Ég hlustaði á morgunútvarp Bylgjunnar eftir klukkan átta í morgun.

Þar vall ótrúlegt vitleysa upp úr Óla Tynes fréttamanni.

Það eyðilagði daginn fyrir mér.

Ég ætla að sleppa tilraunum Óla til þess að vera fyndinn á kostnað kvenna.

En  eyjaskeggjafordómar hans – einskonar útlendingatortryggni -  fóru með mig.

Hvað sagði Óli Tynes fréttamaður?

Á honum mátti skilja að við ættum að fara úr Schengen samstarfinu vegna þess að hingað streyma glæpamenn frá Eystrasaltsríkjunum.

Það að sínu leyti er að mati Óla Tynes líklega Jóni Baldvin Hannibalssyni að kenna.  Hann hafi verið utanríkisráðherra á sinni tíð og gerði sér dælt við nýfrjáls Eystrasaltslöndin.

Við verðum að efla varnir okkar gegn innstreymi glæpamanna til landsins hélt Óli.

Vill hann hefta aðgang að landinu vegna þess að við eigum fullt í fangi með eigin glæpamenn?

Aldrei að vita nema íslenskir glæpamenn flytji til útlanda.

Aldrei að vita nema  Íslendingar t.d. í Bretlandi eða Eystrasaltslöndunum stundi  eitthvað sem þolir illa dagsins ljós?

Þarf ekki  að koma í veg fyrir komu Íslendinga til Argentínu og annarra ríkja Suður Ameríku til að draga úr fíkniefnasmygli  í álfunni? Var ekki íslenskur lögregluþjónnn tekinn með 5 kíló af kókaíni í Argentínu um daginn?

Shengen samstarfið snýst um eftirfarandi ef Óli Tynes er ekki með á nótunum:

Að tryggja frjálsa för einstaklinga um innri landamæri samstarfsríkjanna (sem í raun eru nú orðin 23) og hins vegar að styrkja baráttuna gegn alþjóðlegri afbrotastarfsemi.

Óli hefði átt að hlusta betur á orð Stefáns Eiríkssonar lögreglustjóra á Bylgjunni í gærmorgun.

Jónas Kristjánsson túlkar orð Stefáns svona í bloggi sínu í gær:

„Útlendingastofnun túlkar lögin út og suður, enda hefur hún tugi lagatækna á kaupi. Hún túlkar lög um flóttamenn á versta veg fyrir þá. Hins vegar túlkar hún lög um glæpamenn á bezta veg fyrir þá. Það kom fram á Bylgjunni í dag hjá Stefáni Eiríkssyni lögreglustjóra. Hann segir, að lög um glæpamenn séu eins hérlendis og í Danmörku. Samt sé mönnum þar vísað úr landi við fyrsta brot, en hér séu þeir látnir eiga sig. Hann vill nota brottvísunarheimildir, áður en menn fara að rífast út í Schengen-aðildina. Varla er það lagatæknin, sem vefst fyrir stofnuninni. Þar er fólkið bara of latt til þess að vinna.“

Í lögum sem samþykkt voru á Alþingi í lok ágúst er gert ráð fyrir að stjórnmálaflokkar og frambjóðendur skili gögnum til Ríkisendurskoðunar um kostnað við prófkjörsbaráttu sem aðra kosningabaráttu fyrir 15. þessa mánaðar. Stjórnmálaflokkarnir eiga að taka saman gögn frá 2002 en látið duga að einstakir frambjóðendur sýni ríkisendurskoðanda gögn aftur til ársins 2005.

Vitanlega er gert ráð fyrir því að upplýsingarnar verði birtar.

Svo vofir yfir stjórnmálunum að reglur um mútubrot verði hertar sem og viðurlög við þeim. Þá er við búið að stjórnmálamenn verði í framtíðinni að gera grein fyrir gjöfum og mælst er til þess að gjafir verði skilgreindar betur en nú er gert.

Gagnsæissamfélagið í fæðingu?

Vonandi verður Óskar Bergsson borgarfulltrúi Framsóknarflokksins búinn að gera grein fyrir tengslum sínum við byggingarfélagið Eykt fyrir þann tíma.

Hann beitti sér í þágu þess í borgarkerfinu. Lét breyta útboðsreglum í miðjum klíðum til að koma félaginu að.

Eða eins og segir í Hávamálum:

Vini sínum
skal maður vinur vera
og gjalda gjöf við gjöf.
Hlátur við hlátri
skyli höldar taka
en lausung við lygi

En hvernig var þetta eiginlega? Vorum við ekki alveg laus við spillingu? Besta land í heimi?

Finnski sagnfræðingurinn Pentti Renvall gerði fyrir réttum 60 árum merka tilraun til þess að draga upp mynd af finnsku almúgafólki á grundvelli dómabóka frá 16 öld.

Á þeim tíma þótti sjálfsagt að almúginn sækti réttarhöld. Ekki nóg með það, því hann tók þátt í réttarhöldunum og gegndi hlutverki sem kviðdómur. 

Réttarhaldið var vettvangur þar sem tekist var á um reglur sem  almenningi var gert að fara eftir.

Fólki var ekki meinað að tjá tilfinningar sínar við réttarhöldin. Reyndar talar Renvall um að almúginn hafi verið á valdi tilfinninga.

Þetta sjónarmið Renvalls er varhugavert því tilfinningar, eins og réttlætiskennd, eru skilyrtar af uppvexti með öðru fólki og samfélagi við það. Kvíðinn sem fylgir því að stela eða neyta ólöglegra fíkniefna er sannarlega ekki meðfædd tilfinning. Ekki frekar en hneykslunarkennd gagnvart sifjaspellum eða andúð á hjúskaparbroti.

Á sextándu öld fjölmenntu Finnar á dómþing í sveit sinni, stóðu ýmist með sakborningi eða voru honum andsnúnir, þrættu og höfðu uppi háreisti og frammíköll. Þeir felldu sinn dóm sem stundum var of þungur, stundum of vægur miðað við lögin.

Að loknum réttarhöldum hurfu menn til síns heima, sjálfsagt nokkru nær um það hvaða skyldur og réttindi fylgja því að lifa í samfélagi við aðra menn.

Í miðaldasamfélaginu var réttarkerfið ekki aðgreint frá almúganum að þessu leyti. Með því að fjölmenna á dómþing, þar sem réttað var í stóru og smáu yfir brotamönnum, fékkst  trygging fyrir því að dómar endurspegluðu vilja almúgans til góðs eða ills.

Hinir hlutlægu og ósnertanlegu

Í nútímanum hafa réttarhöld verið lokuð inni í réttarsölum sem fáir sækja utan þeir sem málið varðar. Tilfinningum hefur þar verið úthýst. Málsmeðferð, réttarhöld og dómsuppkvaðning er í höndum sérfræðinga, löglærðra dómara. Umhverfi þeirra, lög, leikreglur og venjur eiga að tryggja málefnalega meðferð og hlutlæga dóma sem byggjast á skráðum lögum. Allir eiga að vera jafnir frammi fyrir lögunum og enginn er sekur uns sekt er sönnuð eru meðal hornsteina nútíma réttarfars.

Dómskerfi nútímans er í þessum skilningi aðgreint frá almenningi og fráhverft honum. Dómarar mega ekki  mengast af tilfinningum almennings og eru eins og ósnertanlegir og utan við samfélagið. Kaffistofa hæstaréttar verður launhelgar drottnandi dómsvalds.

Kviðdómur er betri skipan en sú sem ríkir hér á landi. Þeim sem veljast í kviðdóminn er ætlað að vera einskonar þverskurður samfélagsins; þeir endurspegla tíðaranda og hugarfar samtímans. Þar sem enginn er kviðdómur dæma dómarar, stundum fleiri en einn. Hér á landi eru þeir oftast af sama pólitíska sauðahúsi, þjálfaðir í sömu lagadeildinni.

Valdið aftur til fjöldans

Stjórnvöld vilja síður brjóta gegn grundvallarreglum um jafnræði, málefnalegar ákvarðanir og hlutlæga meðferð mála. Þau trúa því að með því að fela lögfræðingum og endurskoðendum í skilanefndum og bönkum dóms- eða úrskurðarvald um framtíð og eignarhald fyrirtækja eftir bankahrun sé gætt faglegra viðskiptasjónarmiða og hlutleysis. Með þessu framselja stjórnvöld vald, sem kjósendur hafa falið þeim, í hendur einskonar endurreisnardómara.

Þetta er misskilningur. Þessar stéttir eru ekki endilega betur í stakk búnar til þess að taka ákvarðanir en íslenskur almenningur um framtíð íslenskra fyrirtækja. Úr launhelgum sérfræðinganna fást auk þess litlar fréttir af því hvort þeir þekkja muninn á vinargreiðum, geðþótta og málefnalegum ákvörðunum. Og þannig er einnig úti um trúverðugleika og traust.

Er ekki ráð að færa kjósendum ákvörðunarvaldið yfir skuldugum stórfyrirtækjum eftir bankahrunið úr því stjórnvöld fálma í þoku ógagnsæisins og hafa fært vald almennings inn í launhelgar lögfræðinganna og endurskoðendanna?  Varla yrðu úrskurðir kjósenda verri en dómar almúgafólks yfir sakborningum í Finnlandi á sextándu öld. Gagnsæið og traustið yrði auk þess endurvakið.

Dómstóll götunnar - í finnsku merkingunni - er þess vegna betri en klíkuskapur sem kann að þrífast á ábyrgð kjósenda.

(DV 4.nóvember 2009) 

Hvaðan kemur allt þetta hatur sem virðist hafa grafið um sig í heila Páls Vilhjálmssonar bloggara á mbl.is?

Eitt sinn var hann gagnrýninn blaðamaður og ritstjóri, síðar jafnvel vonarpeningur Samfylkingarinnar í sveitarstjórnarmálum ef ég man rétt. Held að hann starfi nú hjá Rannís sem blaðamaður. (Hann titlar sig a.m.k. sem blaðamann.)

Nú er hann með harðlífi nær alla daga í skrifum sínum. Í orðavalinu liggur eitthvert hatur, vonbrigði, langrækni, já eitthvert ofstæki. Uppsigað við Baug og  forsetann og horfir á veröldina í gegn um gleraugu sem hann fékk áreiðanlega að láni hjá skrímsladeild Flokksins.

Menn sem umpólast eiga það til að verða kreddufullir og öfgakenndir.

Páll mundi taka sig vel út sem aðstoðarritstjóri á Morgunblaðinu um þessar mundir.

Getur einhver útskýrt fyrir mér ofstækistóninn í pistli Páls sem hér er vísað til?

Erindi Sigrúnar Davíðsdóttur hjá Sagnfræðingafélaginu í gær var um margt áhugavert.

Niðurstaða hennar og boðskapur  var í stuttu máli þessi:

- Nokkur undanfarin ár hefur það orðið henni æ ljósara, meðal annars af samskiptum og viðtölum við erlenda bankamenn í þjónustu íslensku bankanna - að stjórnendum þeirra var margt betur lagið en að ígrunda og hugsa áður en þeir framkvæmdu. Samskipti voru ekki þeirra sterka hlið. Útlendingunum þótti margt einkennilegt og höfðu áhyggjur, meðal annars af ríkum krosseignartengslum.

- Óvild í garð útlendinga er einkenni kunningja- og klíkuþjóðfélags; þeir sem kunna meira, gera hlutina öðruvísi og fylgja settum reglum eru tortryggilegir.

- Kunnáttu. þekkingu og reynslu manna var ábótavant. Íslendingar eru ung þjóð; þeir ærslast eins og unglingar og hlusta ekki á aðra.

- Einkavæðing bankanna fól í sér að ríkið afsalaði sér eignum sínum en tók að sér eftirlitshlutverk með einkamarkaðnum í staðinn. Ríkið brást í því hlutverki.

- Meiriháttar mistök voru að fá ekki erlendan banka inn í landið þegar tækifæri gafst með einkavæðingunni, þó ekki væri nema til þess að kenna "unglingunum" góða siði.

Sigrún kvaðst ekki hafa kynnst íslensku þjóðinni sinni almennilega fyrr en hún kynntist Ítalíu.
Kannski áttaði hún sig ekki á íslenska forsætisráðherranum - sem nú er ritstjóri  sæta kunningja- og klíkuveldisins - fyrr en hún var búin að þaulkemba fréttir um Berlusconi.