Jóhönnulánin hét grein sem birtist í Fréttablaðinu í vikuni eftir Sigríði Andersen sem nú situr á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Á óskammfeilinn hátt byrjar hún á því að segja frá því að bankarnir hafi veri nær hættir að lána til íbúðakaupa í árslok 2007. Óvart láðist Geir H. Haarde þáverandi forsætisráðherra að ræða alvöru þess máls við ríkisstjórnina - sem síðar leiddi til bankahrunsins - og var dæmdur fyrir það af Landsdómi. En ríkisstjórnin greip til ákveðinna aðgerða á miðju árinu 2008 til að bregðast við neikvæðri þróun á fasteignamarkaði. 
Ég skrifaði sem sagt svargrein og andmælti Sigríði í Fréttablaðinu í dag. Greinin er svona:

SIGRÍÐARÓLÁNIÐ
Sigríður Andersen, sem situr nú á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn, ýjar að því í grein í Fréttablaðinu í gær að Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra hafi narrað fjölda fólks til íbúðarkaupa síðustu mánuðina fyrir hrun. Sigríður segir að í lok árs 2007 hafi viðskiptabankarnir verið nær hættir að lána til íbúðakaupa vegna aðsteðjandi þrenginga. „Þá beitti Jóhanna Sigurðardóttir húsnæðismálaráðherra sér hins vegar fyrir auknum útlánaheimildum Íbúðalánasjóðs (ÍLS). Hámarkslán ÍLS voru hækkuð og slakað á kröfum um hámarksveðsetningarhlutfall. Útlán sjóðsins tóku kipp við þessar aðgerðir," segir greinarhöfundur.

Ég vil kurteislega benda Sigríði á að Landsdómur sakfelldi þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, á þessu ári fyrir að halda ekki fundi með ríkisstjórninni til að ræða alvarlega stöðu sem við blasti þegar í febrúar árið 2008. Hann ræddi málin áreiðanlega ekki við Jóhönnu sem tók við af honum á stóli forsætisráðherra og hefur haft forystu æ síðan um að endurreisa efnahagslífið. Hún hefur einnig haft forgöngu um bætt verklag á vettvangi ríkisstjórnarinnar til þess að tryggja að mikilvæg málefni ríkisins hafni ekki í höndum innvígðra og innmúraðra.

Áður en Sigríður reynir aftur að koma höggi á Jóhönnu ætti hún að lesa fréttatilkynningu forsætisráðuneytis Geirs H. Haarde dagsetta í júní 2008: „Mjög hefur hægt á veltu á fasteignamarkaði á yfirstandandi ári. Fasteignamarkaðurinn er mikilvægur hluti af hagkerfinu og veruleg kólnun hans myndi magna efnahagssamdrátt almennt og koma niður á íbúðarkaupendum og íbúðareigendum," segir þar.
Aðgerðirnar á miðju árinu 2008 voru eins konar neyðarráðstöfun. Þær voru ræddar í ríkisstjórn að frumkvæði þáverandi forsætisráðherra og Seðlabankinn lagði blessun sína yfir þær. Þær fólust m.a. í nýjum lánaflokkum Íbúðalánasjóðs til að koma í veg fyrir að fasteignamarkaðurinn botnfrysi. Hámarkslán Íbúðalánasjóðs hækkuðu úr 18 í 20 milljónir króna. Áður hafði Jóhanna beitt sér fyrir því að lækka 90% lánshlutfall frá stjórnartíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks niður í 80%.

Ógöngurnar nú má frekar rekja til þess að Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur afnámu félagslega íbúðakerfið og húsbréfakerfið og settu íbúðalán á frjálsan markað.

Það er ólán Sigríðar að hafa ekki kynnt sér málið betur áður en hún reiddi til höggs.

Stundum neyðumst við til þess að horfast í augu við sannleikann án þess að fegra hann eða endursemja söguna.
Skýrsluhöfundar nýrrar McKinsey-skýrslu um Ísland segja t.d. að vandi okkar felist m.a. í því að hafa einblínt um of á hagsmuni einnar greinar í einu síðustu 30 árin; fyrst sjávarútvegsins, síðan orku og stjóriðju og loks fjármálageirans eftir aldamótin.
Svo er sýnt fram á hversu mjög þjóðin tapar á gjaldmiðli sínum og óstöðugleikanum sem honum fylgir (skýrsla SÍ).
Loks les ég færslu Stefáns Ólafssonar prófessors um að Bandaríkjamenn hafi hafnað auðmannapólitík í forsetakosningunum. Stefán gerir svolítinn samanburð og segir: „Þó tengja megi frjálshyggju Sjálfstæðisflokksins við bóluhagkerfið og hrunið skelfilega sér þess engin merki að þeir ætli að breyta helstu stefnumálum sínum. Frjálshyggjuróttæknin og hagsmunagæsla fyrir yfirstéttarhópa blífur – eins og ekkert hafi í skorist.“

Ögrandi blaðagrein
Undir þessu öllu verður mér einhvern veginn oft hugsað til ögrandi greinar sem Sævar Tjörvason ritaði haustið 2010 í DV. Sævar er doktor í félagsfræði og hefur auk þess numið hagfræði og stærðfræði við ýmsa erlenda háskóla.
Greinin hét „Að brjótast til fátæktar“ og er hörkuádeila á samtvinnað vald stjórnmála og sérhagsmuna í landi okkar.
Greinin er svofelld:

AÐ BRJÓTAST TIL FÁTÆKTAR
Í heimsmetabók Guiness væri við hæfi að nefna að íslenskir atvinnurekendur eiga heimsmetið í aumingjaskap. Líklega var Bjarni Benediktsson einna fyrstur manna til að benda á vanmátt þeirra.
Dæmin um þetta eru fjölmörg. Í ársbyrjun 1917 samþykkti Alþingi lög um bann við sölu skipa nema með sérstakri unanþágu landsstjórnarinnar. Lögin voru sett til þess að girða fyrr að íslenskir útgerðarmenn freistuðust til að notfæra sér ástandið undir lok fyrri heimstyrjaldarinnar og seldu skip sín við uppsprengdu verði. Skömmu eftir þetta barst erindi frá frönsku ríkisstjórninni sem falaðist eftir togurum til kaups. Skemmst er frá því að segja að stjórnvöld samþykktu söluna og haustið 1917 voru 10 togarar seldir úr landi til Frakklands.
Sala togaranna var talin hafa kostað 1.600 til 1.800 manns vinnuna í Reykjavík.
Á fjórða áratug 20. aldar var allt í uppnámi vegna kreppunnar og stríðsins á Spáni. Allt fór úr skorðum; veiðar, vinnsla og sala á sjávarafurðum. Ekki bætti úr skák að útflytjendur tóku að undirbjóða hver annan til að koma saltfisknum út. Fyrir meðalgöngu ríkisins voru mynduð Sölusamtök íslenskra fiskútflytjenda (SÍF) og síðan hafin hagnýting frystitækninnar. Aumingjaskapur atvinnurekenda á einkamarkaði olli því að samvinnuhreyfingin margefldist í útgerð, vinnslu og iðnaði, bæði í gegn um kaupfélög og verkalýðsfélög.

Eins og óþekkt barn
Í seinni heimsstyrjöldinni og að henni lokinni fóru bjargálna atvinnurekendur á spena Breta og Bandaríkjamanna. Verktakafyrirtæki lifðu áratugum saman eins og sníkjudýr á bandaríska hernum á Keflavíkurflugvelli. Til urðu helmingaskipti sjálfstæðis- og framsóknarmanna. Sogkraftur hernámsins varð til þess að erfitt varð að manna fiskiskipin.
Síðar var ráðist í að virkja fallvötnin en engir athafnamenn voru til staðar til að nýta raforkuna og ekkert gekk að selja rafmagnið til einkaaðila. Stofuð voru opinber fyrirtæki, svo sem Sementsverksmiðjan og Áburðarverksmiðjan, sem komust upp með miklu minni framleiðni en sambærileg fyrirtæki á meginlandi í Evrópu vegna einokunarstöðu sinnar.
Fjölgun starfa var þannig til komin vegna erlendrar hersetu og opinberra afskipta af framleiðslukerfinu. Þar með er ekki öll sagan sögð. Á áttunda áratugnum, að loknu síldarfylleríinu, var það gert með því að færa út landhelgina og kaupa skuttogara í hvert sjávarpláss.
Ofveiði leiddi til kvótasetningar sjávarafla og linnulausra og langvinnra átaka um tilraunir til að einkavæða auðlindir sjávar. Með þessu lagi festist íslenskur pilsfaldakapítalismi í sessi. Innmúraður samsláttur hagsmuna einkarekstrar og stjórnmála tók við af sakleysislegri fyrirgreiðslupólitík.
Eftir áratuga langar tilraunir til að auka raforkusölu til stóriðju braut Kenneth Peterson bandarískur auðkýfingur ísinn og reisti álver á Grundartanga. Íslenskir atvinnurekendur komu þar hvergi nærri með fjármagn frekar en þegar Alusuisse reisti Straumsvíkurálverið 1969.

Sjálfstæði á brauðfótum
Með einkavæðingu bankanna átti að hefjast nýtt blómaskeið íslenskra atvinnurekenda og athafnamanna. Allir vita hvernig því ævintýri lauk. Gjaldþrotasaga þeirra er einstök í veraldarsögunni og það er af þeirra völdum að sem efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar hvílir nú á brauðfótum.
Menn á öllu litrófi stjórnmálanna vita þetta en þegja af skömm. Sumir þeirra eru enda enn andvígir útlendingum, aðrir bölsótast yfir afskiptum ríkisins í viðskiptalífinu. Enginn vill tala hátt um að ævinlega þegar íslenskir atvinnurekendur standa frammi fyrir raunverulegri samkeppni leita þeir í skjól ríkisins. Reyndu til dæmis að nota Sjálfstæðisflokkinn sinn til að viðhalda samráði olíufélaganna gegn almenningi.
Þessi þróun á sér að sumu leyti rætur í einkennilegri samstöðu vinstri- og hægrimanna. ASÍ lætur sér nú lynda í þágu íslenskra atvinnurekenda að laun séu um það bil 50 prósentum lægri og vinnutíminn fjórðungi lengri en hjá frændþjóðum. Sturlun íslensksra athafnamannanna á undanförnum árum hefur auk þess stórskaðað mennta- og heilbrigðiskerfið. Allir njóta þeir auk þess fjarlægðarverndar; fæstum dettur í hug að fjárfesta hér á landi nema ef til vill í orkufrekum iðnaði. Þetta er böl íslensks almennings.
Eiginlega stendur þjóðin frammi fyrir skuldaskilum sjálfstæðisins. Varla dugar að skipta um gjaldmiðil þegar innviðir atvinnurekstrar eru svo feysknir og fúnir sem raun ber vitni.

Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra minnir okkur á mikilvægi þess að eiga góðar vinaþjóðir í grein í Fréttablaðinu í dag. Hann á vitanlega við frændþjóðir vorar á Norðurlöndum og samstöðuna sem þær sýna okkur á erfiðum stundum. „Þessi samstaða birtist okkur best á myrkustu dögunum eftir hrunið þegar himnarnir hrundu... Þeir sem þá réttu út höndina okkur til hjálpar og reyndust okkur best voru þeir sem stóðu okkur langnæst – Norðurlandaríkin.“
Réttilega bendir hann á að vilji Svía og Finna nú  til þess að taka þátt í loftrýmisgæslu við Ísland sé stórpólitísk ákvörðun en um leið felist í henni styrkleikatákn um samstöðu Norðurlandaríkjanna. „Ákvörðun Svía og Finna færir ekkert landanna þriggja nær eða fjær Atlantshafsbandalaginu. Hún er hins vegar sterk, táknræn yfirlýsing um að norræna stórfjölskyldan stendur saman og gætir hver annars eftir mætti, hvað sem á dynur,“ segir Össur.

Valdaframsalið mesta
Ég hef rætt þetta við ýmsa. Sumir eru tortryggnir og segja að Svíar og Finnar ætli örugglega að fá eitthvað fyrir sinn snúð.  Hafi hagsmuna að gæta og ætli að „hafa eitthvað af okkur“. Aðrir benda á að ESB-þjóðir ætli nú að taka þátt í að verja fullveldi- og sjálfstæði Íslands svo þversagnarkennt sem það kunni að virðast: Hvernig má það vera að ESB-þjóðir (Svíar og Finnar), sem við þurfum að verja sjálfstæði og fullveldi okkar fyrir, ætli nú að verja þetta sama fullveldi og sjálfstæði? (Hluti af slíkum vörnum er loftrýmisgæsla sem hefur verið á höndum ýmissa þjóða síðan Bandaríkjaher hætti slíkri gæslu árið 2006.)
Því hefur verið haldið fram í mín eyru að mesta valdaframsal okkar sjálfstæðu og fullvalda þjóðar hafi verið þegar varnarsamningurinn var gerður við bandarísk stjórnvöld og bandarískur her settist að í meira en hálfa öld í grennd við höfuðborg íslenska þjóðríkisins. 

Samstaðan
Spurningin er hins vegar þessi: Er það ætlun Íslendinga nú að komast í sömu aðstöðu til að maka krókinn gagnvart ESB og þeir gerðu þegar samið var um komu bandaríska hersins til landsins um miðja síðustu öld? Erum við dæmd til þess að hegða okkur ævinlega eins og snýkjudýr?
Er mergur málsins ekki þessi: Smáþjóðum gengur betur að verja fullveldi sitt og sjálfstæði með því að standa saman. Með gagnkvæmni og samvinnu gæta þær öryggis hverrar annarrar. Í því felst ekkert sníkjulífi á kostnað annarra.

Charting a Growth Path for Iceland - McKinsey & Company

Heilbrigð samkeppni er harður húsbóndi. Að berjast á markaði við keppinauta og geta boðið betri vöru, betri þjónustu, betra verð, betri kjör fyrir kaupendur.
Það er því freistandi að færa sér í nyt tiltæk ráð til þess að koma sér undan samkeppninni. Og það er gert.
Þeir sem það reyna eru vitanlega framleiðendur, kaupmenn, fyrirtæki sem selja þjónustu o.s.frv., sem öðlast aðstöðu til þess.
Því betur sem mönnum tekst að draga úr samkeppni því ríkari verða einkenni fákeppni og einokunar.

Að vera í náðinni eður ei
Vont  er þegar stjórnvöld hverju sinni láta undan þrýstingi af þessum toga og dekra við einstök fyrirtæki. Venjulega er það á kostnað almennings, neytenda.
Enn verra er þegar fyrirtæki ganga á lagið; verða værukær og hætta að verja fé og tíma í að auka samkeppnishæfni sína.
Hér er eitt dæmi um íslenska hagsmunavörslu sem bitnaði á bandarískum skattgreiðendum.
Valur Ingimundarson, sagnfræðingur, hefur lýst því að eitt af því sem stóð í vegi fyrir því að Bandaríkjamenn gætu endurnýjað bókun um veru bandarískra herþotna hér á landi á árunum 2000 og 2001 hafi verið viðskiptahagsmunir íslenskra fyrirtækja. Fyrir liggur að íslensk stjórnvöld gengu erinda Eimskipafélagsins varðandi sjóflutninga fyrir Bandaríkjaher á Keflavíkurflugvelli. Mestu ítökin átti Eimskipafélagið í Sjálfstæðisflokknum. Bandaríkjamenn virtust staðráðnir í að láta ekki kaldastríðssjónarmið ráða ferðinni enda væru þeir tímar liðnir að íslensk stjórnvöld gætu notfært sér hernaðarlega þýðingu landsins til að styðja við bakið á Eimskip.
„Þetta samkomulag hafði alltaf verið umdeilt í bandaríska stjórnkerfinu. Mörgum embættismönnum fannst að íslensk stjórnvöld hefðu gengið allt of langt í að vernda þrönga hagsmuni einkafyrirtækis,“ segir í úttekt Vals á einum stað.

Vanþroskuð neytendavernd
Í fróðlegu uppgjöri Guðna Þórðarsonar í Sunnu eru birt gögn sem sýna að Seðlabankinn, ráðherrar og Flugleiðir (síðar dótturfélag Eimskips) hafi með kerfisbundnum hætti reynt að knésetja flugrekstur og ferðaskrifstofuumsvif Guðna á áttunda áratug síðustu aldar. Minnisblöð Brynjólfs Ingólfssonar, fyrrverandi ráðuneytisstjóra í samgönguráðuneytinu, benda til þess að koma Seðlabankans að málefnum Sunnu og Viking Air hafi verið bæði óvenjuleg og óeðlileg.
Frægasta dæmið um tilraunir til að skerða samkeppni er verðsamráð olíufélaganna um og fyrir síðustu aldamót. Olíufélögin þrjú höfðu gert samsæri gegn neytendum. En bætt neytendavernd og aukinn styrkur Samkeppnisstofnunar í krafti nokkurra ára EES-samnings varð til þess að þetta samráðið var brotið á bak aftur, leyst upp. Upp hófust langvinn málaferli.
Samkeppnistofnun hafði farið gegn vinum og flokksbræðrum í Sjálfstæðisflokknum með húsleit sinni hjá olíufélögunum síðla árs 2001. Fyrir það mátti hún gjalda árin á eftir með fjársvelti. Forstjórinn hrökklaðist úr stól sínum.
Menn hafa líka greitt fúlgur til stjórnmálaflokka til að skapa sér forréttindi og aðstöðu, múta til að komast yfir einhver gæði, kaupa sig undan samkeppni við keppinauta. Sjálfstæðisflokkurinn hét því t.d. að endurgreiða 50 milljónir króna  sem runnið höfðu í flokkssjóðina frá Landsbankanum og FL-Group árið 2006. Flokkurinn merkti þar með sjálfur peningana sem skítugt mútufé eða fé sem ætlað var til áhrifakaupa.

McKinsey
Að útiloka samkeppni er alltaf samsæri gegn neytendum.
Það var eitt sinn kallaður íslenskur pilsfaldakapítalismi þegar fyrirtæki þurftu sífellt að reiða sig á opinbera aðstoð til þess að lifa af á markaði. Stundum var fé flutt úr vösum almennings til fyrirtækjanna með gengisfellingum sem ákveðnar voru við skrifborð stjórnvalda.
Mér sýnist ný Íslandsskýrsla ráðgjafarfyrirtækisins McKinsey um lélega framleiðni í mörgum greinum, einangrunarhyggju  o.fl., vera  áfellisdómur um atvinnulíf sem vinnur gegn samkeppni í þágu almennings og heilbrigðra viðskiptahátta. Stundum vann þetta gangverk óbeint gegn samkeppni, nýsköpun og neytendum þegar aðstoða varð þurftafrekar greinar sem áttu allt sitt undir auðlindanýtingu. 
Það er gott að vita af samkeppniseftirliti við slíkar aðstæður.
Fyrirtæki sem búa við heilbrigða samkeppni neyðast til þess að auka samkeppnishæfni sína, auka framleiðnina. Þau sem geta komist hjá samkeppni verja ekki tíma og fé í slíkar aðgerðir.

Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins skrifar flokkssystkinum sínum bréf og kvartar yfir því að Jóhanna Sigurðardóttir formaður Samfylkingarinnar leggi Sjálfstæðisflokkinn í einelti. Nú síðast á flokkstjórnarfundi Samfylkingarinnar þar sem hún nefndi Sjálfstæðisflokkinn máski 20 sinnum á nafn. (Hún nefndi Samfylkinguna miklu oftar. Nöfn annarra flokka held ég að heyrist ekki í ræðunni sem er að finna á vef Samfyklingarinnar.)
Bjarni segir um tíðni „Sjálfstæðisflokksins“ í ræðu Jóhönnu: „Það er furðulegt að gera þessu umræðuefni jafn hátt undir höfði og Jóhanna hefur gert, ekki síst í ljósi þess að þar með vekur hún æ ofan í æ athygli á því að ríkisstjórn VG og Samfylkingar er í raun fallin. Þau sjá ekki fram á að geta haldið áfram óbreyttu samstarfi.“

„Þetta umræðuefni“ er sem sagt Sjálfstæðisflokkurinn.
Er nokkuð óeðlilegt við það að formaður Samfylkingarinnar segi við flokkssystkini sín á fundi að þingkosningarnar eftir 6 mánuði snúist um það hvort Samfylkingin eða Sjálfstæðisflokkurin verði forystuaflið í íslenskum stjórnmálum? Er það ekki nokkuð raunsætt mat?
Af hverju er Sjálfstæðisflokkurinn höfuðandstæðingur og helsti keppinautur Samfylkingarinnar?

Lítum nánar á nokkur atriði:
Bjarni boðar rækilegan niðurskurð ríkisútgjalda sem Jóhanna veit af gamalli reynslu að verður látinn bitna á velferðarkerfinu og kjörum láglaunafólks komist sjálfstæðismenn til valda.

Bjarni og Sjálfstæðisflokkurinn boðar skattalækkun, einkum fyrir auðmenn og fyrirtæki.

Sjálfstæðisflokkurinn skapaði meiri ójöfnuð á 10 árum fyrir hrun en nokkru vestrænu ríki hafði áður tekist að gera. Tölurnar tala sínu máli um mikinn viðsnúning í tíð núverandi ríkisstjórnar.

Sjálfstæðisflokkurinn undir stjórn Bjarna reyndi að bregða fæti fyrir það lýðræðislega ferli sem nú getur leitt til stjórnarskrárbreytinga. Hrokafullur kallaði hann það fúsk.  En þjóðin hefur kveðið upp sinn dóm og Bjarna í kútinn.

Bjarni og Sjálfstæðisflokkurinn vilja skila veiðigjaldinu aftur í vasa stórútgerðarinnar. Sumir þingmanna flokksins hafa sagt það verða sitt fyrsta verk að afnema veiðigjaldið komist þeir til valda.

Bjarni segist vilja slíta viðræðum um aðild að ESB komist hann og Sjálfstæðisflokkurinn til valda. Hann gerir sig þar með sekan um einblíni og vill hafa einn afar mikilvægan valkost af þjóðinni. Því aðild og upptaka evru er valkostur sem getur sparað tugi milljarða útgjalda fyrir fyrirtæki og heimili á ári og sömuleiðis aflað þjóðinni gríðarlegra aukatekna eins og ráða má af nýrri skýrslu Seðlabankans.

Bjarni þarf ekkert að furða sig á því að Jóhanna formaður Samfylkingarinnar skuli á flokksstjórnarfundi bregðast við slíku einblíni og forstokkun flokksforystu 50 þúsund manna stjórnmálaflokks.  Reyndar efast ég um að Bjarni tali fyrir munn helmings þess fjölda þegar hann leggur fyrir sig lýðskrumið og boðar svartnættisafturhald.

Annars bíð ég spenntur eftir nýrri bók eftir innvígðan Styrmi Gunnarsson, sem að þessu sinni ætlar að opna gamlar dagbækur um Sjálfstæðisflokkinn og Moggann.
Skyldi hann nota aftur orðið „ógeðslegt“ eins og hann gerði í skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis?
Skyldi sá lestur verða til að efla vilja manna til samstarfs við Flokkinn?