Þetta á ágætlega við um fjármálaráðherrann Steingrím J. Sigfússon,  formann VG. 

Hann barðist gegn skuldsetningu þjóðarinnar árum saman og benti á hætturnar. 

Hann talaði gegn Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þegar hann leiddi stjórnarandstöðuna fram að stjórnarskiptum í lok janúar og vildi síst af öllu verða ofurseldur valdi hans og úrræðum. Hann tók ekki í mál að skuldbinda þjóðina fyrir 600 milljarða Icesave-skuld Landsbankans í nálægum löndum. 

Hann pakkaði  í vörn fyrir krónuna og tortryggði aðild að Evrópusambandinu í nafni lýðræðis, fullveldis og yfirráða yfir auðlindum lands síns.

Steingrímur hefði við eðlilegar aðstæður heldur aldrei tekið í mál að leggja til stórfelldar uppsagnir opinberra starfsmanna,  stórfellda skerðingu velferðarþjónustu og skattahækkanir.

Þjóð á barmi upplausnar

Reiði og tortryggni ólgar í þjóðfélaginu. Þegar enn var eitthvað í buddum landsmanna fóru þeir út á göturnar og kröfðust lýðræðisumbóta og kosninga; komu ríkisstjórn sem brást af höndum sér.

Nú eru buddurnar að tæmast, búið að skuldbinda þjóðina fyrir 640 milljarða Icesave-skuld og við blasir 170 milljarða niðurskurður hjá hinu opinbera á næstu misserum.  Fjöldinn er farinn að safnast saman á ný fyrir framan Alþingi. Að þessu sinni er afleiðingum kreppunnar mótmælt. Hvers vegna eigum við að borga óreiðuskuldir annarra?  Hvar er réttlætið? Sanngirnin?  Stjórnarandstaðan slær taktinn.

En Steingrímur er óbugaður,  stendur ósár en nokkuð móður eftir eina þá erfiðustu eldskírn sem nokkur stjórnmálamaður getur fengið:  að verða fjármálaráðherra í kjölfar umfangsmesta efnahagshruns sem yfir þróaða velferðarþjóð hefur dunið. 

Nú segist Steingrímur ætla að standa og falla með Icesave-samningi sem leggur þjóðina í 640 miljklarða króna áhættu.  Átti hann að segja nei og setja upp stórt skilti fyrir augum alheimsins sem á stæði: „Við borgum ekki“?

Steingrímur hefur í höndum upplýsingar sem hann hafði ekki áður. Hann veit að Íslendingum tókst að fella banka sína nánast hjálparlaust. Hann veit að sæmd þjóðar er í húfi ef bankahrunið bitnar á saklausum sparifjáreigendum.  Nægur er skellur skattborgara samt í nálægum löndum af völdum íslenska bankahrunsins.

Sennilega hefur Steingrímur áttað sig á því að Íslendingar mega ekki byrja á því að slá niður nágranna sína, ræna þá veskinu og hóta þeim málsókn að því búnu.

Vitur stjórnmálamaður

Kannski veit Steingrímur að eignir Landsbankans fara langt  með að duga fyrir Icesave-skuldinni.

Tökum dæmi af verslunarkeðjunni Iceland í Bretlandi.  Hún er væntanlega að mestu á forræði skilanefndar Landsbankans eftir fall Baugs. Iceland er vel rekin verslunarkeðja sem selur Bretum matvæli á lágu verði. Hún malar gull þessa dagana, enda vilja Bretar kaupa ódýrt á óvissutímum í efnahagsmálum. Fróðir menn telja að hún geti hæglega verið 200 milljarða króna virði ein og sér verði hlutur Íslendinga seldur á réttu augnabliki. 

Þetta er aðeins ein eign, en þær skipta áreiðanlega hundruðum, sem skilanefnd Landsbankans kemur í verð á næstu misserum og geta farið langt með að duga fyrir Icesave-skuldunum.

Steingrímur er með öðrum orðum stjórnmálaforingi með yfirburða reynslu og fullur visku. Hann þarf að miðla þeirri visku og reynslu til flokksmanna sinna á þingi, sem margir hverjir eru fljótir að læra.

Hver veit nema VG-foringinn mildist svo í garð vina íslensku þjóðarinnar handan við hafið að hann geti á endanum hugsað sér að mæla með nánari samvinnu við þá innan Evrópusambandsins. Hafni þjóðernisrembingnum sem steypti þjóðinni í glötun.

Verra er hins vegar hversu tómlátir samfylkingarmenn eru gagnvart þessum hægfara en markvissu umbreytingum í forystu VG. Því styðja þeir ekki Steingrím og tala með honum einni röddu?

Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur er mikill vandi á höndum. Öll spjót standa á henni þegar átta mánuðir eru liðnir frá hörmungum bankahrunsins og afglöpum stjórnvalda og stofnana sem hámörkuðu tjón íslensku þjóðarinnar. Gjaldeyrishrun bættist ofan á fjármálakreppuna sem ein og sér hafði nægt afl til þess að framkalla mestu efnahagsdýfu síðari áratuga hér á landi.

Bankahrunið framkallaði slíka ólgu á fáum vikum að ríkisstjórn Geirs H. Haarde hrökklaðist frá. Kjósendur horfðu ekki aðeins ofan í tómar buddur sínar og fram á vaxandi efnalegt óöryggi heldur gróf um sig tortryggni í garð íslenskra stjórnmála yfirleitt. Tími var kominn til þess að lofta út.

Áratugum saman hafði klíkuþjóðfélagið grafið um sig og skapað forréttindastétt þar sem ófust saman helstu peninga- og auðlindahagsmunir þjóðarinnar og yfirráð á vettvangi stjórnmálanna. Þessi forréttindastétt hafði að lokum búið svo um hnútana upp úr aldamótunum síðustu að hún hafði framkvæmdavaldið, löggjafarvaldið og hálft dómsvaldið í höndum sér. Hún gat lifað í refsileysi við hlið réttarríkisins og bjó sig undir að ná undirtökunum á fjórða valdinu, fjölmiðlunum.

Boðskapur forsetans

Það er vel þess virði að rýna með kaldri hlutlægni á það sem Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, hefur um þetta að segja í ítarlegu viðtali í nýju tölublaði Mannlífs.

Hann ræðir þar um íslenska siðmenningu í pólitík sem einskonar krónískan sjúkdóm sem rætur eigi að rekja aftur til heimastjórnar Hannesar Hafstein fyrir einni öld síðan. Þar ófust stjórnmálaflokkar saman við embættiskerfið í flokksræði „...þar sem forystumenn flokkanna höfðu drottnunarvald yfir embættiskerfinu í ríkara mæli en hollt var fyrir lýðræðið.“

Og Ólafur Ragnar bætir við: „Flokkarnir skipuðu miskunnarlaust sína fulltrúa í embætti innan ráðuneyta og í öðrum stjórnstofnunum, dyggir flokksmenn höfðu forgang, almennir hæfileikar, menntun og reynsla, voru ekki ráðandi [...] Þetta hefur gert embættiskerfið flokkspólitískt í tvennum skilningi, menn eiga sinn sess og stöðu innan embættismannakerfisins hollustu við flokkinn að þakka og hins vegar að menn vissu um þetta skipunarvald ráðherranna.“

Í ljósi þessa kemst Ólafur Ragnar að þeirri niðurstöðu að ein af orsökunum fyrir kerfishruni bankanna hafi verið áratuga langt samspil flokksræðis og stjórnsýslu í landinu. Sjúkdómurinn verði ekki læknaður nema til komi siðvæðing og breyttir starfshættir á vettvangi stjórnmálaflokkanna og við val á embættismönnum.

Máttleysislegt viðnám

Nú þykjast margir sjá teikn þess að ríkisstjórninni hafi ekki tekist sem skyldi að verða við kröfum kjósenda um uppstokkun og hreinsun. Þvert á móti hafi hún látið glepjast af hrægömmum og hákörlum gamla kerfisins sem hreiðri um sig á nýjan leik í fjármálalífinu undir verndarvæng bláeygðra stjórnarherra.

Vandi ríkisstjórnarinnar í þessu efni er ekki minni en sá djúpstæði efnahagsvandi sem steðjar nú að heimilum og fyrirtækjum í landinu. Tröllauknar skuldir blasa við á öllum vígstöðvum. Enda eru klíkustjórnmálin menningarsjúkdómur sem ekki verður læknaður nema með meðulum siðvæðingarinnar.

„Á Íslandi ríkir ný yfirstétt. Skilanefndir gömlu bankanna fara nú með eignir gamla bankakerfisins og drottna yfir örlögum dauðlegra,“ segir Ólafur Arnarson, höfundur bókarinnar Sofandi að feigðarósi, í nýjum bloggpistli sínum. 

Skilanefndir eru aðeins eitt dæmi af mörgum um hneigðir í átt til laumuspils og ógagnsæis gamla klíkuþjóðfélagins.

Ríkisstjórnin var kjörin til þess að vinda ofan af klíkuþjóðfélaginu. Ætli hún sér að halda velli verður hún að vanda verk sín á þessu sviði einnig, fylgja gagnsæjum reglum og upplýsa um hagsmunatengsl.