Eftirfarandi pistil ritaði ég 19. júní í fyrra, þremur og hálfum mánuði fyrir bankahrun:

Hann hét blóðugt haust og er svofelldur í ögn styttri útgáfu:

Forsvarsmenn bankanna, ráðherrar og forkólfar stórra fyrirtækja fóru milli landa og reyndu að sannfæra valdamenn í viðskiptum og stjórnmálum um að hér væri allt í himna lagi. Við móðguðumst ef talað var til okkar í hæðnistóni. Já, svo bólgin vorum við að hér voru gerðar miklar skýrslur um að gera Ísland að alþjóðlegri fjármálamiðstöð. Ha, ha, ha, ha, ha, ha!
Ekkert land í veröldinni hefur orðið eins harkalega fyrir þrengingum á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og Ísland eins og greint er frá í Der Spiegel 10. apríl síðastliðnum. Við þekkjum þetta. Verðbólga upp á 13 prósent. Stýrivextir á sextánda prósent. Evran komin í 127 krónur með nýjasta falli krónunnar. Kannski eru íslensku bankarnir að taka stöðu gegn henni nú þegar styttist í sex mánaða uppgjör.Kannski líta hlutirnir betur út á pappírunum með lægri krónu.
Í umræddri Spiegelgrein hikar blaðið ekki við að segja að íslensku bankarnir hafi tekið stöðu gegn krónunni í flóknum viðskiptum til að draga úr áhættu vegna skuldsetningar erlendis. Þeir hafi selt krónur með snjöllum og tilkomumiklum hætti í framvirkum viðskiptum til þess að draga úr áhættu vegna skuldsetningar erlendis. Gróði þeirra hafi verið mikill þegar krónan féll. Spiegel nefnir að erlendar skuldir þjóðarbúsins hafi fjórfaldast á fjórum árum.
Nú er eiginlega svo komið að við við höfum fyrirgert rétti okkar til þess að halda úti sjálfstæðum gjaldmiðli. Vel kann að gengi krónunnar hafi verið of hátt skráð. En það er ólíðandi að þjóðernisrembingur íhaldsaflanna í landinu verki sem segull á vogunarsjóði og spákaupmenn heimsins. Við erum eins og börn í sandkassa þegar á reynir... Við neyðumst til að kasta okkur fyrir fætur Evrópusambandsins og evrópska seðlabankans áður en langt um líður. Hvaða kjaftæði er þetta um sjálfstæði og fullveldi þegar efnahagsleg tilvera er lögð í rúst? Hvers virði er það? Þurfum við ekki einmitt Evrópusambandið og evruna til að halda sjálfstæði og einhverju af fullveldinu?
Verum auðmjúk: Sérfræðingar Danske Bank og Berlinske höfðu rétt fyrir sér.

Þetta verður blóðugt haust, enda sláturtíð.

Ráðamenn samfélagsins hafa undanfarna daga keppst við að hræða fólk frá því að fara í svokallað greiðsluverkfall.
Sigurður Helgi Guðjónsson formaður Húseigendafélagisn tekur til að mynda undir orð Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra en hún gaf til kynna um síðustu helgi að aðgerðir af þessum toga kæmu fólki í koll; meiri kostnaður félli á lánin og innheimtulögfræðingar fitnuðu.
Gylfi Magnússon, viðskiptaráðherra, hefur einnig lagt ríka áherslu á að borgararnir eigi að vera löghlýðnir að þessu leyti og borga. Fleiri taka undir þetta, eins og Gísli Tryggvason, talsmaður neytenda.

„Greidd skuld er glatað fé“
En málið er ekki einfalt. Ráðherrar, ánægðir með dagsverk sín, horfa á lagabálka sem þeir hafa átt þátt í að semja og samþykkja á þingi og eiga að verða fjölskyldum og fyrirtækjum til bjargar á tímum mestu efnahagshremminga þjóðarinnar.
Inni á heimilum sínum horfa einstaklingar og fjölskyldur á hækkandi bunka tilkynninga um vanskil frá innheimtufyrirtækjum, sem jafnvel opinberar stofnanir ráða til verka, til þess að herja á borgurum sem stjórnvöld vilja bjarga. Því mega lánardrottnar ráða dýr innheimtufyrirtæki til verka og velta kostnaðinum yfir á skuldarana að þeim forspurðum? Hvorki bankar né innheimtustofnanir sýna  sérstakt umburðarlyndi frekar en venjulega eins og glöggt mátti heyra í innhringingum í síðdegisútvarpi Rásar 2 í gær.
Þetta viðmót stjórnvalda og bankanna vekur reiði almennings og ekki var á hana bætandi: Er almenningur nokkuð spurður þegar krónan fellur eins og steinn? Er almenningur nokkuð spurður um það hvort hann þoli 10 prósenta vexti og verðtryggingu af húsnæðislánum,  25 prósenta yfirdráttarvexti eða 20 prósenta verðbólgu af völdum gjaldmiðilskreppunnar? Á þessi almenningur ekki gagnkröfu á þá sem hirtu af honum fé með braski, andvaraleysi og embættisglöpum og tókst að hámarka tjón íslenska þjóðfélagsins í bankahruninu?

Löghlýðni eða réttlæti
Ríkisstjórnin ætti að huga vel að aðgerðum sem gætu dregið úr spennunni  og hugsanlega komið í veg fyrir aðra byltingu. Almenningur veitir alla daga því samfélagskerfi lögmæti sem steypti honum í glötun. Það gerir hann með löghlýðni sinni. En hann getur risið upp aftur.
Ef íslenskur almenningur hættir að löghelga sitt eigið samfélag með því að lúta reglum þess mun ekkert geta bjargað íslensku krónunni. Af þeim sökum er eitt brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar að draga úr spennu og koma í veg fyrir upplausn. Einn mikilvægur liður í því gæti verið sá að lækka stýrivexti Seðlabankans í lok vikunnar um 6 til 10 prósentustig í einu lagi. Eftir því taka fyrirtækin. Eftir slíkri aðgerð taka einstaklingarnir og fjölskyldurnar með gluggabréfin sín, dráttarvextina og vaxandi húsnæðisvanda.
Þau verða líka að segja almenningi frá því refjalaust hvert stefnir í ríkisfjármálunum. Þarf að loka skólum?  Verða stofnanir sameinaðar? Hversu mikill verður niðurskurðurinn í heilbrigðiskerfinu? Umfram allt mega stjórnvöld ekki gleyma gagnsæisreglunni sem þau höfðu fögur orð um að fylgja í upphafi.

Thatcherismi
Fyrir meira en aldarfjórðungi brutust út óeirðir í Brixton-hverfinu í London. Rætur þeirra voru fátækt og félagslegt misrétti gagnvart innflytjendum.
Frjáshyggjugoðið Margrét Thatcher, þá forsætisráðherra Breta,  fordæmdi óeirðirnar: „Crime is a crime is a crime...“ Gísli Marteinn Baldursson mærði þessa fyrirmynd frjálshyggjumanna í vikunni en þá voru þrjátíu ár síðan hún komst til valda.
Enginn trúir því að Jóhanna ætli að berja fjölskyldur í hausinn með Margréti Thatcher og innheimtulögfræðingum þegar buddan er orðin tóm og segi:  „Crime is a crime is a crime...“

(Kjallaragein DV 6. maí) 

Með hverjum deginum sem líður verður ljósara að íslensk stjórnmál eru komin í öngstræti. Hvorugur stjórnarflokkanna ætlar að gefa neitt eftir í ESB-málinu. Steingrímur J. boðar stöðugleikasáttmála í þjóðfélaginu. Hann endurtók það síðast á blaðamannafundi í gær að slíkan sáttmála megi gera með því að halda íslensku krónunni.

Jóhanna Sig. boðar stöðugleikasáttmála með líkum hætti. Hún telur ófært að koma á stöðugleika öðruvísi en að ganga í ESB og taka upp evru.

Elskendur lýðræðisins og þingræðisins, Bjarni Benediktsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, boða sundrungu á þingi komi til þess að það fái að taka afstöðu til þess hvort sækja eigi um aðild að ESB.

Ást þeirra á þingræðinu og lýðræðinu varð endasleppt.

Látum vera þótt Jóhanna og Steingrímur J. hafi ekki tekist sem best að kynna þau góðu mál sem þau segjast hafa komið á koppinn í þágu heimila og atvinnulífs. Úr slíku má bæta.

En ég hlýt í andránni að taka undir svartsýnistal Halldórs Hermannssonar um þrasgjarna íslenska þjóð sem þrauka vilji í sjálfskaparvíti þjóðernislegrar sjálfsþurftarhyggju:

„ESB-sinnar þurfa ekki að láta sig dreyma um að íslensk stjórnmál nái einhverjum árangri eða nýjum hæðum í skynsamlegum ákvörðunum... Jafnvel þótt svo þingmeirihluti sé fyrir tafarlausri aðildarumsókn að ESB eftir kosningarnar. Ég þekki hugarfarið. Framsóknarmönnum er aldrei að treysta. Það verður aldrei hægt að fá VG til að sækja nærtækan stöðugleika og nýjan gjaldmiðil inn í ESB. Sjálfstæðisflokkurinn sleikir sárin. Einangrunarhyggja leiðtoga þessara flokka ræður ferðinni. Þeir breiða upp fyrir haus eins og fyrri daginn. Hér fljóta allir sofandi að feigðarósi sem endranær. Hér verður beðið eftir að Noregur taki af skarið og gangi í ESB sem verður seint og illa.“

Sigurður Helgi Guðjónsson formaður Húseigendafélagsins segir háskalegt að fara í greiðsluverkfall  og hætta að greiða af húsnæðislánum.  Mikil hætta steðji að fjármálakerfinum hætti fólk að borga af lánum.

Þarna tekur Sigurður Helgi undir orð Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra um helgina sem gaf til kynna að aðgerðir af þessum toga kæmi fólki í koll; meiri kostnaður félli á lánin og innheimtulögfræðingar fitnuðu.

Spurningin er þessi:  Var þessi sami almenningur nokkuð spurður þegar krónan féll eins og steinn? Er þessi almenningur nokkuð spurður um það hvort hann þoli 10 prósenta vexti og verðtryggingu af húsnæðislánum,  25 prósenta yfirdráttarvexti eða 20 prósenta verðbólgu af völdum gjaldmiðilskreppunnar?

Á þessi almenningur ekki gagnkröfu á þá sem hirtu af honum fé með braski, andvaraleysi og embættisglöpum og tókst að hámarka tjón íslenska þjóðfélagsins í bankahruninu?

Ríkisstjórnin ætti að huga vel að aðgerðum sem gætu dregið úr spennunni  og hugsanlega komið í veg fyrir aðra byltingu. Almenningur, sem með löghlýðni sinni veitir alla daga því samfélagskerfi lögmæti sem steypti honum í glötun,  gæti risið upp á ný. 

Fyrir meira en aldarfjórðungi brutust út óeirðir í Brixton-hverfinu í London. Rætur þeirra voru fátækt og félagslegt misrétti gagnvart innflytjendum.

Frjáshyggjugoðið Margrét Thatcher, þá forsætisráðherra Breta,  fordæmdi óeirðirnar: „Crime is a crime is a crime...“

Enginn trúir því að Jóhanna ætli að berja fjölskyldur í hausinn með innheimtulögfræðingum þegar buddan er orðin tóm og segi:  Crime is a crime is a crime...

Ríkið ákvað að breyta 560 milljóna króna skuld Ríkisútvarpsins við ríkissjóð í hlutafé í síðustu viku.
RÚV var rekið með 60 milljóna króna halla á mánuði undanfarið hálft ár.
RÚV skarkar á auglýsingamarkaði í samkeppni við aðra fjölmiðla þrátt fyrir að vera með tryggar tekjur úr vösum skattgreiðenda.

Morgunblaðið fékk gefna eftir 3,5 milljarða króna hjá tveimur ríkisbönkum á dögunum. Til þess að bjarga miðlinum frá gjaldþroti. Mogginn tapaði 48 milljónum á mánuði allt árið í fyrra.

Má bjóða einhverjum að stofna fjölmiðil í þessu skrumskælda samkeppnisumhverfi sem ríkið býr fjölmiðlarekstri um þessar mundir?

Eða ætlar ríkið að gera eitthvað fyrir hina fjölmiðlana sem eru ekki reknir með 1 -2 milljóna króna tapi á dag og jafna samkeppnisstöðuna með þeim hætti?

Ætlar ný ríkisstjórn að endureisa atvinnulífið með því að svívirða grundvallarlögmál heilbrigðrar samkeppni? Brjóta samkeppnislög?

Finnst mönnum þetta í lagi?