla hafi ýkt þennan lífskjaramun og að gengishækkun krónunnar geti minnkað þennan mun æði hratt?

Sem sagt, allt á réttri leið
Í nýlegum pistli Stefáns Ólafssonar prófessors kemur fram að skattbyrði hátekjufólks hefur hækkað, en er þó ekki hærri en hún var 1995. Skattbyrði hátekjufólks er auk þess hreint ekki  hærri nú en meðal annarra Norðurlandaþjóða eða víða annars staðar í Evrópu.
Hér verður að nægja að vísa í nýlega pistla Stefáns á vefmiðli Eyjunnar. Engu að síður er þó við hæfi að vísa orðrétt í tvíþætta niðurstöðu sem hann reifar þar: 1) „Skattbyrði lágtekjufólks varð minni eftir hrun en hún hafði verið öll árin frá 1999 til 2008.“ 2) „Skattbyrði millitekjufólks var [...]  eftir hrun minni en hún hafði verið öll árin frá 1998. Skattastefnunni var því breytt umtalsvert eftir hrun, til hagsbóta fyrir bæði lágtekjufólk og millitekjufólk. Beinir skattar þeirra lækkuðu. Skattbyrði beinna skatta jókst einungis hjá hátekjufólki.“

Rekstrarumhverfi hrunáranna
Satt er það að rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja versnaði og samkeppnisstaða þeirra veiktist þegar krónan helmingaðist í „met“ gengisfalli í bankahruninu. Síðan þá hefur verið unnið að afskriftum skulda og endurfjármögnun lífvænlegra fyrirtækja.  Í skýrslu Samkeppniseftirlitsins um „Endurreisn fyrirtækja 2012“, sem út kom í mars síðastliðnum, kemur fram að endurskipulagningu og endurreisn stærri fyrirtækja sé að mestu lokið og að ítök bankanna í þeim minnki stöðugt. Í raun og veru ætti ekki að rugla endurreisnarstarfinu saman við heilbrigt ástand samkeppnismarkaðar en gætnum atvinnurekendum hefur gramist miklar afskriftir hjá sumum fyrirtækjum og öðrum ekki. Um þetta segir í skýrslunni: „Varðandi slík sanngirnissjónarmið verður að hafa í huga að brýnir samfélagslegir hagsmunir eru fólgnir í því að brugðist sé hratt og með fullnægjandi hætti við skuldavanda fyrirtækja sem eru rekstrarhæf. Það er neytendum og atvinnulífinu almennt til hagsbóta að bankar afskrifi eða minnki skuldir rekstrarhæfa fyrirtækja. Beiting samkeppnislaga á ekki að vinna gegn því.“

Hvað kemur iðnaðinum best?
Svana vék loks orðum að íþyngjandi og vaxandi eftirlitsiðnaði sem skorti oft á tíðum hæfni til að takast á við flókin úrlausnarefni. Hún segir orðrétt: „Væri úr vegi að leita samstarfs við stærri þjóðir um ýmis verkefni stjórnsýslunnar, t.d. að útvista eftirlitinu til eftirlitsstofnana annarra landa á völdum sviðum? Er ekki hugsanlegt að slík lausn myndi kosta minna, leiða til vandaðri ákvarðana og vera laus við afleiðingar klíku- og kunningjaþjóðfélagsins?“
Undir þetta er vel hægt að taka og skýra nánar með tveimur dæmum. Fyrir liðlega einu og hálfu ári var sett á fót fjölþætt yfirþjóðlegt bankaeftirlit á vegum ESB með víðtækar heimildir t.d. til að stöðva rekstur einstakra banka sem fullnægja ekki settum kröfum og reglum. ESB hefur einnig komið á fót miðlægu eftirliti með viðskiptum á losunarkvótum fyrir gróðuhúsalofttegundir. Stjórnvöld hafa látið athuga hvort Ísland geti hindrunarlaust átt aðild að evrópska eftirlitskerfinu á báðum sviðum og tekið þátt í því (svo mjög sem við þurftum á faglegu og öflugu bankaeftirliti að halda fyrir hrun!). Tveir lagaprófessorar við HÍ  hafa hins vegar komist að því í báðum tilvikum að slík þáttaka feli að óbreyttu í sér valdaframsal sem samrýmist ekki fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar.
Nú væri forvitnilegt að vita hvaða afstöðu Samtök iðnaðarins hafa til þessara mikilvægu hagsmunamála sem snerta bæði fjármálamarkaðinn og iðnaðinn. Ætla Samtök iðnaðarins að styðja viðeigandi stjórnarskrárbreytingar? Eða vilja Samtök iðnaðarins leysa málið með því að ganga í ESB?

(Styttri útgáfa af greininni birtist í DV 20. ágúst. 2012)

Leiðarahöfundur segir í fyrirsögn í Morgunblaðinu síðastliðinn miðvikudag að forsætisráðherra fagni fólksflótta. Orðrétt segir hann: „Það sem ræður mestu um fækkun atvinnulausra er fólksflótti í landinu í tíð núverandi ríkisstjórnar og það sem verst er; flóttinn heldur áfram þó að nær fjögur ár séu frá því að bankarnir féllu.“
Það virðist fara í taugarnar á leiðarahöfundi í Hádegismóum að atvinnustig hér á landi sé hið hæsta í Evrópu og atvinnuleysið aðeins um 5%. Það er nálægt því helmingi minna nú en það varð mest eftir hrun og er raunar með því allra minnsta í álfunni. Langtímaatvinnulausum hefur auk þess fækkað úr 3.900 einstaklingum á öðrum fjórðungi ársins 2011 niður í 2.800 einstaklinga réttu ári síðar. En staðreyndirnar lætur höfundurinn sem vind um eyru þjóta, hrapar að ályktunum og segir: „[Sú] fækkun sem þó hefur orðið á atvinnuleysisskrá skýrist ekki af fleiri atvinnutækifærum heldur fólksflótta og því að verið er að fela vandann.“ Það hefur sem sagt farið framhjá leiðarahöfundi að þúsundir, sem enga vinnu höfðu hér á landi fyrir tveimur árum, hafa nú vinnu.

Óþægilegar staðreyndir
Ekki er vitað hvar leiðarahöfundur Morgunblaðsins lærði að bera svo litla virðingu fyrir staðreyndum sem raun ber vitni en vonandi gerðist það ekki á löngum tíma innan veggja stjórnarráðsins. Núverandi ríkisstjórn tók þar við búi þegar allar staðreyndir sýndust vera óraunverulegar eftir að grætt hafði verið á daginn og grillað á kvöldin um langt árabil í boði nýfrjálshyggjunnar og Sjálfstæðisflokksins með hörmulegum afleiðingum fyrir þjóðina. Ríkisstjórnin þurfti t.d. að horfast í augu við þá bláköldu staðreynd að Seðlabanki Íslands var tæknilega gjaldþrota og reyndist sá baggi þrefalt til fjórfalt þyngri fjárhagsbyrði fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu en Buchheit-samningurinn um Icesave hefði nokkru sinni getað orðið. Bankastjórar um víða um veröld hafa verið reknir fyrir minni sakir en þær að valda slíku tjóni á seðlabanka.
En því þessi heift og forherðing leiðarahöfundar? Eiga lesendur Morgunblaðsins ekki heimtingu á því að staðreyndir séu reifaðar af ritstjórum blaðsins frekar en að þeir reyni að smíða og endurhanna veruleikann og staðreyndirnar þar til þær varpa ekki lengur skugga á frægðarljóma fallinna foringja og fara vel á spjöldum sögunnar?

Ekki verra en á fyrri samráttarskeiðum
Það eru engar nýjar fréttir að einhverjir leiti fyrir sér á erlendri grundu þegar harðnar á dalnum hér heima. Fjórfrelsið svonefnda veitir fólki rétt til að fara milli landa í atvinnuleit innan Evrópska efnahagssvæðisins. Að sama skapi hefur fjöldi erlendra ríkisborgara komið hingað til lands í atvinnuleit á undanförnum árum. Ýmist leitar fólk sér að vinnu eða reynir að auka tekjur sínar.  Þá má ekki gleyma öllum þeim fjölda sem sækir nám erlendis um lengri eða skemmri tíma.
Í mars síðastliðnum kom út ítarleg skýrsla Ólafar Garðarsdóttur, prófessors á menntavísindasviði Háskóla Íslands, sem gerð var fyrir velferðarráðuneytið. Þar var sýnt var fram á að ekki hefði brostið á umtalsverður fólksflótti í kjölfar bankahrunsins, eins og margir óttuðust að myndi gerast. Skýrslan leiðir skýrt í ljós að þrátt fyrir að fleiri hafi flutt frá landinu en til landsins í kjölfar bankahrunsins er ekki augljóst að staðan sé verri en á  fyrri samdráttartímabilum, eins og 1993 til 1997. Var ekki ritstjóri Morgunblaðsins forsætisráðherra þá?  Þessi samanburður er allrar athygli verður þegar höfð er hliðsjón af umfangi hrunsins sem orsakaði kreppuna sem nú er að mestu lokið. Flest bendir til að atvinnuleysi hefði einungis orðið lítillega hærra ef ekki hefði komið til brottflutnings, eins og á fyrri krepputímum. Auðvelt hefði verið fyrir leiðarahöfund Morgunblaðsins að kynna sér skýrslu Ólafar og bera þetta saman við fyrri stjórnartímabil sem glímdu hvorki við bankahrun né nær gjaldþrota seðlabanka.

Hvers eiga lesendur að gjalda?
Þá má einnig benda á að á fyrsta ársfjórðungi þessa árs fluttu fleiri til landsins en frá því  í fyrsta sinn frá bankahruninu. Þá fluttu um 130 fleiri frá landinu en til þess borið saman við 270 á fyrsta fjórðungi 2011 og 430 á sama tíma 2009. Á síðasta ársfjórðungi 2011 fluttu aðeins 15 fleiri íslenskir ríkisborgarar úr landi en þeir sem fluttu til landsins. Þeir sem tala um að atvinnuleysið hafi verið flutt úr landi ýkja því stórlega.
Ríkisstjórninni er vel kunnugt um að ekki hafa allir náð fjárhagslegu jafnvægi í kjölfar hrunsins. Þess vegna beitir hún fyrst og fremst aðgerðum sem gera eitt af þrennu eða allt í senn; auka velferð eða verja hana, örva hagvöxt og umsvif á vinnumarkaði, sem borið hefur ríkulegan ávöxt, og auka loks jöfnuð í samfélginu. Dæmi um slíka aðgerð væru auknar barnabætur sem ríkisstjórnin hugar nú að í tengslum við gerð fjárlaga næsta árs.
Staðreyndirnar úr efnahagslífinu og af vinnumarkaðnum fara í taugarnar á ritstjórum Morgunblaðsins. En það má ekki bitna á lesendum blaðsins. Þeir eiga það ekki skilið að fá á tilfinninguna við lestur ritstjórnargreina að þeir búi í allt öðru landi en sá fjöldi sem kýs að lesa ekki blaðið.

Birt í DV 3. ágúst 2012

Ef ég væri Hannes Hólmsteinn Gissurarson myndi ég kjósa að þegja í svo sem eins og tvö til þrjú ár. Ég ætla að það sé besta vörn hans gegn þeim glóðum elds sem hann hefur safnað að höfði sér á aldarfjórðungi sem boðberi nýfrjálshyggjunnar í nafni Háskóla Íslands. Með hruninu kastaðist hann út í kviksyndi og hefur nú hvergi fast land undir fótum.
Nú reynir hann með einhvers konar AMX-mykjudreifingaraðferðum að finna ávirðingar á Stefán Ólafsson prófessor í Pressupistlum sínum.

Þetta byrjaði um daginn með því að Hannes Hólmsteinn fullyrti að Stefán væri með sig á heilanum og barmaði sér ákaft yfir þeim örlögum. Stefán neitaði þessu í bloggpistli og benti á að Hannes hefði skrifað hátt í 200 ófrægingagreinar um sig án þess að hann hefði svarað einni einustu þeirra. Hver er þá með hvern á heilanum?
Það þoldi Hannes Hólmsteinn illa og hefur nú skrifað Stefáni skammarbréf á vef Pressunnar með afbökunum og hártogunum um ómerkileg atriði.
En frægðarljómi Hannesar Hólmsteins er slokknaður og ekki varð hörmuleg útreið fagnaðarerindisins um fjálshyggjuna heldur til að bæta geð hans eða fræðilega ásýnd.  „Poor, poor pitiful me“, virðist manni nú standa undir hverju orði sem hann skrifar sjálfum sér til varnar.

Skortur á afruglara fyrir hægrimenn
Þar sem enn lifir í glæðum frjálshyggjunnar og frumstæðir hægrimenn á Íslandi virðast ekkert læra og engu vilja breyta ætla ég að leggja nokkur orð í belg.

Sjálfstæðisflokkurinn fylgdi yfirlýstri einkavæðingarstefnu árum saman  og fékk Framsóknarflokkinn til fylgilags við sig í þeim efnum. Boðskapurinn var óvenju skýr í grein sem Hannes Hólmsteinn frjálshyggjuboðberi ritaði í Wall Street Journal í ársbyrjun 2004. Þar segir berum orðum að einkavæðingaráætlun Davíðs Oddssonar, þáverandi forsætisráðherra, hafi veriðein best heppnaða nýfrjálshyggjutilraun veraldar. Menn nákomnir forsætisráðherranum teldu að aðeins væri eftir að styrkja séreignarrétt á auðlindum þjóðarinnar. „Margt er þó enn ógert. Heilbrigðis- og menntamálin eruenn í höndum his opinbera, það á einnig við um ýmsa aðra opinbera þjónustu,fjölmiðlafyrirtæki og vatnsorkuverin. Menn nákomnir  Herra Oddssyni telja að tvennt beri að setjaí forgang: að lækka tekjuskatta og skýra og styrkja einakeignarréttinn, bæði á fjármagni og náttúruauðlindum.“

Vill ekki einhver taka að sér að spyrja Hannes Hólmstein hvort hann standi enn við þessi orð í hinu fræga blaði WSJ?

Ég nenni ekki að taka saman allt Hannesarbullið,Lafferkúrvurnar, og töfraformúlurnar um einkavæðingu, skattalækkanir fyrir þá ríku og brauðmylsnukenningarnar: að það borgi sig að hafa þá ríku nánast skattlausa því þannig hrjóti fleiri brauðmolar af borðum þeirra til hinnafátæku.  En til þess að lesendur geti glöggvað sig á ráðvendni, hugarfari og fræðilegum metnaði Hannesar Hólmsteins ætla ég að birta hér lítið brot úr bók minni ÞRÆÐIR VALDSINS  sem út kom í fyrra. Hún fjallaði um spillingu, klíkuskap íslenska þjóðfélagsins:

Þráhyggja Hannesar
„Árið 2007  tók Árni M. Mathiesen, þáverandi fjármálaráðherra, ákvörðun um það að verja 10 milljónum króna úr ríkissjóði í athugun á áhrifum skattalækkana. Ráð var fyrir því gert að athugunin næði til samfellds stjórnartímabils Sjálfstæðisflokksins frá 1991 fram til ársins 2004.Verkefnið skyldi prófessor Hannes Hólmsteinn Gissurarson, flokksbróðir fjármálaráðherrans, annast og var það sérstaklega tekið fram í verksamningi. Formlega áttu þó milljónirnar 10 að renna til Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands. Ljóst er að umtalsverðra annarra fjármuna var einnig aflað til verkefnisins, meðal annars hjá Landsbanka Íslands.

Doktor Hannes Hólmsteinn skilaði fjármálaráðuneytinu 80 blaðsíðna lokaskýrslu um verkefnið í nóvember 2009, liðlega ári eftir bankahrunið. Hún bar heitið Skattar og velferð á Íslandi 1991 til 2007. 
Það verður að teljast sérkennilegt við umræddan samning að löngu áður, eða í febrúar árið 2006 setti Árni M. Mathiesen á fót nefnd undir formennsku Friðriks Más Baldurssonar, hagfræðings, sem fjalla átti um skattamál. Í nefndinni sátu auk hans 8 sérfræðingar og hafði nefndin sérstakan starfsmann. Hún skilaði 100 blaðsíðna skýrslu um Íslenska skattkerfið –samkeppnishæfni og skilvirkni í september 2008, stuttu fyrir bankahrunið. Nefnd Friðriks Más fjallaði með öðrum orðum um áþekkt efni og Árni hafði falið Hannesi Hólmsteini að vinna fyrir 10 milljóna króna ríkisframlag.  Þar eð skilaskýrsla Hannesar Hólmsteins barst fjármálaráðuneytinu ekki fyrr en í nóvember 2009, liðlega ári eftir að Friðrik Már skilaði ráðuneytinu skýrslu nefndar sinnar, tókst  Hannesi Hólmsteini að nota skýrslu Friðriks Más og nefndar hans sem heimildarefni fyrir sína skýrslu.
Rætur þessa einkennilega máls má rekja til harkalegra deilna boðbera einkavæðingar og skattalækkana annars vegar og Stefáns Ólafssonar félagsfræðiprófessors hins vegar en hann taldi sig hafa sýnt fram á aukna skattbyrði láglaunafólks og vaxandi ójöfnuð á umræddu stjórnartímabili. Stefán brást við upplýsingum DV um styrki fjármálaráðuneytisins með eftirfarandi hætti:

„Ég er furðu lostinn yfir því að Hannes HólmsteinnGissurarson skuli hafa fengið 10 milljónir króna frá fjármálaráðuneytinu auk mikilla fjármuna frá einkaaðilum til þess að reka áróður og blekkingar um skattamál. Þegar skýrslan sem hann skilaði ráðuneytinu er skoðuð kemur í ljós skelfileg hrákasmíð þar sem saman fara vísivitandi ósannindi, afbankanir staðreynda og stórtækar ófrægingar um verk og persónur annarra. Hannes Hólmsteinn tilkynnti mér reyndar snemma á árinu 2007 að ákveðið hefði verið á fundi að fara í víðtæka herferð gegn skrifum mínum um skatta og aukinn ójöfnuð til þess að vernda arfleifð Davíðs Oddssonar. Nú er komið í ljós að mikið fé,sennilega milljónatugir, var lagt í þessa herferð. Markmiðið var að freista þess að jarða þær staðreyndir sem ég lagði fram. Þetta er auðvitað einstakt í opinberri stjórnsýslu og í háskólasamfélaginu.“

Lokaskýrsla Hannesar Hólmsteins er uppfull af gagnrýni á niðurstöður og málflutning Stefáns og vörn fyrir pólitískar áætlanir í stíl frjálshyggjunnar um lækkun skatta. Nafn Stefáns kemur til að mynda hvað eftir annað fyrir í skilaskýrslu Hannesar til fjármálaráðuneytisins. Auðvelt er að taka dæmi. Á blaðsíðu 29 í skýrslunni stendur: „Stefán Ólafsson sagði í ritgerð árið 2007, að kaupmáttur hátekjufólks hefði vaxið hraðar en lágtekjufólks, og ylli skattastefna stjórnvalda því ekki síður en markaðsöflin...   Þetta er misskilningur.“
Í um 80 blaðsíðna skýrslu Hannesar Hólmsteins kemur nafn Stefáns Ólafssonar fyrir á 20 til 25 blaðsíðum. Ævinlega er um andmæli að ræða við málflutning hans og röksemdir sem miðuðust að verulegu leyti við að sýna fram á vaxandi ójöfnuð og hlutfallslega aukna skattbyrði láglaunafólks á tímum frjálshyggjustjórnarfars á Íslandi.“

Nú hafa gögn og skýrslur bæði Hagstofu Íslands og OECD sýnt að það sem Stefán sagði um þessi mál var allt rétt.

Á dögunum var upplýst að Íslandsbanki hefði enn á ný afskrifað skuldir Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins. Ég staldraði við eftirfarandi viðbrögð Jónasar Kristjánssonar við þeim tíðindum: „Með nýjasta milljarðinum eru afskriftir Íslandsbanka af skuldum Moggans komnar yfir fimm milljarða. [...] Allir, sem taka upp varnir fyrir þjóðina í orrahríð kvótagreifanna, sæta árásum og illmælum Moggans. Þetta er bezta dæmið um, að ekkert breyttist við þriggja ára stjórn annarra flokka. Bófaflokkur sjálfstæðismanna heldur samt fast um stjórnartaumana.“
Er vald sjálfstæðismanna mikið þrátt fyrir að við stjórnvölinn sé lýðræðislega kjörin ríkisstjórn annarra flokka? Og hverjar eru rætur þessa valds ef Jónas hefur rétt fyrir sér?
Auðvelt er að komast að því að útgerðarmenn og félög þeirra eiga a.m.k. 80% í Árvakri sem gefur út Morgunblaðið. Forvitnilegt er að skoða hluthafalistann og hverjir forsvarsmenn félaganna eru sem eiga samanlagt 99% Árvakurs undir hatti Þórsmerkur ehf. Á þessi tengsl benti Ingimar Karl Helgason blaðamaður í úttekt á Smugunni í febrúar síðastliðnum. Hér verða þau útfærð nánar.

Hvað sem það kostar
Stærsti eigandi Árvakurs (Þórsmerkur)  eru félög í eigu Guðbjargar Matthíasdóttur í Vestmannaeyjum. Þau eru Hlynur A með 16,4% hlut og Ísfélagið sem á um 13,4% hlut. Fyrir Ísfélaginu fer Stefán Friðriksson sem á sæti í stjórn LÍÚ, Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Samanlagt er þetta um 30% ráðandi eignarhlutur. – Handgengnir Guðbjörgu eru Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson sem annarst fjármál Ísfélagsveldisins og Sigurbjörn Magnússon lögfræðingur, stjórnarformaður Árvakurs, en lögfræðistofa sem hann rekur á sjálf nærri 2% hlut í Árvakri. Óskar Magnússon, útgáfustjóri Árvakurs,  hefur einnig verið handgenginn Ísfélagsveldinu og Guðbjörgu og var meðal annars forstjóri Tryggingarmiðstöðvarinnar hf. á sínum tíma þegar hún var í meirihlutaeign Ísfélagsveldisins.Óskar er persónulega skrifaður fyrir litlum hlut í Árvakri en Ármót ehf., félag sem hann fer fyrir, á 12,3% hlut.Allt eru þetta gallharðir sjálfstæðismenn og voru lengi í innsta hring Davíðs Oddssonar sem nú ritstýrir Útgerðarmogganum. Hér má bæta við að Friðbjörn Orri Ketilsson, sem stýrir penna á AMX-áróðursvefnum, er tengdasonur Gunnlaugs Sævars. Þess má geta að Stefán Friðriksson, framkvæmdastjóri Ísfélagsins, er sonur Friðriks Sophussonar, en hann er formaður bankastjórnar Íslandsbanka (sem afskrifar skuldir Árvakurs)  og fyrrverandi fjármálaráðherra og þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Segja má að bandalag þessara manna og félaga Guðbjargar Matthíasdóttur myndi samanlagt um 45% eignarhlut í Árvakri.
Næst stærsti útgerðarhluthafinn í Morgunblaðinu er Krossanes ehf. sem Þorsteinn Már Baldvinsson fer fyrir. Eign félagsins er um 18,5%. Kristján Vilhelmsson, frændi Þorsteins og meðeigandi í Samherja hf. situr í stjórn LÍÚ. Sjálfur sittur Þorsteinn Már í varastjórn LÍÚ. – Síldarvinnslan í Neskaupstað á liðlega 6% hlut í Árvakri en hún er í helmingseign Samherja. Því má segja að Samherji fari með um 23% hlut samanlagt í Árvakri. Forstjóri Síldarvinnslunnar er Gunnþór Ingvarsson en hann á sæti í stjórn LÍÚ.
Þriðji stærsti útgerðareigandi Morgunblaðsins er Kaupfélag Skagfirðing með liðlega 9 prósenta hlut. Forsvarsmaður KS í Árvakri er Sigurjón Rafnsson, einn nánasti samstarfsmaður Þórólfs Gíslasonar kaupfélagsstjóra sem reyndar er náskyldur Davíð Oddssyni ritstjóra Moggans. Annar náinn samstarfsmaður Þórólfs, Jón Edvald Friðriksson, á sæti í varastjórn LÍÚ.
Rammi hf. á jafn stóran hlut og Síldarvinnslan eða 6,14% í Árvakri. Fyrir félaginu og eignarhlutnum fer Ólafur H. Marteinsson en hann á einnig sæti í stjórn LÍÚ.
Þingey ehf. á 4,1% hlut í Árvakri en forsvarsmaður fyrir hlutnum er Aðalsteinn Ingólfsson hjá Skinney Þinganesi og bróðursonur Halldórs Ásgrímssonar. Gunnar Ásgeirsson situr í stjórn LÍÚ fyrir hönd Skinneyjar Þinganess.
Páll H. Pálsson hjá Vísi í Grindavík er persónulega skrifaður fyrir rúmlega 2% hlut í Árvakri. Bróðir hans og meðeigandi, Pétur H. Pálsson á sæti í varastjórn LÍÚ.
Loks á félagið Skollaborg ehf. 1,72% í Árvakri en forsvarsmaður þessa félags gagnvart eignarhlutnum í Árvakri er Einar Valur Kristjánsson forstjóri Hraðfrystihússins – Gunnvarar hf á Ísafirði.  Einar Valur á jafnframt sæti í stjórn LÍÚ.

Þar sitja þeir saman
Hér hafa verið nefndir 10 einstaklingar sem gæta samtímis hagsmuna í stjórn LÍÚ og Árvakurs. Þræðina má rekja í fleiri áttir eins og til Íslandsbanka, viðskiptabanka Árvakurs.  Nær undantekningarlaust tengjast öll nöfnin, um 25 alls, Sjálfstæðisflokknum en einnig Framsóknarflokknum. Sem dæmi sitja mennirnir 10 í stjórn og varastjórn LÍÚ fundi með Þorsteini Erlingssyni eiganda útgerðarinnar Saltvers á Suðurnesjum. Þorsteinn var um árabil bæjarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í Reykjanesbæ og formaður stjórnar Sparisjóðs Keflavíkur meðan hann var skafinn að innan af vinum og klíkubræðrum.
Það virðist ekkert hlaupið að því að uppræta íslenska kunningja- og klíkuþjóðfélagið með opinberum aðgerðum. Enda er ekki um það að ræða að uppræta fjölskyldu- eða kunningjatengsl. Óheilbrigð tengsl af þeim toga verða aðeins upprætt með siðsemi, ráðvendni og prinsípfestu að vopni. Margfalt betur hefur gengið að reisa við efnahag þjóðarinnar eftir hrunið. Svo vel, að eftir er tekið langt út fyrir landsteinana. Auk þess er engin samstaða innan stjórnmálastéttarinnar um hreingerningar af þessu tagi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur t.d.  kyrfilega læst ofan í skúffu samþykktir um að koma hrunverjum úr forystu flokksins og forherðist í sérhagsmunagæslu við fótskör þessa valds sem hér er lýst.

Birt í DV 25. júlí 2012.