Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, þingkona VG, sagði í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra á mánudagskvöld að hún gleddist yfir því að EES-þjóðirnar hefðu unnið Eurovision-söngkeppnina.

Hún átti við Noreg og Ísland.

Hún talaði um óáran innan Evrópusambandsins, meðal annars atvinnuleysi á Spáni sem stefndi í 20 prósent og samdrátt þjóðartekna, vaxandi atvinnuleysi og aðrar hremmingar í öðrum löndum ESB.

Hún áminnti Jóhönnu Sigurðardóttur um að tala aðeins fyrir hönd Samfylkingarinnar en ekki VG um ESB og aðildarumsókn.

Guðfríður Lilja talar af þessum sökum ekki fyrir munn meirihluta kjósenda VG. Ef rétt er munað eru 47 prósent kjósenda VG hlynnt aðildarumsókn að ESB en 36 prósent andvíg.

Guðfríður Lilja gladdist yfir samflotinu með Noregi eins og til að undirstrika hið eilífa vor sem ríkti þar og á Íslandi, þökk sé verunni utan Evrópusambandsins. Velgengni Norðmanna er slík að NRK hefur engar áhyggjur af kostnaði við Eurovisionkeppnina að ári.

Bjargræðið kemur að utan

Þunginn í orðum Guðfríðar Lilju gegn forsætisráðherra sínum kemur á óvart og veldur nokkrum áhyggjum um fyrsta hreinræktaða stjórnarsamstarf jafnaðar- og vinstrimanna frá upphafi íslenska flokkakerfisins.

Guðfríður Lilja horfir út um þröngan hellismunna, ásamt þeim þriðjungi kjósenda VG sem ekkert vill vita af ESB. Út um opið glittir í Noreg. Allt og sumt.

Þessi hópur mætti hafa eftirfarandi í huga:

Íslenska þjóðin lýtur lögum sem hún hefur sett sjálfri sér. Þessi lög snerta réttarfar, heilbrigðismál, opinber fjármál, menntun, velferð, verslun og viðskipti svo nokkuð sé nefnt.

Í öðru lagi hefur íslenska þjóðin framselt fullveldi að hluta í ýmsum milliríkjasamningum. EES-samningurinn er umfangsmestur þeirra, en einnig aðrir samningar og sáttmálar sem tengja þjóðina við evrópska regluverkið. Þjóðin gengst undir þetta af frjálsum vilja og veit enda að samvinna við aðra getur komið sér vel.

Í þriðja lagi hefur Íslenska þjóðríkið fullgilt fjöldann allan af alþjóðlegum sáttmálum og samningum, svo sem eins og mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Oft hefur það gerst að fjölþjóðlegar stofnanir, sem fylgjast með framkvæmd samninga og sáttmála, hafa snuprað íslensk stjórnvöld, líkt og Guðfríður Lilja gerði við forsætisráðherra sinn á Alþingi. Þessar stofnanir, stundum fjölþjóðlegir dómstólar, hafa komið Íslendingum til bjargar þegar þeirra eigin stjórnvöld hafa níðst á borgaralegum réttindum þeirra.

Nútímamaðurinn er með öðrum orðum seldur undir flókið regluverk sem er að minnsta kosti þríþætt: Reglur þjóðríkisins, reglur milliríkjasamninga og loks reglur alþjóðlegra sáttmála.

Draumsýnin um stöðugleikann

Sjálfstæðisbaráttan stóð að sönnu í heila öld. Fram að seinna stríði voru Íslendingar alls ekki vissir um að þeir gætu staðið á eigin fótum. Margir góðir stjórnmálamenn reyndu að vanda til verka. Þetta breyttist eftir seinni heimstyrjöldina. Þorskastríðin og klofningurinn um þjóðaröryggið, NATO og veru Bandaríkjahers í landinu til ársins 2006, grundvölluðust á þjóðernislegum gildum.

Þjóðinni hefur nú tekist – nánast hjálparlaust – að glata efnahagslegu sjálfstæði sínu. Það á sumpart rætur í langvinnri tortryggni í garð útlendinga. Hún er spegilmyndin af vanmetakennd eyjaskeggjans. Önnur rót vandans er spillt og úthugsuð sérhagsmunagæsla íslenskrar yfirstéttar í áratugi sem komið hefur sér upp forréttindum og refsileysi. Varnir almennings gegn yfrganginum hafa oftar en ekki verið sóttar í nána alþjóðlega samvinnu og sáttmála siðmenntaðra þjóða.

Nú er aðild að ESB engin töfralausn gegn fáheyrðum viðburði eins og bankahruni á Íslandi. Hægrimenn í Bandaríkjunum kalla reyndar Evrópusambandið sósíalistaklúbb með umhverfismál á heilanum.

Allt þetta veit Guðfríður Lilja. Hún veit til dæmis að hugsjón hennar um varnir gegn mengun  andrúmsloftsins er háð kerfisbundnu samstarfi við aðrar þjóðir. Hún veit að stöðugeikasáttmálinn, sem alla dreymir um, mun aldrei grundvallast á krónunni sem enginn hefur litið við í frjálsum viðskiptum á erlendri grundu í áratugi.

Þór Saari, Borgarahreyfingunni, átti ræðu kvöldsins á Alþingi.

Ræða hans var vel hugsuð og vel byggð.
Ræða hans var beitt og gagnrýnin.
Ræða hans var stundum kaldhæðin.
Ræða hans var góð því um leið og hann gagnrýndi á báða bóga nefndi hann leiðir og lausnir.
Ræða hans var líka fyndin á köflum. Dæmi: Mótmælendur á Austurvelli tóku sprúttsölufrumvarp Sjálfstæðisflokksins af dagskrá þingsins og settu mál fólksins á dagskrá.

Aðgerðir til bjargar heimilunum kallaði hann teygjulausnir með árangurslausum innheimtuaðgerðum eða innheimtuaðgerðum ofan í gröfina. Já og hækkun vaxtabótanna kæmu þeim í 25 þúsund krónur að jafnaði á mann eða liðlega 2.000 krónur á mánuði. Þetta sagði hann vera gagnslaust.

Ljósið í myrkrinu sagði Þór vera fyrirhuguð umsókn um aðild að ESB, ekki síst vegna þess að ráðgert væri að leggja málið alfarið í hendur þingsins.

Gagnrýninn en uppbyggilegur Þór Saari!

Annars var Guðmundur Steingrímsson, Framsóknarflokki, einnig fyndinn í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra í kvöld. Lauk henni með því að stefna ríkisstjórnarinnar væri "norður og niður - því miður."

Því fleiri fyrirtæki sem ríkisbankarnir leysa til sín í kreppunni, því fleiri verða þeir sem bankarnir skipa í stjórnir fyrirtækjanna.

Þetta eru víst aðallega starfsmenn bankanna sjálfra sem fá vitanlega sín stjórnarlaun.

Ætli þeir sinni þessum störfum í vinnutíma sínum hjá bönkunum?

Spyr sá sem ekki veit.

Ólafur Ragnar Grímsson, forseti lýðveldisins, tók svo til orða við setningu Alþingis í dag:

„Í kjölfar bankahrunsins og áfalla í efnahagslífi, tíðra mótmæla á Austurvelli og átaka hér við Alþingishúsið var í byrjun febrúar mynduð ríkisstjórn til bráðabirgða og um leið ákveðið að leita til þjóðarinnar, treysta því að dómstóllinn sem hin lýðræðislega stjórnskipun Íslendinga byggir á, fólkið í landinu, myndi vísa veginn.  

Aldrei fyrr hefur Alþingiskosningar borið að með slíkum hætti og mikilvægt að geta nú fagnað því að þjóðin tók af öryggi og festu valdið sem henni bar í sínar hendur. Það sýnir styrk lýðræðisins meðal okkar og rætur þess í hugum fólksins, hefðum og siðum sem allir virða.

Þótt eðlilega sýnist sitt hverjum um úrslitin hlýtur sérhver Íslendingur, og þá jafnframt þingheimur í þessum sal, að þakka fyrir þá forsjá fyrri kynslóða að hafa mótað hér stjórnskipun og lýðræðislegt samfélag sem stóðst hina miklu þolraun, liðaðist ekki í sundur vegan átaka og erfiðleika sem sagan sýnir að lamað hafa ýmis ríki.“

Eða eins og segja mætti: Fólkið tók völdin, velti ríkisstjórn og kaus sér nýja eftir lýðræðiskerfi sem virkaði!

Þegar fjármálakerfið íslenska hrundi með kerfisbundnum hætti í  byrjun október síðastliðnum hófst ferli sem ekki sér enn fyrir endann á. Skuldir þjóðarbúsins eru skyndilega orðnar 1.500 milljarðar króna. Í lok ársins verða skuldir ríkissjóðs sem nemur þjóðarframleiðslunni í heilt ár og gott betur.

Hið algera hrun krónunnar hlóðst ofan á lánsfjárkreppuna sem þjakar þjóðir heims með vaxandi þunga, þunginn er þó mismikill.  Eigið fé fyrirtækja þurrkaðist upp.  Stór hluti heimila býr við vaxand vanda vegna tekjumissis, aukinnar skuldabyrði og greiðsluerfiðleika  sem ekki sér fyrir endann á.

Þjóðin venst því smám saman að ekkert er eins og það var. Hún hefur glatað efnahagslegu sjálfstæði sínu. Um sinn.

Þjóðin hefur endurnýjað umboð fulltrúa sinna á Alþingi og valið sér nýja ríkisstjórn. Þess er krafist  að hún sjái til þess að koma hjólum atvinnlífsins í gang og að saklausar fjölskyldur missi ekki heimili síns í efnahagshamförum af mannavöldum.

Ríkisstjórnin hefur tekið þann pól í hæðina að liðsinna þeim sem búa við mesta vandann; fólki með minnandi tekjur, litlar eignir, vaxandi skuldir og framfærslu barna.  Seðlabankinn leggur  nú lokahönd á að vega saman skuldastöðu heimilanna og nýfengnar upplýsingar um tekjur þeirra. Myndin skýrist og hugsanlegt er að fjórðungur heimila þurfi að nýta sér einhver þeirra fimmtán úrræða sem stjórnvöld hafa boðið  upp á í krafti lagasetningar eða eftir öðrum leiðum.  Ef til vill er þetta ekki nóg.

Kraumandi reiði

En reiðin heldur áfram að krauma. Sumir misstu allan sparnað sinn. Aðrir sluppu betur. Sumir misstu vinnuna.  Enn aðrir búa við lækkandi tekjur.  Allir sem skulda í húsnæði,  bílalán eða önnur skammtímalán horfa á fjármagnskostnaðinn og höfuðstól  verðtryggðra lána rjúka upp úr öllu valdi.

Stjórnvöld ættu að skoða merkin vel, því bankahrunið og fjármálakreppan  tekur rólega á sig mynd í buddum launamanna og skattborgara  sem bráðlega þurfa að bera auknar skattbyrðar ofan á allt annað.
Tímaþátturinn er mikilvægur. Í kjölfar bankahrunsins gerðist lítið fyrstu vikurnar og mánuðina fram að jólum í fjárhag heimilanna. Sparnaður sumra var að vísu horfinn, en tekjur dugðu fyrir framfærslu líkt og áður.

Þegar dró að jólum var verðlag farið að hækka mjög vegna gjaldeyrisverðbólgunnar. Komið var að skuldadögum hjá þeim sem tekið höfðu erlend lán. Þeir urðu að grípa til neyðarráðstafana.

Jólin gengu í garð og neyslan dróst ekkert að marki saman.  Hundrað þúsund tonna skip stöðvast löngu eftir að það beitir öllu vélarafli aftur á bak; slíkur er skriðþunginn. 

Vandinn birtist smátt og smátt

Fyrsta febrúar reyndi stór hluti þjóðarinnar að greiða upp jólaútgjöldin með öðrum venjubundnum útgjöldum. Stækkandi hópi tókst það ekki.  Vandinn óx enn í byrjun mars; nú varð að velja og hafna úr gluggabréfabunkanum og setja sumt í forgang. Enn var beðið og vonað. Í byrjun apríl var vanskilaslóðin orðin raunveruleg og sjóðir, fyrirtæki, bæjarfélög og aðrir kröfuhafar sendu kröfur í vaxandi mæli til innheimtufyrirtækjanna.  Ákvörðun um slíkt er tekin einhliða á kostnað skuldaranna. Kröfuhafi og innheimtufyrirtæki taka sameiginlega ákvörðun um að leggja kostnað á þriðja aðila.

Í íslenska vorinu er lítið farið að gerast í bönkunum. Fyrirtæki  þora ekki að fjárfesta og auka umsvif og íslenskar krónur safnast fyrir í bönkunum.  Þetta er dæmi um það hvernig bankar og sjóðir ýkja allar sveiflur;  á þensluskeiði halda þeir fé að fólki (þegar ekki ætti að gera það) en neita því um lánsfé þegar þörf þess er mest.  Þeir treysta ekki  veðum sem þeir áttu sjálfir þátt í að eyðileggja. Og krefjast persónulegra ábyrgða fólks í vanda.

Ytri ramminn er  sá að erlend fjárfesting er engin og stjórnvöld undirbúa stórfelldan niðurskurð ríkisútgjalda. 

Reiðin grefur sem sagt um sig og ástandið á enn eftir að versna hjá trausti rúinni þjóð sem alltaf vill standa ein. Því miður.