Jón Baldvin Hannibalsson segir í vitnaleiðslu í meiðyrðamáli Gunnlaugs Sigmundssonar gegn Teiti Atlasyni (vegna umfjöllunar Teits um Kögunarmálið) að minnisblaðið sem hann hafi fengið í apríl 1995 hafi verið handónýtur embættispappír sem hann hefði átt að senda til baka og láta greina frekar á sínum tíma, en gerði þó aldrei.  Áhyggjur voru útlistaðar í minnisblaðinu þrátt fyrir að engin efnisleg afstaða væri tekin í málinu. – Jón Baldvin var utanríkisráðherra á þessum tíma.

Í frétt vísis.is segir: „Þar kom fram orðalag eins og að eitthvað innan Kögunar væri vafasamt, auk þess sem spurningar voru spurðar um eignarhald á félaginu, meðal annars eignarhald ættmenna Gunnlaugs.
Jón Baldvin segir að vegna anna, bæði vegna þess að hann stóð í miðri kosningabaráttu, auk þess sem hann starfaði sem formaður stjórnmálaflokks, þá hafi hann ákveðið að minnisblaðið gæti beðið næsta ráðherra. Því aðhaðist hann ekkert í málinu.
Jón Baldvin sagði hinsvegar að örlögin hefðu hagað því þannig að hefði ekki verið endurkjörinn, heldur hafi flokksbróðir Gunnlaugs, Halldór Ásgrímsson, tekið við embætti utanríkisráðherra, og ekkert heyrðist meira af málefnum Kögunar.“
Þessi orð Jóns Baldvins gefa tilefni til að ætla að við stjórnarskiptin 1995 hafi Kögunarmálið sofnað þegar Framsóknarflokkurinn komst til valda. Það var þó áreiðanlega alltaf óþægilegt fyrir Halldór Ásgrímsson og raunar stjórnarflokkana báða eins og umfjöllun Vestfirska fréttablaðsins og Helgarpóstsins 1995 og síðar Morgunblaðsins 1998 ber með sér.

Á mörkum almannahagsmuna og sérhagsmuna
Um Kögunarmálið fjalla ég í bók minni Þræðir valdsins undir fyrirsögninni „Vald upplýsinganna“. Þar segir m.a.:

"Gunnlaugur, sem sat á þingi fyrir Framsóknarflokkinn 1995 til 1999, jók hlut sinn og fjölskyldu sinnar í hálfopinbera fyrirtækinu Kögun hf. í kring um 1990. Inn í kaupin ófust eiginkona hans, faðir, tengdafaðir og tvö börn hans (Gunnlaugur er faðir Sigmundar Davíðs, formanns Framsóknarflokksins).
Fyrirtækið Kögun var stofnað síðla árs 1988 til að annast viðhaldsþjónustu á hugbúnaði loftvarnakerfis varnarliðs Bandaríkjanna á Keflavíkurflugvelli (IADS) og hafði einkarétt á því verkefni. Ætlun stjórnvalda var að um almenningshlutafélag yrði að ræða og var Þróunarfélagi Íslands falið að laða hugbúnaðarfyrirtæki til samstarfs og öflunar hlutafjár í Kögun. Gunnlaugur var þá framkvæmdastjóri Þróunarfélagsins sem var að stórum hluta í eigu ríkisins. Að ráði varð að Þróunarfélagið eignaðist upphaflega 71 prósents hlut en tæplega 30 prósent voru í dreifðri eign, einkum meðal hugbúnaðarfyrirtækja, en Félag íslenskra iðnrekenda átti einnig hlut í félaginu.
Gunnlaugur hóf snemma að kaupa upp litla hluti í Kögun, aðra en þá sem voru í eigu Þróunarfélagsins. Fyrir árslok 1992 hafði honum tekist að komast yfir 12 prósenta hlut. 
Í yfirlýsingu til utanríkisráðherra frá 1989 er bókað að óski utanríkisráðuneytið eftir því að Þróunarfélagið selji hluta af eign sinni í Kögun hf. „þá skuli félagið selja hlutabréf  til þeirra aðila sem utanríkisráðuneytið tilnefnir, enda sé það grundvallarskilyrði uppfyllt að enginn hluthafi eignist samtals meira en 5% hlutafjár í Kögun hf.“
Í stuttu máli seldi Gunnlaugur meirihluta eignar Þróunarfélagsins í Kögun á fjórföldu nafnverði árið 1993, eða 58 prósent af 71. Kaupandinn var Kögun hf. sem Gunnlaugur stýrði rétt eins og  Þróunarfélaginu. Hann var auk þess hluthafi í Kögun, eins og áður segir. Árið 1998, fimm árum síðar, var gangverð hlutabréfa í Kögun orðið 56-falt. Löngu áður hafði Gunnlaugur dregið upp fremur dökka mynd af framtíð félagsins. Það gat verið til þess fallið að fæla menn með ónógar upplýsingar í höndum frá því að kaupa hluti í félaginu en jafnframt gat það gefið mönnum með réttar upplýsingar um félagið tækifæri til að hagnast verulega.
Ítarlega var fjallað um Kögunarmálið í Morgunblaðinu árið 1998. Þorgeir Eyjólfsson, stjórnarformaður Þróunarfélagsins, sagði í samtali við blaðið að ástæða þess að viðskiptum Gunnlaugs hefði ekki verið rift hefði verið sú að atvinnu og afkomu á þriðja tug fjölskyldna hefði þá verið stefnt í óvissu.

"Seldi sjálfum sér einokunarfyrirtæki"
Í yfirlýsingu stjórnar Þróunarfélagsins dags. 14. maí 1998, sem birt var í Morgunblaðinu, segir:
„Þegar horft er til baka liggur fyrir að sala Þróunarfélagsins á hlutabréfunum í Kögun hf. var ekki í samræmi við áðurnefnda yfirlýsingu til utanríkisráðherra. Eini maðurinn í fundarherbergi Þróunarfélagsins þegar ákvörðun um söluna var tekin, sem vissi um fyrrgreinda yfirlýsingu, þ.e. framkvæmdastjórinn [Gunnlaugur Sigmundsson], kaus að halda vitneskju sinni um hana fyrir sig. Utanríkisráðuneytið gerði Þróunarfélaginu heldur aldrei viðvart um að yfirlýsing gagnvart ráðuneytinu hefði verið brotin.
Stjórnarformaður Þróunarfélagsins [Þorgeir Eyjólfsson]  greindi í viðtali við Mbl. 12. maí sl. frá meginástæðu þess að ekki var látið reyna á riftun sölunnar til Kögunar hf. þrátt fyrir að Gunnlaugur Sigmundsson gegndi framkvæmdastjórastörfum hjá báðum félögum þegar viðskiptin áttu sér stað. Stjórn Þróunarfélagsins ákvað hins vegar eftir nána skoðun á öllum málavöxtum um mánaðamótin apríl/maí 1993 að láta við það sitja að bjóða framkvæmdastjóranum að segja upp.“

Í stuttu máli merkir þetta að Gunnlaugi hafi verið gefinn kostur á að segja sjálfur upp störfum, að öðrum kosti hefði stjórnin sagt honum upp störfum fyrir að „selja sjálfum sér einokunarfyrirtæki“, eins og Helgarpósturinn orðaði það á forsíðu 18. maí 1995.
Baldur Pálsson,  starfsmaður Kögunar hf. 1991 til 1994, fullyrti í Morgunblaðinu 13. maí 1998 að starfsmenn félagsins kæmu hvergi nærri svonefndum eftirlaunasjóði starfsmanna, en á bak við hann áttu að standa 10 til 15 af þáverandi starfsmönnum fyrirtækisins. Sjóðurinn hefði verið geymslustaður fyrir hlutafé sem Kögun átti í fyrirtækinu sjálfu og nafnið einungis orðaleppur til að slá ryki í augu þeirra sem forvitnast vildu um fjármál fyrirtækisins. Gunnlaugur hafði þá skömmu áður sagt í bréfi til alþingismanna að starfsmenn ættu sameiginlega yfir 30 prósent í fyrirtækinu. Hlutur starfsmannanna var í reynd óvirkur og auðveldaði Gunnlaugi yfirráð yfir Kögun og ákvarðanir um eignarhald og framtíð félagsins.
Gunnlaugur sagði Baldri upp störfum hjá Kögun árið 1994 eftir að sá síðarnefndi hafði gert ýmsar athugasemdir í innanhússpósti til starfsmanna Kögunar og fundið að störfum Gunnlaugs.
Sem framkvæmdastjóri Þróunarfélags Íslands og Kögunar hafði Gunnlaugur augljóslega aðstöðu og yfirsýn yfir málefni Kögunar sem aðrir höfðu ekki. Að verulegum líkum bjó hann því yfir innherjaupplýsingum, en það eru „nægjanlega tilgreindar upplýsingar sem ekki hafa verið gerðar opinberar og varða beint eða óbeint útgefendur fjármálagerninga, fjármálagerningana sjálfa eða önnur atriði og eru líklegar til að hafa marktæk áhrif á markaðsverð fjármálagerninganna ef opinberar væru“."

Guðlaugur Þór Þórðarson, heilagur riddari pólitísks hreinleika og styrkjakóngur Sjálfstæðisflokksins, reynir nú að búa  til hvert tækifærið af öðru til þess að koma sér á framfæri við stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins í þeirri von að þeir komi honum í sæmilega tryggt sæti í komandi prófkjöri flokksins í Reykjavík.
Hér áður skorti hann ekki stuðning og leiðir til að afla fjár í kosningasjóði sína og flokksins. Hann virtist sérfróður um áhrifakaup og lunkinn í þeim efnum. Velti Birni Bjarnasyni í prófkjöri 2006.
En styrkjafenið varð snemma árs 2009 að mesta skandal Sjálfstæðisflokksins fyrr og síðar. Hvítskúraður riddari hreinleikans gaf út yfirlýsingu:  „Ég harma að nafn mitt skuli vera dregið með þessum hætti inn í umræðuna og velti eðlilega fyrir mér hvaða hvatir liggi þar að baki.“

Örvænting Guðlaugs er eðlilega mikil nú. Landsfundur Flokksins samþykkti tillögu 2009 að þingmenn Flokksins, sem væru samofnir spillingunni og hruninu, skyldu víkja. Þeirri tillögu var stungið undir stól strax eftir landsfundinn. Sama á við um endurreisnarskýrslu Sjálfstæðisflokksins sem tugir flokksmanna höfðu samið.
Í bókinni Rosabaugur yfir Íslandi skrifar Björn Bjarnason, einlægur flokksbróðir Guðlaugs Þórs: „Ég vissi ekki á þessum tíma að undir árslok 2006 átti Guðlaugur Þór Þórðarson hlut að því að afla Sjálfstæðisflokknum risastyrkja frá Landsbanka Íslands (25. m.kr.) og FL Group (30 m.kr.) með samböndum við Þorstein M. Jónsson, viðskiptafélaga Jóns Ásgeirs, og Steinþór Gunnarsson, fyrrverandi yfirmann verðbréfadeildar Landsbankans. Sögðu þeir að Guðlaugur hefði ekki haft frekari afskipti af málinu.
Þessar styrkveitingar urðu að stórmáli um páska 2009, nokkrum vikum fyrir þingkosningarnar 25. apríl 2009. Ákvað Bjarni Benediktsson, nýkjörinn formaður flokksins, að styrkirnir skyldu endurgreiddir.
Geir H. Haarde, birti hins vegar yfirlýsingu 8. apríl 2009, þar sem hann sagðist hafa samþykkt fjárstyrkinn frá FL Group og hann bæri einn ábyrgð á honum. Hið sama gilti um styrkinn frá Landsbanka Íslands á sama tíma. Styrkirnir bárust flokknum síðustu daga ársins 2006 en 1. janúar 2007 tóku ný lög um fjármál stjórnmálaflokka gildi.
Andri Óttarsson, framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins, sagði upp starfi sínu 10. apríl 2009 vegna styrkjamálsins. Guðlaugur Þór taldi það hins vegar ekki hafa nein áhrif á þingmennsku eða þingsetu sína.“

Engin áhrif á þingmennsku og þingsetu segir Guðlaugur Þór. Ekki frekar en þetta. Skyldu skattayfirvöld hafa skoðað æfingar hans með Swiss Life – tryggingaumboðið? Í upphafi fréttar DV 1. mars á þessu ári segir: „Eignarhaldsfélag í eigu Guðlaugs Þórs Þórðarsonar fékk greiddar tæpar 33 ­milljónir króna frá Landsbanka Íslands í júní 2003. Greiðslan var vegna sölu Guðlaugs Þórs á umboði fyrir tryggingamiðlun svissneska tryggingafélagsins Swiss Life sem hann seldi til Landsbankans á þessum tíma. Hann segir að hann hafi keypt tryggingamiðlunina af Búnaðarbankanum, þar sem hann starfaði, með láni frá bankanum og selt hana skömmu síðar til Landsbankans.“

Guðlaugur Þór telur sig vera á leið til pólitískrar endurholdgunar sem maður „Nýja Íslands“. Tjáir sig sem mest hann má opinberlega. En sagt er að því hærra sem heyrist í mönnum (eða hagsmunaöflum) í fjölmiðlum, því minni séu raunveruleg völd þeirra og áhrif. Öfugt gildir þá einnig, að því valda- og áhrifameiri eru menn sem minna heyrist í þeim. 
Ég tek eftir því að Guðlaugur Þór er býsna hávær í fjölmiðlum þessa dagana.
Hver verður dómur almennra stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins  í komandi prófkjöri? Trúa núverandi þingmenn flokksins að væntanlegir þátttakendur í prófkjöri séu heimskir og gleymnir?

Hér á árum áður voru sérhagsmunir einstakra flokksmanna eða vildarfyrirtækja Sjálfstæðisflokksins svo samgrónir ríkisvaldinu að því veittist oft erfitt að aðgreina vörslu almannahagsmuna og sérhagsmuna í verkum sínum. Jafnvel Bandaríkjamönnum þótti nóg um. Valur Ingimundarson, sagnfræðingur, hefur til að mynda lýst því að eitt af því sem stóð í vegi fyrir því að Bandaríkjamenn gætu endurnýjað bókun um veru bandarískra herþotna hér á landi á árunum 2000 og 2001 hafi verið viðskiptahagsmunir íslenskra fyrirtækja. Fyrir liggur að íslensk stjórnvöld gengu erinda Eimskipafélagsins varðandi sjóflutninga fyrir Bandaríkjaher á Keflavíkurflugvelli. Mestu ítökin átti Eimskipafélagið í Sjálfstæðisflokknum. Bandaríkjamenn virtust staðráðnir í að láta ekki kaldastríðssjónarmið ráða ferðinni enda væru þeir tímar liðnir að íslensk stjórnvöld gætu notfært sér hernaðarlega þýðingu landsins til að styðja við bakið á Eimskip.
„Þetta samkomulag hafði alltaf verið umdeilt í bandaríska stjórnkerfinu. Mörgum embættismönnum fannst að íslensk stjórnvöld hefðu gengið allt of langt í að vernda þrönga hagsmuni einkafyrirtækis,“ sagði Valur í ritgerð um "Öryggissamfélag" Bandaríkjamanna og Íslendinga 1991 til 2006.

Sumir voru jafnari en aðrir
Í fróðlegu uppgjöri Guðna Þórðarsonar í Sunnu (Guðni í Sunnu – Arnþór Gunnarsson) eru birt gögn sem sýna að Seðlabankinn, ráðherrar og Flugleiðir (síðar dótturfélag Eimskips) hafi með margvíslegum og kerfisbundnum hætti reynt að knésetja flugrekstur og ferðaskrifstofuumsvif Guðna á áttunda áratug síðustu aldar. Minnisblöð Brynjólfs Ingólfssonar, fyrrverandi ráðuneytisstjóra í samgönguráðuneytinu, benda til þess að koma Seðlabankans að málefnum Sunnu og Viking Air hafi verið bæði óvenjuleg og óeðlileg. Frá því segir að bankaeftirlitið, sem þá var í höndum Seðlabankans, hafi látið þáverandi samgönguráðherra Framsóknarflokksins í té upplýsingar um viðskipti Sunnu og Alþýðubankans sem bankaleynd hvíldi yfir að lögum. „Bankaleynd Seðlabankans var breytileg eftir því hver átti hlut að máli.“
Frásögn Guðna lýsir flokksræði og sérhagsmunagæslu. Bókin segir frá ráðherrum og embættismönnum í bankakerfinu sem voru með í ráðum um að knésetja rekstur Air Viking og ferðaskrifstofuna Sunnu og skapa Flugleiðum einokunarstöðu á áttunda áratug síðustu aldar.
Þótt hagsmunavarsla stjórnvalda fyrir Eimskip frammi fyrir Bandaríkjamönnum hafi verið af öðrum toga en sú hagsmunagæsla sem Guðni í Sunnu greinir frá eru einkenni kunningjaveldisins og hlutdrægrar sérhagsmunavörslu sýnileg í báðum tilvikunum.
Um þetta fjallaði ég í bók minni Þræðir valdsins sem kom út fyrir að verða ári.

Fleiri dæmi
Fyrir helgina hlustaði ég á Guðna í Sunnu taka fleiri dæmi  í Speglinum (Rás 1) um tilraunir samofinna hagsmuna ríkisvalds og einkafyrirtækja fyrir meira en aldarfjórðungi til þess að koma sér undan heilbrigðri samkeppni. Íslenskir stjórnmálamenn og vildarvinir þeirra í viðskiptalífinu reyndu að bregða fæti fyrir Guðna með því að beita opinberu hafta- og skömmtunarkerfi gegn honum. Hann fékk ónógan gjaldeyri til rekstrar og allskyns steinar voru lagðir í götu hans, til hagsbóta fyrir vildarvini stjórnarflokkanna sem þoldu enga samkeppni. (Sá sem ekki þolir samkeppni er ekki líklegur til þess að bæta rekstur sinn og framleiðni. Þeir auka ekki samkeppnishæfni sína!)
Síðan hlustaði ég á Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur lektor í HÍ  fara yfir það hvernig almennir íslenskir bogarar fengu í einum rykk miklar réttarbætur, aukna neytendavernd og aukið öryggi á ýsmum sviðum með aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu og fjórfrelsinu sem því fylgdi fyrir tæpum 20 árum. Smám saman tók hagur neytenda að batna. Til dæmis var Samkeppnisstofnun komið á fót. Henni óx ásmegin smám saman og í desember árið 2001 hafði hún kjark til að fara gegn voldugum pólitískum og fjárhagslegum hagsmunum og gerði áhlaup gegn samráði olíufélaganna. Að vísu þurfti forstjóri Samkeppnisstofnunar að gjalda fyrir það með embætti sínu nokkrum misserum síðar. En það var samt þroskamerki í samfélaginu að stofnun, sem verja á almannahag, skyldi í raun og veru rísa gegn samofnum, voldugum og hlutdrægum hagsmunum gamla Íslands.
Athyglisvert er að almenningur virðist oftar en ekki fá bestu réttarbætur sínar með því að taka upp regluverk nágranna- og viðskiptaþjóða sinna. Íslensk stjórnvöld hirtu m.ö.o. ekki mjög um almannahagsmuni og réttarbætur til handa almenningi á árum áður. Þurfti EES-samninginn til að koma hreyfingu á málin?

Fullveldið er einnig varið af öðrum en okkur
Íslendingar eru 60 til 80%  evrópumenn nú þegar með aðild sinni að EES-samningnum. (Tímabundin vandræði evrusvæðisins hafa ekkert með þetta að gera.) Og því  má spyrja: Getum við sótt enn meiri réttarbætur til handa almenningi með fullri aðild að ESB?
Okkur er hollt að skynja og skilja vel að fullveldi og sjálfstæði verjum við aðeins í gegn um samvinnu við aðrar þjóðir og náin tengsl við þær. Við erum sjálfstæð og fullvalda í krafti annarra þjóða sem viðurkenna þetta fullveldi. Þetta er engin áróðursklisja ESB-sinna. Hverjir sjá til dæmis um að vernda lofthelgi Íslands þessi misserin? Danir? Finnar? Pórtúgalar? Hverjir hafa gengið fram fyrir skjöldu og sagt að með krónunni beri íslenskir launamenn 20% herkostnað umfram launamenn annarra þjóða alla daga ævina á enda? Svar: ASÍ. Kallast þeir þá einir verkalýðsflokkar sem stilla sér upp með ASÍ og vilja skipta út krónunni?
Ekkert er einfalt í þessu efni. Má til dæmis ekki halda fram að íslenskir stjórnmálamenn hafi gengið lengst í valdaframsali til annarra þjóða þegar þeir sömdu við Bandaríkin um erlenda herstöð hér í nágrenni höfuðborgarinnar til áratuga? Má ekki spyrja á móti: Er fullvalda þjóð ekki frjálst að gera slíkan samning ef hann er uppsegjanlegur?
Má nú enginn heyra valdaframsal nefnt án þess að ærast og biðja bölbæna með Heimssýn, Evrópuvaktinni og Páli Vilhjálmssyni og Ásmundi Einari Daðasyni.

Hvaða leið er best að fara?
Nú hefur ESB komið upp nýju yfirþjóðlegu bankaeftirliti og nýrri eftirlitsstofnun með losun gróðurhúsalofttegunda og viðskiptum með losunarheimildir. Eigum við að standa utan við slíkt eftirlit vegna þess að okkar loftmengun er „séríslensk“? Að við getum sjálf sem best haft eftirlit með okkar bönkum og öðrum fjármálastofnunum? Er það trúverðugt eftir bankahrun þar sem við tók fjármálakerfi undir oki gjaldeyrishafta?
Með þessari hugleiðingu vil ég aðeins halda því til haga lesandi góður, að við erum nú þegar 60-80% evrópumenn nánast án þess að taka eftir því og njótum sjálfsagðra réttinda og öryggis sem evrópskt regluverk veitir okkur í viðskiptum eða sem neytendur. Þessi réttindi voru ekki sjálfsögð eins og Guðni í Sunnu og fleiri hafa sem betur fer lýst.
Við viljum ekki það gamla Ísland aftur. Við viljum ekki hlutdrægnina. Við viljum ekki geðþóttann. Við viljum ekki flokksræði og auðsveipni þeirra sem sækjast eftir gæðum úr hendi klíkubræðra.
Við viljum heilbrigða samkeppni sem ýtir undir samkeppnishæfni.
Við viljum að réttur allra sé jafn og að hann styðjist við reglur og prinsíp en ekki geðþótta flokksræðisins.
Við viljum auka skilvirkni og draga úr spillingu og aðstöðubraski.
Við viljum bæta lýðræðið og stjórnlögin.
Við viljum aukið gegnsæi einkum hjá hinu opinbera.
Getur einhver svarað því hvaða leið er best til þess að ná þessum markmiðum?
Er til dæmis gott að slíta viðræðum okkar við ESB áður en við komumst að því hvað slíkir samningar geta fært okkur?
Er einhver ástæða til að vera með æsing þegar núverandi þingmeirihluti og ríkisstjórn hafa strengt þess heit að bera slíkan samning undir þjóðina?

Hagfræðingarnir Ólafur Ísleifsson og Ólafur Arnarson mæta „Í bítið“ einu sinni í viku á Bylgjunni. Þeir virðast ósköp pirraðir á því hversu vel gengur í efnahagslífinu undir stjórn jafnaðar- og vinstrimanna. Svo illa haldinn var Ólafur Ísleifsson af rökþrotum í vikunni að hann taldi  víst að umræðan um fylgd handhafa forsetavalds með forsetanum út á Keflavíkurflugvöll, hvert sinn sem hann heldur utan, væri runnin undan rifjum Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra. Þetta væri smjörklípa hennar til að þurfa ekki að taka umræðuna um vanskilin, gjaldþrotin, fátæktina og vaxtaokrið.
Er honum alvara?
Ef honum er alvara, því færir hann ekki málefnaleg rök fyrir fullyrðingum sínum til þess að koma í veg fyrir að þær verði skoðaðar sem helberir sleggjudómar, ódýr áróður og lýðskrum?
Ég vil reyna að bæta úr til að upplýsa hlustendur Bylgjunnar sem mega þola þessa vitleysu. (Það er að vísu alltaf hægt að slökkva á útvarpinu eða skipta yfir á aðra útvarpsstöð.)

Vanskil
Creditinfo sýnir að í ársbyrjun 2009 hafi tæplega 18 þúsund manns verið á vanskilaskrá fyrirtækisins. Ári síðar voru þeir rúmlega 20 þúsund, í ársbyrjun 2011 23.300 og tæplega 27 þúsund á miðju ári 2012.
Ekki veit ég hvernig Creditinfo færir sína skrá og ekki vil ég gera lítið úr henni. En ekki veit ég hver veltan er á bak við þessa skráningu eða hversu lengi fólk „hangir“ inni á skránni og á hvaða forsendum. Gott væri að fá þetta sundurliðað. Auk þess fellur þetta ekki saman við upplýsingar frá bönkunum sjálfum um vanskil. Þau voru 22 prósent af heildarútlánum í maí 2010 en eru nú um 16 prósent. Á sama tíma hækkar hlutfall lána sem eru í skilum eftir endurskipulagningu úr 40 í 54 prósent heildarútlána. Ég vona að Ólafur Ísleifsson sé sammála mér um nauðsyn þess að greina þetta betur áður en harðir dómar eru felldir.

Gjaldþrotin
Gjaldþrotum og árangurslausum fjárnámum einstaklinga hefur fækkað afar mikið frá árinu 2010 og fyrri hluta árs  2011. Þau eru að vísu eitthvað fleiri nú en á sama tíma í fyrra. Hvort sá munur er marktækur veit ég ekki og efast um að Ólafur geti fullyrt eitthvað um það.

Fátækt
Skuldabyrði heimilanna lækkar á hvaða mælikvarða sem Ólafi Ísleifssyni dettur í hug að nota. Kaupmáttur launa hækkar einnig og atvinnuleysi er undir 5 prósentum. Ég veit að Ólafur Ísleifsson hefur lesið alþjóðleg samanburðargögn sem sýna að félagslegt öryggi er með mesta móti hér á landi í slíkum samanburði og hættan á að detta niður fyrir fátæktarmörkin hvað minnst. Með þessu er ekki sagt að ríkisstjórn jafnaðar- og vinstrimanna vilji ekki gera betur. En verður það gert með marg-gjaldþrota frjálshyggjustefnu eða brauðmylsnuhagfræði sem boðar skattleysi hinna ríku til þess að fleiri brauðmolar hrjóti af borðum þeirra til hinna fátækari? Til þess er tekið langt út fyrir landsteinana að núverandi ríkisstjórn hefur tekist að endurdreifa þjóðarauðnum í þágu hinna fátækari og tekist vonum framar að verja velferðarkerfið, meðal annars með hærri álögum á hina ríku.
Ólafur: Þetta virkar og eftir þessu er tekið!

Vaxtaokrið
Vill Jóhanna og ríkisstjórn hennar ekki ræða vaxtaokrið? Hversu lengi hefur vaxtaokrið ríkt hér á landi burtséð frá verðtryggingu lána?  - Sjálf fylgir Jóhanna og Samfylkingin þeirri stefnu að upp skuli tekinn nýr gjaldmiðill og einfaldast sé að ganga í ESB. Það miðar með mikilli vissu að lækkun vaxta. ASÍ hefur með eftirminnilegum hætti bent á vaxtaokrið og leiðina frá vandanum og herkostnaði krónunnar fyrir launafólk með því að taka upp nýjan gjaldmiðil. Stjórnarflokkarnir sömdu um að þessi leið yrði könnuð með aðildarumsókn og samningur síðan borinn undir þjóðina. Sjálfsagt eru til fleiri leiðir. En man Ólafur Ísleifsson eftir einhverri trúverðugri? Hann getur glaðst yfir því með mér og fleirum að núverandi ríkisstjórn leggur sig fram um að skapa hér almennar leikreglur sem taka mið af almannahagsmunum. Nóg er komið af því að láta almenning borga skuldir óreiðumanna sem heimilin í landinu hafa gert í áratugi til dæmis með pennastriks- gengisfellingum eftir pöntun vildarvinanna í ríkisstjórnum á árum áður. Þetta veit ég að Ólafur þekkir frá því hann þjónaði Sjálfstæðisflokknum sem hagfræðingur.
Hagfræðingarnir borubröttu á Bylgjunni, kölluðu ráðherrana gungur og töldu að hér væri sægur af hæfu fólki til að taka við af þeim. Ég vil endilega biðja þá um að nefna bæði nöfn og flokka.

Á annari leið en kjósendur
Vitringarnir tveir kalla endurbætur á stjórnarskránni (og lýðræðislegt ferli sem þrætt hefur verið í því augnamiði) dellu. DELLU!  Sem sagt:  Kröfur almennings eftir bankahrunið um lýðræðisumbætur og gagngerar stjórnarskrárbreytingar er della. Þjóðfundurinn var della. Stjórnlagaráð, sem sett var á fót eftir atlögu Hæstaréttar að stjórnlagaþingskosningunum, var della.  Ráðgefandi atkvæðagreiðsla 20. október nk. um 6 lykilspurningar er della. Umfjöllun Alþingis um tillögurnar á komandi vetri er della. Gæti ég fengið í teskeiðum frá þeim hvað þeir raunverulega vilja? Er lýðræði della í þeirra augum?
Hvað skyldu kjósendur sjálfir vilja? Í nýrri könnun Eurobarometer eru íbúar kreppuríkjanna spurðir: "Er landið þitt á réttri eða rangri leið?"Hæsta hlutfall þeirra kjósenda sem telja land sitt á réttri leið er að finna á Íslandi, 47%. 41% telur landið á rangri leið.
Hvað með Írland, Spán eða Grikkland? 7% Grikkja segja land sitt á réttri leið en 80% á rangri leið. Svipað er uppi á teningnum á Spáni. 26% Íra telja land sitt á réttri leið, 48% á rangri leið.
Eru þetta eitthvað óþægilegar upplýsingar fyrir Ólafana?

Svana Helen Björnsdóttir formaður Samtaka iðnaðarins ritaði grein í Fréttablaðið 7. ágúst síðastliðinn og bar sig illa undan auknum skattaálögum, slökum samanburði á lífskjörum við nágrannaþjóðir og íþyngjandi efirlitsiðnaði.
Það er undrunarefni að formaður SI skuli lýsa sligandi byrði og sólarlitlum dögum hjá íslenskum iðnaði. Ég mundi því vilja leiða Svönu út í sólina og kanna með henni hvort ástandið sé í raun og veru svo bölvað sem hún lýsir.

Evrópumet og skattar
Þegar skattar hátekjufólks og fjármagnseigenda hafa verið lækkaðir niður úr öllu valdi – svo sem gert var árin fyrir hrun – og síðan hækkaðir aftur af öðru stjórnvaldi með aðra stefnu getur viðsnúningurinn mælst í Evrópumetum eins og Svana orðar það. En þótt t.d. fjármagnstekjuskattur sé hækkaður úr 10% í 20% fer því víðs fjarri að slíkt skatthlutfall sé eitthvert Evrópumet. Reyndin er auk þess sú að  skattbyrði fyrirtækja er ein sú allra lægsta innan OECD. Var það kannski svo að Evrópumet hafði verið sett hér á landi í lækkun skatta á fyrirtæki og fjármagnseigendur á árunum fyrir bankahrunið?
Nauðsynlegt er að hafa í huga að núverandi ríkisstjórn fylgir annarri stefnu en gert var fyrir hrun þegar sjálfstæðismenn höfðu í raun alla þræði í hendi sér um stjórn fjármálalífs og peningamála og það nánast án skilvirks eftirlits „óskyldra eða utanaðkomandi“ aðila. Skattkerfið er nú notað í meira mæli en áður til þess að endurdreifa gæðum til þeirra sem lentu í nauðum vegna hrunsins. Einnig ráða nú ferðinni  hreinræktuð pólitísk sjónarmið stjórnvalda um aukinn jöfnuð. Lægri skattur á matvæli hlífir lágtekjufólki sem ver yfirleitt hærra hlutfalli rástöfunartekna til matarinnkaupa en þeir tekjuháu. Að innheimta 15 milljarða króna á ári frá sjávarútveginum í formi veiðigjalds í stað 4,5 milljarða á ári og endurdreifa þeim til samfélagsins kostaði harðvítug átök við gamalgrónar valdablokkir. En átökin endurspegluðu einmitt pólitískan stefnumun sem ástæðulaust er að gera lítið úr. Útgerðin hafði hagnast vel á miklu gengisfalli krónunnar í hruninu og samsvarandi byrðar gengifallsins höfðu lagst á herðar heimila og fyrirtækja.  Svana víkur einmitt orðum að því, að þjóðartekjur á mann séu hér mun lægri en t.d. í Danmörku. Það skyldi þó aldrei vera að gengisfallið mikla hafi ýkt þennan lífskjaramun og að gengishækkun krónunnar geti minnkað þennan mun æði hratt?

Sem sagt, allt á réttri leið
Í nýlegum pistli Stefáns Ólafssonar prófessors kemur fram að skattbyrði hátekjufólks hefur hækkað, en er þó ekki hærri en hún var 1995. Skattbyrði hátekjufólks er auk þess hreint ekki  hærri nú en meðal annarra Norðurlandaþjóða eða víða annars staðar í Evrópu.
Hér verður að nægja að vísa í nýlega pistla Stefáns á vefmiðli Eyjunnar. Engu að síður er þó við hæfi að vísa orðrétt í tvíþætta niðurstöðu sem hann reifar þar: 1) „Skattbyrði lágtekjufólks varð minni eftir hrun en hún hafði verið öll árin frá 1999 til 2008.“ 2) „Skattbyrði millitekjufólks var [...]  eftir hrun minni en hún hafði verið öll árin frá 1998. Skattastefnunni var því breytt umtalsvert eftir hrun, til hagsbóta fyrir bæði lágtekjufólk og millitekjufólk. Beinir skattar þeirra lækkuðu. Skattbyrði beinna skatta jókst einungis hjá hátekjufólki.“

Rekstrarumhverfi hrunáranna
Satt er það að rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja versnaði og samkeppnisstaða þeirra veiktist þegar krónan helmingaðist í „met“ gengisfalli í bankahruninu. Síðan þá hefur verið unnið að afskriftum skulda og endurfjármögnun lífvænlegra fyrirtækja.  Í skýrslu Samkeppniseftirlitsins um „Endurreisn fyrirtækja 2012“, sem út kom í mars síðastliðnum, kemur fram að endurskipulagningu og endurreisn stærri fyrirtækja sé að mestu lokið og að ítök bankanna í þeim minnki stöðugt. Í raun og veru ætti ekki að rugla endurreisnarstarfinu saman við heilbrigt ástand samkeppnismarkaðar en gætnum atvinnurekendum hefur gramist miklar afskriftir hjá sumum fyrirtækjum og öðrum ekki. Um þetta segir í skýrslunni: „Varðandi slík sanngirnissjónarmið verður að hafa í huga að brýnir samfélagslegir hagsmunir eru fólgnir í því að brugðist sé hratt og með fullnægjandi hætti við skuldavanda fyrirtækja sem eru rekstrarhæf. Það er neytendum og atvinnulífinu almennt til hagsbóta að bankar afskrifi eða minnki skuldir rekstrarhæfa fyrirtækja. Beiting samkeppnislaga á ekki að vinna gegn því.“

Hvað kemur iðnaðinum best?
Svana vék loks orðum að íþyngjandi og vaxandi eftirlitsiðnaði sem skorti oft á tíðum hæfni til að takast á við flókin úrlausnarefni. Hún segir orðrétt: „Væri úr vegi að leita samstarfs við stærri þjóðir um ýmis verkefni stjórnsýslunnar, t.d. að útvista eftirlitinu til eftirlitsstofnana annarra landa á völdum sviðum? Er ekki hugsanlegt að slík lausn myndi kosta minna, leiða til vandaðri ákvarðana og vera laus við afleiðingar klíku- og kunningjaþjóðfélagsins?“
Undir þetta er vel hægt að taka og skýra nánar með tveimur dæmum. Fyrir liðlega einu og hálfu ári var sett á fót fjölþætt yfirþjóðlegt bankaeftirlit á vegum ESB með víðtækar heimildir t.d. til að stöðva rekstur einstakra banka sem fullnægja ekki settum kröfum og reglum. ESB hefur einnig komið á fót miðlægu eftirliti með viðskiptum á losunarkvótum fyrir gróðuhúsalofttegundir. Stjórnvöld hafa látið athuga hvort Ísland geti hindrunarlaust átt aðild að evrópska eftirlitskerfinu á báðum sviðum og tekið þátt í því (svo mjög sem við þurftum á faglegu og öflugu bankaeftirliti að halda fyrir hrun!). Tveir lagaprófessorar við HÍ  hafa hins vegar komist að því í báðum tilvikum að slík þáttaka feli að óbreyttu í sér valdaframsal sem samrýmist ekki fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar.
Nú væri forvitnilegt að vita hvaða afstöðu Samtök iðnaðarins hafa til þessara mikilvægu hagsmunamála sem snerta bæði fjármálamarkaðinn og iðnaðinn. Ætla Samtök iðnaðarins að styðja viðeigandi stjórnarskrárbreytingar? Eða vilja Samtök iðnaðarins leysa málið með því að ganga í ESB?

(Styttri útgáfa af greininni birtist í DV 20. ágúst. 2012)