Harður tónn Steingríms J., formanns VG, í garð Samfylkingarinnar í umræðum á Alþingi í kvöld, vakti athygli. "Samfylkingin níðir gjaldmiðilinn." Um leið óskaði Steingrímur eftir samstarfi allra flokka og hagsmunasamtaka um varnir gegn fjármálakreppunni. Það gerðu einnig aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem til máls tóku.
Geir H. Haarde, forsætisráðherra, minntist ekki einu orði á Evrópusambandið og ESB. Á gjaldmiðilsvandann. Nú er mest um vert að bjarga krónunni sögðu menn.
Fyrir utan þinghúsið bíða hagsmunasamtök og kjósendur eftir því sem verða vill. Í hugum flestra þeirra sem fyrir utan bíða er krónan ónýt. Telja fullreynt að með henni verði aldrei komið á þeim stöðugleika sem alla dreymir um, heimilin, fyrirtækin og einstaklinga.
Það er eitthvert undarlegt ósamræmi, mishljómur, milli þjóðarinnar og atvinnulífsins annars vegar og þingsins og ríkisstjórnarinnar hins vegar. Flokkar á þingi eru sammála um eitt stefnumál en annað stefnumál veldur sundrungu. Samsteypustjórnir eru myndaðar um þau mál sem samkomulag er um. Undir hælinn er lagt hvort það eru mikilvægustu málin sem glíma þarf við.
Endalaust og merkingarlaust þjark um evru og ESB veldur því að öllum mikivægustu ákvörðunum er slegið á frest. Þangað til svo er komið í fjármálalífi þjóðarinnar hún neyðist til að fara bónleiðina til Brussel og evrópska seðlabankans og biðjast ásjár. Kannski þóknast ESB þá að taka okkur inn í sambandið með skilyrðum vegna afglapanna. Vera þar í sóttkví í þrjú ár áður en við fáum að vera þar menn með mönnum eftir að hafa klúðrað málum okkar með hreint út sagt geðveikislegum hætti.  

Þorsteinn Már Baldvinsson, stjórnarformaður Glitnis, sagði eitthvað á þá leið í Kastljósi Ríkissjónvarpsins í gærkvöldi að forsvarsmenn bankans hefðu leitað í góðri trú til Seðlabankans sem samnefnara íslenska fjármálakerfisins. Jafnvel þótt alþjóð vissi að Davíð Oddsson seðlabankastjóri bæti þungan hug til stærsta hluthafa bankans, Jóns Ásgeirs Jóhannessonar. Já hataði hann, gleymdi engu og væri í rauninni vanhæfur til að taka á vanda bankans af þeim sökum.

Með viprur í andliti viðurkenndi Þorsteinn Már að með því að ganga bláeygur á fund Davíðs hefði hann gert stærstu mistök lífs síns og bað hluthafana afsökunar á framferði sínu. Í orðum hans lá að Davíð hefði sett af stað flettu þegar á föstudegi og ekki talað við Glitnismenn fyrr en hann og fleiri í náhirðinni voru búnir að komast að niðurstöðu um það að réttlætanlegt væri að fórna hagsmunum 10 999 hluthafa Glitnis (eða þar um bil) til þess að klekkja á stærsta hluthafanum, Jóni Ásgeiri. Í náhirðinni eru vitanlega Kjartan Gunnarsson, Björn Bjarnason, Baldur Guðlaugsson, Árni Matt - ráðherrann í aftursætinu - og fleiri.

Sennilega hafa Björgólfur Thor og faðir hans Björgólfur vit á því að varast hatur Davíðs og gagna honum ekki á hönd. Þjóðin er búin að fá sig fullsadda af honum og vill ekkert fremur en að hann hverfi af opinberum vettvangi þannig að þjóðin geti farið að lifa eðlilegu lífi samkvæmt skilgreiningum geðlæknisfræðinnnar.

Óheilindamaður síðustu helgar er Geir H. Haarde forsætisráðherra. Hann kemur kemur fyrir sem góðlátlegur, hagsýnn og trúverðugur náungi. En menn muna orð hans. Hann er maðurinn sem sagði að Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekkert að fela og hefði aldrei haft þegar hann kynnti nýtt frumvarp um fjármál stjórnmálaflokkana snemmvetrar 2006. Hann er líka maðurinn sem fullyrti að Baugsmálið ætti sér ekki pólitískar rætur þegar endanlegur dómur Hæstaréttar féll í málinu í byrjun júní 2008.

Trúa menn honum þegar hann slær til og notar ofurefli ríkisvaldsins til að knésetja banka Jóns Ásgeirs og 10 þúsund annarra hluthafa?

Trúa menn alltaf þessum náunga?

Hægrimenn hafa skapað sér vettvang til hugmyndafræðilegrar umræðu með útgáfu tímaritsins Þjóðmál, en það er nú fjórða aldursári.

Í nýju tölublaði má lesa forvitnilega hluti. Í annars þokkalega læsilegri úttekt Óla Björns Kárasonar um Sjálfstæðisflokk í ólgusjó er að finna efirfarandi: “Þeir í hópi sjálfstæðismanna sem lagt hafa mesta fæð á Ólaf Ragnar Grímsson vegna framgöngu hans í stjórnmálum, allt frá ótrúlegum fruntaskap hans í garð Hafskipsmanna, til hreins ofbeldis gagnvart atvinnulífinu sem fjármálaráðherra, auk fláræðis hans í utanríkis- og öryggismálum, eiga erfitt með að sætta sig við að Sjálfstæðisflokkurinn hafi tekið höndum saman við Samfylkinguna. Þeir líta einfaldlega á hana sem “systurflokk” Ólafs Ragnars.”

Sem sagt: Fruntaskapur, ofbeldi og fláræði Ólafs Ragnars.

Vilhjálmur Eyþórsson heitir maður sem skrifar um einhverja óskiljanlega flathyggju sem steypir alla í sama mót (hefur einhver heyrt rökin áður?). Eftirfarandi er að finna í grein hans í tímaritinu: “Nú væri ég síðastur manna til að hallmæla hommum, konum, svertingjum dvergum eða feita fólkinu. Mér dettur ekki í hug að ofsækja þetta fólk á nokkurn hátt eða gera á hlut þess, þótt mér hundleiðist svonefnd “réttindabarátta” þessara hópa.”

Vilhjálmi leiðist sem sagt réttindabarátta kvenna, dverga, homma og svertingja.

Ekki þarf að taka fram að í sama tímariti og þetta birtist eru vitanlega tvær greinar eftir Björn Bjarnason dómsmálaráðherra.

Er tímaritið Þjóðmál öryggisventill þar sem öfgakenndir íslenskir repúblíkanar geta ræst út fordóma sína og öfgar? 

Íslenskur fjölmiðlamarkaður er agnarsmár. Í landinu búa um 320 þúsund hræður. Þar af eru kjósendur, fólk eldra en 18 ára, um 230 þúsund. Gerum ráð fyrir að virkir lesendur og hlustendur séu um 270 þúsund. Sjónvarp nær aftur á móti frekar en dagblöð og útvarp til barna og er sjónvarpsmarkaðurinn því líklega ögn stærri. – Enn er netið ótalið og aðgangur Íslendinga að tugum sjóvarpsstöðva og þúsundum dagblaða og netmiðla.

Rekstur íslenskra fjölmiðla á almennum markaði hefur gengið illa, einkum vegna þeirrar gríðarlegu takmörkunar sem lítill markaður, lítið málsvæði, setur þeim. Segja má að þessar skorður og eindreginn pólitískur vilji stjórnvalda til þess að halda uppi ríkisfjölmiðli í samkeppni við aðra ljósvakamiðla hafi orðið til þess að áformum um að setja ströng lög um eignarhald á fjölmiðlum árið 2004 hafi verið skotið á frest til langs tíma.

Upp úr þúsaldamótunum tókst Gunnari Smára Egilssyni og samverkamönnum hans að sannfæra fjárfesta um að unnt væri að reka Fréttablaðið sem fríblað. Jóhannes Jónsson, kenndur við Bónus, sá sér leik á borði, enda háður auglýsingum í dagblöðum ekki síst. Honum mislíkaði stirfni Morgunblaðsins og ósveigjanleiki í samningum um verð á auglýsingum. Hann tók því áhættuna ásamt syni sínum Jóni Ásgeiri og keypti ráðandi hlut í Fréttablaðinu. Auglýsingakostnaður matvæla- og dagvörukeðju Baugs lækkaði um 50 prósent.

Heimur versnandi fer

Nú berst Morgunblaðið í bökkum. Það gerir fjölmiðlaveldi Dagsbrúnar og 365 einnig eftir að stórkostleg áform Gunnars Smára um útrás fríblaðahugmyndarinnar og uppbyggingu ljósvaka- og netmiðlatorgs hér innanlands runnu út í sandinn. Í aðalatriðum stendur eftir Fréttablaðið, Stöð 2 og Bylgjan af því mikla veldi sem 365 átti að verða. Rétt eins og ekkert hefði gerst. Milljarðar hafa hins vegar tapast og varla líklegt að fjárfestar kaupi ævintýralegar loftkastalabyggingar um rekstur fjölmiðla hér á landi í bráð.

Ekki hefur farið framhjá neinum að óhagganlegt veldi Morgunblaðsins riðar til falls í þessum ólgusjó. Stjórnendur helstu fjölmiðla á almenna markaðnum ræðast við um samnýtingu á prentsmiðju Morgunblaðsins og sameiginlega dreifingu dagblaða. Varnarviðbrögð fjárfestanna gegn hremmingunum geta gengið svo langt að Samkeppniseftirlitið þurfi að grípa í taumana. Mundi Davíð Oddsson vilja setja sín takmarkandi fjölmiðlalög við núverandi aðstæður?

Yfir þessum aðstæðum gína stjórnmálaöflin, einkum Sjálfstæðisflokkurinn, sem haldið hefur um stjórnartaumana 80 prósent tímans frá stofnun lýðveldisins 1944. Kannski var Morgunblaðið mikilvægara Flokknum en Flokkurinn Morgunblaðinu eins og Jón Baldvin Hannibalsson skrifaði þegar Styrmir Gunnarsson ritstjóri varð sjötugur í vor.

Skakkur og bjagaður markaður

Með því að leggja 3 milljarða króna á ári af fé skattborgaranna til reksturs Ríkisútvarpsins bælir ríkisvaldið framþróun á almennum markaði ljósvakamiðlanna. Ríkið sogar til sín allt að 1,5 milljarða króna að auki af auglýsingamarkaðnum. Samt gengur RÚV illa að ná endum saman. Við almannaútvarpið loðir svo tortryggin meðan ekki verður gengið úr skugga um að skattfé landsmanna sé ekki notað til þess að niðurgreiða auglýsingataxta RÚV í samkeppni við miðla á almenna markaðnum.

Vera má að skekkjur á auglýsingamarkaði og misráðnar fjárfestingar séu íslenskum fjölmiðlum dragbítur. Í faglegu tilliti eru þó kerfisbundin pólitísk afskipti af þeim sýnu verri. Í þjóðfélagi með sterkari einkenni kunningjaveldis og frændhygli en finna má meðal þjóða sem við viljum bera okkur saman við er bráðnauðsynlegt að efla kjark fjölmiðlanna til þess að slíta sig undan umbunar- og tyfturnarkerfi þeirra samofnu stjórnmála- og viðskiptaafla sem ráða ferðinni og vilja skilgreina veruleikann fyrir þjóðina. Fjölmiðlar mega ekki vera framlenging af ráðherraræðinu íslenska eða almannaatenglar fyrir eigendavaldið.

Á tímum óröyggis og ótta eykst hollusta við yfirvald og lýðræðinu hrakar. Sjálfstæðir, vandaðir og gagnrýnir fjölmiðlar eru lýðræðinu lífsnauðsynlegir við slíkar aðstæður.

Vonandi er það leiðarljósið þegar fjölmiðlar eru að endurmeta stöðuna og stokka upp.

Birt í DV 18. september

Gefum okkur að tilgangur Guðlaugs Þórs Þórðarsonar heilbrigðisráðherra með nýjum lögum um sjúkratryggingar sé málefnalegur og til þess fallinn að nýta skattfé betur en áður í heilbrigðiskerfinu. Gefum okkur að lögin séu líka í anda stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar þar sem markið er sett á "nútímavæðingu" stjórnsýslunnar. Gefum okkur ennfremur að sú aðferð að skilgreina ríkið sem kaupanda heilbrigðisþjónustu og einkafyrirtækin sem seljendur verði notuð til að gera kerfið gegnsærra og auka kostnaðar- og gæðavitund. Gefum okkur þar að auki að það sé satt sem Guðlaugur sagði á Rás 2 síðastliðinn þriðjudag að markmið frumvarpsins sé ekki að draga úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu. Gefum okkur loks að það sé satt sem hann sagði að breytingarnar sem gera á með frumvarpinu hafi ekkert með einkavæðingu að gera.
Að gefnu öllu þessu: Hvernig stendur á því að ungir jafnaðarmenn, þeir sem erfa eiga Samfylkinguna, leggjast gegn svo göfugum markmiðum? Telja þeir að Guðlaugur, Ingibjörg Sólrún og Ágúst Ólafur séu að reyna að lækna heilbrigt heilbrigðiskerfi? Telja þeir að lækningin verði verri en sjúkdómurinn? Ungir jafnaðarmenn segja að grunnreglur stjórnsýsluréttarins, svo sem jafnræðisreglan, meðalhófsreglan, lögmætisreglan og hæfisreglur, muni ekki gilda um starfsemina verði einkaaðilum falinn rekstur heilbrigðisstofnana.