Ekkert verður sagt með  neinni nákvæmni hvenær halla tók undan fæti hjá Landsbankanum. Þó var svo komið snemma árs 2008 að alþjóðlega matsfyrirtækið Moody‘s hafði dauðans áhyggjur af Icesave reikningunum og lét ekki segjast þótt Davíð Oddsson, þá seðlabankastjóri, legði á sig að verja vini sína í bankanum á fundi með hátt settum bankamönnum í London.
Í trúnaðarplaggi Seðlabankans frá 12. febrúar í fyrra, sem ber  merki þess að vara samið af Davíð og hugsanlega nánum samverkamanni hans í bankanum,  stendur orðrétt: „Moody‘s hafði með sama hætti áhyggjur af öllum bönkunum, en þó einna mest af einum þætti, sem snýr að Landsbanka Íslands, en þar er um að ræða hve hinn mikli innlánsreikningur Icesave kunni að vera kvikur og háður trausti og trúnaði á markaði og ekki aðeins trausti á Landsbanka Íslands, heldur Íslandi og íslenska bankakerfinu, og jafnframt hve samkeppni á þessum markaði færi nú mjög harðnandi vegna lokunar annarra markaða.“
Og hverju skyldi nú Davíð og samverkamenn hans í Seðlabankanum hafa svarað  ofangreindri gagnrýni og áhyggjum manna frá Moody‘s?  „Seðlabankamenn fóru yfir þau rök sem væru gegn því að þessi  innlánsreikningur væri jafn ótraustur og Moody‘s hefðu áhyggjur af, en ekki er líklegt að öllum efasemdum þeirra hafi verið eytt.“

Orðhengilsháttur og lagastagl
Nú stendur Davíð á Austurvelli og mótmælir hverju?  Að þjóðinni  sé ætlað að bera ábyrgð á innistæðum í útlöndum?
Á sama tíma ryðst  fram á ritvöllinn Kjartan Gunnarsson, helsti útsendari sérhagsmunanna í Landsbankanum og bankaráðsmaður þar fram að hruni og framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins í aldarfjórðung. Hann heldur því fram að ekki hafi verið nein ríkisábyrgð á Landsbankanum, að ekki hafi verið nein ríkisábyrgð á innlánsreikningum hans erlendis og að ríkið beri enga ábyrgð á Tryggingarsjóði innistæðueigenda.
Allt er þetta orðhengilsháttur manns sem reynir að koma sér undan ábyrgð og ætti að biðja þjóðina afsökunar eins og fjármálaráðherra  nefndi í Hólaræðu sinni um síðustu helgi.
Eftir að Davíð og hans menn sáu með eigin augum rauðblikkandi ljósin í London var stórkostlegt og vítavert gáleysi af hálfu stjórnvalda að leyfa Landsbankamönnum að halda áfram  að gera strandhögg  á sparifjármarkaði  í Bretlandi og Hollandi. Framvindan var öll með leyfi, vitund og vilja stjórnvalda löngu eftir að þeim varð ljóst hvert stefndi og hver þjóðarhættan var.  Þetta tómlæti var svo alvarlegt að mikil hætta var á fullri sök fyrir dómi sem leitt hefði til skaðabóta og kröfu um að Íslendingar bæru allan kostnað.

Hundurinn sagði ekki ég...
Það er hreint bull hjá Kjartani  að Davíð og önnur stjórnvöld  hafi enga ábyrgð borið á athæfi hans í Landsbankanum.  Í fyrsta lagi er Tryggingarsjóður innstæðueigenda sjálfseignarstofnun í skjóli  ríkisins. Viðskiptaráðherra velur í öðru lagi 3 fulltrúa í stjórn sjóðsins.  Í þriðja lagi ber ráðherra lögum samkvæmt að setja reglugerð um sjóðinn, meðal annars um tryggingu á innistæðu.
Auk þess hlutaðist ríkið til um að gera Icesave-samning við fulltrúa innistæðueigenda í Hollandi og Bretlandi sem í raun höfðu sama rétt og innstæðueigendur hjá Landsbankanum á Selfossi.  Samningurinn felur í sér lán sem Hollendingar og Bretar veita  Tryggingarsjóði innstæðueigenda sem notað er til að endurgreiða breskum og hollenskum sparifjáreigendum það sem þeim bar að lögum. Lánið þurfu nágrannar okkar að veita  vegna þess að íslensk stjórnvöld höfðu sýnt vítavert gáleysi og forsómað að fjármagna sjóðinn eða grípa til sérstakra annarra ráðstafana meðan inn í landið streymdu 1.000 milljarðar króna frá breskum og hollenskum sparifjáreigendum. Lánin fengust aðeins gegn ríkisábyrgð.
Kjartan og Davíð rísa upp til þess eins að segja: Við berum enga ábyrgð, við þurfum ekki að borga.
Þeir vita betur og bera mikla ábyrgð sem þeir reyna nú að koma sér undan.

(DV 19.- 20. ágúst 2009)

Í lok október birti DV viðtal við Lars Christensen, yfirmann hjá greiningardeild Danske Bank.
Full ástæða er til að rifja upp atriði úr þessu viðtali þegar menn sjá til lands í Icesave-málinu:


„Af hverju gerði enginn neitt þegar viðvaranir komu úr öllum áttum?“  Þannig  spyr Lars Christensen, hagfræðingur hjá greiningardeild Danske Bank, en hann er aðalhöfundur frægrar skýrslu um ofhitnun íslenska bankakerfisins sem birt var snemma árs 2006.

Christensen segir í samtali við DV að nú gagnist ekki að horfa til fortíðarinnar og þess sem sagt var árið 2006. Mest sé um vert fyrir Íslendinga að semja sem fyrst um aðstoð og ráðgjöf Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til þess að koma höktandi  íslensku hagkerfi  í gang.  „Það er óumflýjanlegt og bráðnauðsynlegt úr því svona fór. Ég má ekki til þess hugsa hvað gæti gerst ef þið farið ekki rétt að. Þið verðið líka að semja við Breta. Það er ekki þeim að kenna hvernig fór. Tjónið í Bretlandi stafar af íslenskum banka í einkarekstri  sem  íslensk yfirvöld leyfðu að hegða sér stjórnlaust og án eftirlits. Ábyrgðin hlýtur að vera hjá íslenskum stjórnvöldum, Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu sem leyfðu bönkunum að vaxa eftirlitslaust þrátt fyrir viðvaranir úr ýmsum áttum.“

Skilmálar eru alls staðar

„Ég vil sérstaklega taka fram að ég hef engan áhuga á að vera með umvandanir og vísa til viðvarana í skýrslu okkar frá árinu 2006. Það vill enginn að Ísland sökkvi  í botnlausa kreppu og skuldafen en þið þurfið að hlusta á þá sem vilja rétta hjálparhönd. Sumar þjóðir bjóða aðstoð af því að þær hafa hagsmuna að gæta vegna tjóns sem einstaklingar og fyrirtæki hafa orðið fyrir í viðskiptum við íslensku bankana. Þetta á tæplega við um Norðurlöndin. Þar er tjónið ekki mikið í viðskiptum við bankana sem nú hafa verið þjóðnýttir. Þau vilja hjálpa vegna þess að Norðurlöndin eru frændþjóðir. En það væri barnaskapur að ætla að enginn setji skilyrði. Það skrifar enginn ávísun og réttir öðrum skilmálalaust.“

Stjórnvöld bera ábyrgð

„Mest er um vert að viðurkenna mistök, bregðast við vandanum og  finna lausnir. Ef ég ætti að gefa ríkisstjórninni ráð væri það að semja í hvínandi hvelli við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það má ekki dragast á langinn vegna ágreiningsmála um skilyrði. Þeir sem hafa hagað sér illa og gert mistök með svo alvarlegum afleiðingum verða að bregðast við eins og um stóráfall sé að ræða.  Auðvitað er enginn ánægður með ástandið. En því má líkja við rússneska rúlettu ef  Íslendingar bregðast ekki hratt við og semja við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Og staðan er þannig að sá sem hefur hagað sér illa verður að gangast við því og taka sig á,“ segir Christensen og vísar enn til íslenskra stjórnvalda og mistaka stofnana sem vinna við að stjórna peningamálum þjóðarinnar og hafa eftirlit með fjármálastofnunum.“

Sundrungarsaga vinstrimanna á Íslandi er saga valdstjórnar Sjálfstæðisflokksins. Frá stofnun lýðveldisins hefur Sjálfstæðisflokkurinn haft næði  í  50 ár af 65 til að móta íslenskt þjóðfélag  eftir sínu höfði. Hann spilaði með sveimhuga vinstrimenn sem skorti samstöðu, marksækni og það raunsæi sem gerði jafnarmenn að sterkasta stjórnmálavirki norrænna þjóða um áratuga skeið.

Í krafti stjórnlyndra klíkustjórnmála og frændhygli, þar sem ættir og flokksskírteini réðu meiru um framgang mála en verðleikar og lögmál samkeppninnar, tókst Sjálfstæðisflokknum að naga upp heilbrigða innviði samfélagsins að því marki að það féll saman á haustmánuðum 2008. Þetta gerði flokkurinn með aðstoð Framsóknarflokksins og sveipaði helstefnu sína frjálshyggjuhugsjónum sem gráðugir flokksgæðingar nýttu sér til hins ýtrasta á ábyrgð þjóðar sinnar. Þessari stefnu lýsti Hannes Hólmsteinn Gissurarson, hugmyndafræðingur Sjálfstæðisflokksins, sem best heppnuðu frjálshyggjutilraun veraldar í erlendum blöðum. Áður en Halldór Ásgrímsson, forystumaður Framsóknarflokksins, hvarf af vettvangi stjórnmálanna lýsti hann þessari sömu stefnu sem velferðarstefnu.  Í hvaða blekkingarheimi lifði hann? Halldór má teljast heppinn að hafa horfið á braut áður en íslenskt efnahagslíf hrundi til grunna. Hann á sér þær málsbætur að hafa talað fyrir inngöngu í Evrópusambandið og upptöku evru undir bælingarvaldi Davíðs Oddssonar,  sem situr nú yfirgefinn í Skerjafirðinum og neitar ábyrgð á hruninu.

Hvaða hagsmunir eru mestir?

„Hvar væru Íslendingar staddir hefðu þeir verið í Evrópusambandinu og búnir að taka upp evru þegar fjármálakreppan hófst?“ Þannig spurði Uffe Elleman-Jensen fyrrverandi utanríkisráðherra Dana í grein í Berlingske Tidene 14. október síðastliðinn, fáeinum dögum  eftir íslenska bankahrunið.

Allt er nú um seinan og enn gýs upp sundrungin á vinstrivæng íslenskra stjórnmála eins og ekkert hafi breyst. Sama vanstillingin. Sama óraunsæið.  Sumir liðsmenn VG hafa ekki einu sinni vaknað til vitundar um að takt sundrungarinnar slær heimastjórnararmur Sjálfstæðisflokksins sem bíður handan hornsins eftir tækifæri til að hrifsa til sín stjórnartaumana. Sá flokkur gleymir léttilega stóru orðunum gegn ESB og Icesave þegar Samfylkingin gefst upp á sundrungunni.

Vinstri grænir, eins og Ögmundur Jónasson og Lilja Mósesdóttir,  hljóta að gera sér grein fyrir því að viljinn til valdsins og þétt grip um stjórnartaumana er forsenda þess að geta hrundið í framkvæmd fögrum hugsjónum.  Gera þau sér ekki grein fyrir því að með því að láta sögulegt meirihlutasamstarf VG Samfylkingarinnar liðast í sundur vegna Icesave-deilunnar eru þau um leið orðnir bestu liðsmenn Sjálfstæðisflokksins á leið þeirra í valdastólana?

Þess utan eru deilur um ábyrgð íslensku þjóðarinnar á hluta Icesave-skuldarinnar í eðli sínu innbyrðis deilur reiðra Íslendinga sem vilja ekki vera í skuldafjötrum.  Hefji Lilja og Ögmundur sig yfir dægurþrasið og fáránlegar lagaþrætur munu þau sjá að Icesave deilan er eins og draugur sem hverfur þegar maður hættir að trúa á hann.

Þau mega trúa því að til lengri tíma litið er það hagur Breta og Hollendinga, að ekki sé talað um hagur Norðurlandaþjóðanna, að  Íslendingar nái á ný vopnum sínum, kaupi vörur frá þessum þjóðum, selji þeim fisk, ál orku og hvað annað á næstu árum? Hver trúir því að þessar þjóðir hafi einstakan áhuga á að veifa svipu yfir íslenskri alþýðu um ókomin ár?

Að flýja sökkvandi skip

Sjálfstæðisflokkurinn hræðist ekki VG enda þjónar sundrungin þar innan veggja hagsmunum flokksins. Á sundrungunni er alið meðal annars með lærðum skrifum lögfræðinga með flokksskírteini.

Það sem Sjálfstæðisflokkurinn hræðist nú er festa og raunsæi Samfylkingarinnar og mikil samstaða innan flokksins um erfið og stór mál.  Enda væri það mesta skipbrot og ósigur Sjálfstæðisflokksins frá upphafi ef samstjórn VG og Samfylkingarinnar héldi velli í meira en eitt kjörtímabil . Meira að segja valdamiklar fagstéttir eins og nær öll lögfræðingastéttin, sem hingað til hefur talið hag sínum best borgið innan Sjálfstæðisflokksins, mundi  þá einnig snúa baki við flokknum sem eitt sinn skaffaði svo vel.

(DV 12.- 13. ágúst) 

Það yrði mikill sigur fyrir Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn að fella ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna á Icesave-málinu eftir aðeins þriggja til fjögurra mánaða setu. Þeim er nú í þann veginn að takast að hræða nokkra þingmenn VG til fylgilags við sig gegn frumvarpinu um ríkisábyrgð á því sem eftir kann að standa af Icesave-skuldinni þegar eignum Landsbankans hefur verið komið í verð.

Þannig geta Ögmundur Jónasson, Lilja Mósesdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og hugsanlega fleiri þingmenn VG orðið mikilvægustu liðsmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins á næstu dögum og vikum. Þau geta ráðið úrslitum um það hvort gömlu valdaflokkarnir komist aftur til valda og að draumurinn um jarðbundna velferðarstjórn á næstu árum fjúki þar með út í veður og vind. Þau hafa fallið fyrir látlausum áróðri gegn samningum sem þjóðin var í raun búin að skuldbinda sig til þess að gera og hlaut að gera sem siðmenntuð þjóð meðal þjóða.

Á sama tíma vekur einarður og órofa stuðningur Samfylkingarinnar við Icesave-frumvarpið eftirtekt og hefur á sér yfirbragð þeirrar festu sem íslensk þjóð þarf á að halda á vettvangi stjórnmálanna. Óþarft er svo að minnast einu sinni enn á eljusemi og sannfæringarkraft Steingríms J. Sigfússonar formanns VG.

Þreytandi lagastagl um Icesave-samninginn er þýðinarlaust vegna þess að enginn dómstóll er fyrir hendi til þess að skjóta máli þrasgjarnra Íslendinga til. Svo einfalt er það.
Málið er þreytandi og þýðingarlaust að ræða það frekar af annarri mikilvægri ástæðu. Hún er sú að Landsbankinn lét greipar sópa meðal sparifjáreigenda í Bretlandi og Hollandi með fullri vitund og vilja íslenskra stjórnvalda sem komið höfðu á "villta vestrinu" á íslenskum fjármálamarkaði. Þetta stjórnarfar kusu íslenskir kjósendur yfir sig árum saman og komast ekki undan þeirri ábyrgð. Meira að segja létu stjórnvöld það viðgangast fram á mitt síðasta ár að Seðlabankinn og FME heimiluðu gjaldþrota Landsbankanum að taka hundrað milljarða króna að láni sem notaðir voru til að ryksuga íslenska markaðinn af ríkistryggðum verðbréfum. Þau voru síðan veðsett fyrir einn milljarð evra, sem íslenska þjóðin borgar nú vexti af til Seðlabanka Evrópu. Í beinhörðum gjaldeyri.

Hversu mjög sem menn vilja koma allri sök á eigendur bankanna og kúlulánamenn, þá störfuðu þeir undir lausbeisluðu regluverki íslenskra stjórnvalda sem erlendar þjóðir og eftirlitsstofnanir horfðu forviða á. Þessi stjórnvöld störfuðu í umboði kjósenda. Þau hlustuðu ekki. Þau ráðfærðu sig ekki við aðrar þjóðir. Þau unnu í þágu bankanna eftir að öll rauð ljós blikkuðu og réðu sér meðvirka embættismenn með rétt flokksskírteini. Sumir þeirra seldu meira að segja hlutabréf sín í bönkunum á sama tíma og vinir þeirra í stjórnarráðinu töldu almenningi trú um að allt væri í lagi. Gegn íslensku þjóðinni.

Á sama hátt og það yrði mikill pólitískur sigur fyrir Sjálfstæðisflokkinn að fella ríkisstjórnina á Icesave-málinu yrði það að mikill sigur fyrir ríkisstjórnina að ná því í höfn. Því ef það gerist verður sennilega fátt um jafn stór mál næstu misserin sem stjórnarandstaðan gæti hagnýtt sér til þess að fella ríkisstjórnina. Tap Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins yrði stórt vegna þess að þá væri eins víst að hægt og bítandi kæmist á meiri festa á stjórn Samfylkingar og VG, jafnvel yfir lengri tíma en eitt kjörtímabil. 

Icesave-frumvarpið fer ekki í gegn um þingið nema með fullum stuðningi beggja stjórnarflokkanna. Stjórnarandstöðuflokkarnir leggja nú allt í sölurnar til að fella ríkisstjórnina með Icesave-málið að vopni. Stjórnarflokkarnir geta ekki reitt sig á stuðning úr stjórnarandstöðunni.
Því þurfa nokkrir þingmenn VG að færa umtalsverðar fórnir vilji þeir áframhaldandi ríkisstjórn Samfylkingar og VG.

Hið hlálega við Icesave-málið er vitanlega það, að ef til þess kemur verður það fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar undir forystu Sjálfstæðisflokksins að afla meirihlutafylgis við nokkurn veginn óbreyttan Icesave-samninginn á þingi. Það verður fróðlegt að sjá til dæmis þingmenn Borgarahreyfingarinnar styðja slíka ríkisstjórn. 

Ný ríkisstjórn yrði nauðugur einn kostur að samþykkja Icesave- samninginn enda hafa hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né Framsóknarflokkurinn bent á neinar aðrar raunhæfar lausnir. Allt lagastaglið og ofstopinn gagnvart Bretum, Hollendingum og jafnvel Norðurlandaþjóðunum er gagnslaust þras þjóðar sem kom sjálfri sér á kaldan klaka.

Um þetta ættu Ögmundur, Lilja, Guðfríður Lilja og þau hin í VG-þingflokknum að hugsa. Hrein og ómenguð hagfræði og hreinar og fagrar hugsjónir eru yfileitt frekar óhreinar í hörðum heimi stjórnmálanna.

Páll Hreinsson, formaður sannleiksnefndar Alþingis, ætlar að segja þjóðinni slæmar fréttir í skýrslu um bankahrunið 1. nóvember næstkomandi.
Þá verður búið að skrifa 10 bækur um hrunið og birta velflestar lánabækur bankanna.

Slæmu fréttirnar sem fjölmiðlarnir segja hins vegar á næstu mánuðum er best lýst með símtali sem ég átti við karlmann á miðjum aldri fyrir helgina. Manninn þekki ég ekki neitt.

Sagan sem hann sagði mér í símann er eftirfarandi:
- Hann var búinn að missa ævisparnað sinn í bankahruninu. Það gerðist þegar gjaldmiðilinn féll, lánin hækkuðu upp úr öllu valdi og fasteignaverðið tók að falla.
- Hann missti vinnuna fyrir fjórum mánuðum og hefur ekki tekist að fá aðra vinnu, eyddi þó 10 þúsund krónum í hringingar eftir atvinnuauglýsingum og ábendingum um vinnu í eitt skiptið, en án árangurs.
- Hann vonaðist til að geta lagað skuldastöðuna þegar vaxtabæturnar kæmu í byrjun ágúst. Þær voru teknar í meðlagsskuld sem tekin var að safnast upp, meðal annars vegna veru erlendis um tíma.
- Viðskiptabankinn hótar nú að setja hann á vanskilaskrá. Það yrði í fyrsta skipti á ævinni sem hann lendir í slíku.
- Hann á ekki til hnífs og skeiðar nú og hafði ekkert fengið almennilegt að borða í fjóra daga.
- Hann grét sárt í símann.

Engin von.

Þetta eru slæmu fréttirnar sem fjölmiðlarnir segja á næstu mánuðum...