Ég hef miklar áhyggjur af framkvæmdum við tónlistarhúsið. Verður það hálfbyggt um alla eilífð eins og minnisvarði um miklar skuldir, djarfa útrás og hrun í stað þess að verða glæsilegt minnismerki um framtak og þor Björgólfs Guðmundssonar sem fékk að kaupa banka af Davíð?
Ég heyrði áreiðanlega eftir byggingarstjóranum haft í fjölmiðlum að hugsanlegt væri að breyta teikningum með einhverjum hætti, breyta framkvæmdaáætlunum og svo framvegis. Var hann að reyna að klóra í bakkann?

Því hefur verið fleygt að búið sé að fella brott viðhafnarstofu úr teikningunum. Fallegur salur sem Björgólfur ku hafa látið setja inn á teikningarnar með glervegg út á Sundin. Er þetta ekki bráðræði? Verður ekki alltaf til VIP stjörnulið óháð kreppum sem koma og fara?
Hvar á norræna kóngafólkið að tylla sér þegar húsið verður vígt? Getur einhver sagt mér hvort búið er að fikta við teikningarnar?

“Íslendingar eru óvenjulega heimskir og hafa núna verra af,” segir Jónas Kristjánsson í bloggi sínu.

Hann hefur áður haldið því fram að íslenska þjóðin sé nautheimsk og kjósi alltaf yfir sig sama kjaftæðið. Sjái aldrei ljósið. 

Aðalatriðið er að stór hluti kjósenda er þýlyndur og lætur reka sig í réttir flokkanna. Vill láta aðra hugsa fyrir sig. Stór hluti kjósenda vill forsjá. Kastar frelsinu og elskar öryggið.

Kjósendur alast upp við íslenska landsföðurhyggju. Læra að agavald húsbóndans ræður úrslitum. Hann tyftar og hann umbunar. Húsbóndavaldið er að sínu leyti samofið hugmyndinni um umhyggju hins góða föður. Sem bjargar öllu og verndar þegar á bjátar. Honum skulum við lúta.

Hvergi er þessi menning ríkari en meðal kjósenda Sjálfstæðisflokksins. Flokkurinn hefur verið við völd 80 prósent tímans frá stofnun lýðveldisins. Bjarni Benediktsson varð landsfaðir. Líka Davíð Oddsson. Þegar öllu er á botninn hvolft er meirihluti kjósenda Sjálfstæðisflokksins stjórnlyndir forsjárhyggjumenn. Sem líður best undir sterkum þjóðlegum foringja sem kemur til bjargar á örlagastundu. Það er nærtækt og íhaldssamt. Að kasta frelsinu fyrir öryggið í faðmi hins góða föður. Hinir ráfa í átt að forsjá Evrópusambandsins eða eru á móti þessu öllu. Líka forsjánni.

Dostojevsky fer dásamlegum orðum um þetta í verki sínu um Karamazov bræðurna. Ivan Karamazov talar um þrána sem býr í orðunum: “Hverjum á ég að lúta?” Og segir:  “Ekkert angrar manninn jafnþráfaldlega þegar hann hefur öðlast frelsi og sú viðleitni hans að finna sem allra fyrst einhvern til að beygja sig fyrir.”

Björn Bjarnason, dómsmálaráðherra, talar nú um sjálfstæðisbaráttu við háskólanema til þess að endurheimta fjárhagslegan styrk þjóðarinnar. Þegar fjármálaheimurinn leikur á reiðiskjálfi skiptir að hans mati öllu að lög og reglur séu hafðar að leiðarljósi þegar menn vinni sig út úr rústunum.

Ekki veit ég hversu marga “Law and Order” þætti BB hefur horft á. En svo mikið er víst að á sama tíma og hrannast upp útgjaldapóstar hjá hinu opinbera vegna mistaka og andvaraleysis stjórnkerfisins, beinir hann sjónum að hugsanlegum brotamönnum í þeirri stétt sem er skilgetið afkvæmi þess markaðsfrelsis sem hann, Davíð og Hannes Hólmsteinn hafa boðað í aldarfjórðung. Stétt framtaksmannanna sem njóta einfalda eftirlitsleysisins sem er kjarninn í fræðum Chicago-drengjanna hans Miltons Friedman. Þeir kölluðu þetta frjálsan markað undir stjórn ríkis sem ætti að vera eins einskonar nætur- eða vitavörður. Og ekkert meira.

Björn og Davíð hafa notað lögregluyfirvöld og saksóknara, til þess að taka sex ára æfingu réttarvörslukerfisins á einum þessara framtaksmanna. Undirbúningurinn fór fram á ritstjórnarskrifstofu Morgunblaðsins þar sem lagt var á ráðin um saksókn í Baugsmálinu. Er þetta ekki réttarvörslukerfið í hnotskurn í boði Flokksins?  Allir sem lesið hafa blautlega tölvupósta Jónínu til Styrmis, fyrrum Moggaritstjóra, og svör hans um innvígt og innmúrað agavald foringjans vita hvernig kerfið virkar.

Björn Bjarnason er maður sem hrærir í viðkvæmri kviku þjóðarinnar þegar reiðin og vonbrigðin krauma. Beinir athyglinni frá eigin afglöpum og Flokksins sem á og rekur stjórnkerfið og meðvirkar stofnanir þess hverra lykilstöður eru skipaðar vinum og vandamönnum með flokksskírteini.

Dómsmálaráðherrann veit ósköp vel að í jarðvegi reiði og vonbrigða getur skapast það andrúmsloft sem auðveldaði fasistum valdatöku í Þýskalandi og á Ítalíu á þriðja og fjórða áratug síðustu aldar.

Uppáhaldsskýring frjálshyggjumanna á krónískum kreppum kapítalismans er að stjórnmálamenn trufli gangverk markaðarins með tilskipunum sem leiða eiga til réttlætis og jafnaðar umfram það sem alfrjáls markaður skammtar mönnum með ósýnilegri hönd sinni.

Þetta er barnalegur áróður og sömu varnir og bandarískir repúblíkanar notast við til að verja sitt eigið skinn. Kenna demókrötum um að hafa í tíð Clintons fyrirskipað að bankar skyldu einnig lána fátæklingum fyrir húsnæði, en nóg er af þeim í BNA, líklega um 50 milljónir. Fátæka fólkið stendur ekki í skilum löngu eftir að veðin í húsum þeirra eru farin að ganga kaupum og sölu á fjármálamarkaði veraldarinnar og trufla gangverkið.
Er þá kreppan fátækum Bandaríkjamönnum að kenna? Demókrötum sem vildu bæta hag þeirra?  

Já segir Hannes Hólmsteinn Gissurarson í Fréttablaðinu í dag. Einkennandi fyrir skrif hans er að beina sjónum lesenda að framtaki útrásarmanna, Ólafi Ragnari Grímssyni forseta og Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands. Hann minnist ekkert á ábyrgð Seðlabankans, Fjármálaeftirlitsins, ríkisstjórnarinnar eða Alþingis.Sjálfur situr hann í bankaráði Seðlabankans.

Hannes Hólmsteinn er maðurinn sem sagði í Wall Street Journal fyrir fjórum til fimm árum (29. janúar 2004) að frjálshyggjubyltingin á Íslandi væri sú best heppnaða í veröldinni. Já, eiginlega betur lukkuð en hjá Pinochet í Chile á sínum tíma sem framkölluð var með ofbeldi og einræði og dyggu liðsinni CIA.

Í greininni mærði Hannes foringja sinn, Davíð Oddsson, sem þá var forsætisráðherra, og sagði að ráðgjafar hans teldu að aðeins væri eftir að einkavæða orkulindirnar til að fullkomna frjálshyggjubyltinguna. Voru kannski hafnar viðræður við Björgólfana?

Nú þusar Hannes yfir kapítalistunum, börnum frjálshyggjubyltingarinnar, og frjálsa framtakinu sem Davíð og Hannes lofssungu og útrásarmenn nýttu sér.  Hann minnist ekki orði á regluverk og ábyrgð ríkisvaldsins, hvað þá bankaráðs Seðlabankans sem hann á sæti í.

Ein vitræn setning leynist í grein Hannesar Hólmsteins í Fréttablaðinu í dag: “Nú reyna þeir Brown og Darling að neyða Íslendinga til þess að skuldbinda sig langt umfram það sem þeim ber lagaskylda til. Vonandi mistekst það þótt úr vöndu sé að ráða fyrir lítið land.”
Undir þetta er hægt að taka.

Um 60 þúsund hluthafar hafa tapað sparnaði sínum með þjóðnýtingu Glitnis, Landsbankans og Kaupþings. Lífeyrissjóðir rýrna fyrirsjáanlega um 20 til 30 prósent vegna þeirrar atburðarrásar sem hrundið var af stað með yfirtöku ríkisins á Glitni. Það kemur niður á kjörum enn fleiri einstaklinga þegar fram líða stundir. Samdráttur í neyslu á eftir að reka fjölda fyrirtækja í þrot. Atvinnuleysi eykst og verður meira en nokkurn órar fyrir á afar skömmum tíma.

Svona mætti áfram telja. Aðalatriðið er að á endanum finna allir fyrir þeim efnahagslegum hamförum sem nú ganga yfir. Ástandið er af mannavöldum og vonbrigðin og reiðin kraumar.

Kjósendur vita að einhverjir bera ábyrgð. Meiri ábyrgð en aðrir. Þannig á það að vera.

Mikilsvert er að gengið verði úr skugga um það á málefnanlegan hátt hverjir bera ábyrgð; að ekki verði fundinn syndahafur af handahófi eða bakari hengdur fyrir smið.

Stjórnmálin

Lítum fyrst til stjórnmálanna. Fram hefur komið að með ýmsum hætti hafði verið varað við vanda íslenska bankakerfisins; að það væri orðið of stórt fyrir íslenska þjóðríkið og það gæti ekki staðið undir ábyrgðum sem það er selt undir  til dæmis með EES-samningnum.

Skýrslum var stungið undir stól og viðvaranir látnar sem vind um eyru þjóta. Fjármálaeftirlitið ber mesta ábyrgð. Forstjóri þess er Jónas Friðrik Jónsson. Stjórnarformaður þess er Jón Sigurðsson og æðsti yfirmaður þess er Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra. Eiga þeir að víkja?

Næst mesta ábyrgð ber Seðlabankinn. Formaður bankaráðsins heitir Halldór Blöndal. Formaður bankastjórnarinnar er Davíð Oddsson. Hann kann að bera sérstaka ábyrgð með óvenjulegri framgöngu sinni í fjölmiðlum og sennilega tilefnislausu flaustri er hann hlutaðist til um þjóðnýtingu Glitnis. Margir telja það hafa hrundið skriðu af stað sem valdið hafi íslensku þjóðinni óbætanlegu fjárhagstjóni. Auk þess er bankastjórn Seðlabankans þríein lögum samkvæmt og því eru Ingimundur Friðriksson og Eiríkur Guðnason seðlabankastjórar  á sama báti og Davíð ef til uppgjörs kemur. Æðsti yfirmaður Seðlabankans er svo Geir H. Haarde, forsætisráðherra. Eiga þessir menn einnig að víkja?

Auðmenn og bankar

Þá er komið að bönkunum sjálfum og auðmönnunum sem sagðir eru hafa komið þjóðinni á kaldan klaka með áhættusæknu hátterni sem mulið hefur verið undir með ríflegum bónusgreiðslum og kaupréttarsamningum. Hugsanlega verður hægt að finna eitthvað misjafnt um einkahagi þeirra og ólögmætan flutning á fjármunum út úr litlu hagkerfi þjóðarinnar. En þeir settu ekki leikreglurnar sem gilda á frjálsum markaði. Í orðabók kapítalismans er ekki stafkrókur um félagslega ábyrgð einkafyrirtækja. Einmitt af þeim sökum reka siðuð þjóðfélög velferðarkerfi með því að soga til sín skattfé, meðal annars frá stöndugum fyrirtækjum og steinríkum auðkýfingum. Hafi þeir hvatt Breta til innlána og sparnaðar í útibúum í Bretlandi gerðu þeir það í samræmi við reglur sem settar eru. Hafi umsvifin orðið ógnvænleg berast böndin á ný að regluverki markaðarins og fjármálaeftirliti í viðkomandi löndum.

Reyndar báru bankarnir og auðmennirnir meira fé inn í landið en dæmi eru um í sögu þjóðarinnar. Svo mjög að skatttekjurnar af Kaupþingi einu hafa í góðæri farið nærri því að standa undir framhaldsskólakerfi landsmanna. Svona mætti áfram telja. Hvernig á að að refsa þessum mönnum ef þeir eru sekir?

Rannsóknin

Nú er alveg sérstök ástæða til þess að virkja 39. grein stjórnarskrárinnar og setja á fót óháða rannsóknarnefnd á vegum Alþingis, sem rannsakar mesta fjármálaslys sögunnar ofan í kjölinn. Kalla mætti til óháða sérfræðinga erlendis frá.

Augljóslega eru stjórnarandstöðuflokkarnir fylgjandi slíkri ráðstöfun. Auðvitað er Samfylkingin einnig fylgjandi slíku ráðslagi enda hefur hún margoft á undanförnum árum óskað eftir rannsóknum af minna tilefni, meðal annars á þróun lýðræðis og meðferð valds. Þetta dugar fyrir drjúgum meirihluta því samanlagt ráða þessir flokkar 38 atkvæðum af 63 á hinu háa Alþingi.  

Birt í DV 16. október