Kosningaplagg 18 mánuðum fyrir hrun

Við lifum tíma þar sem fréttaflutningur verður æ persónulegri og ágengari um einkahagi manna. Áhuginn á málefnum og hugmyndafræði virðist vera í öfugu hlutfalli við þetta. Þjóðmálaskýringar „the usual suspects" í fjölmiðlunum eftir nýafstaðið formannskjör í Samfylkingunni ber öll þessi einkenni.

Má ég nefna dæmi. Sturla Böðvarsson fyrrum ráðherra á vegum Sjálfstæðisflokksins skrifar pistla í Pressuna. Beygður eftir hreingerningar núverandi ríkisstjórnar á hruni og subbuskap sjálfstæðismanna segir hann í síðasta pistli: „Vonandi tekst nýjum formanni Samfylkingarinnar, Árna Páli Árnasyni, að breyta aðstæðum á vettvangi stjórnmálanna og víkja frá arfleifð hefndar og haturs sem hefur ríkt í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur."

Og bætir svo við: „Heift og hatur hefur ráðið för og árangur okkar sem þjóðar er eftir því. Tíma og fjármunum er sóað í gæluverkefni og meinlokur forustumanna stjórnarflokkanna sem ekkert koma við endurreisn. Lengst var gengið í Landsdómsmálinu þegar Geir H. Haarde var einn ákærður og Jóhanna Sigurðardóttir sem var ráðherra í ríkisstjórninni hjá Geir lagðist gegn því að ákæran gegn Geir yrði dregin til baka þegar tækifæri gafst."

Sem sagt: Sturlu er ekki efst í huga uppbygging í kjölfar hruns í boði Sjálfstæðisflokksins heldur er honum efst í huga vinur og flokksbróðir sem hlaut áminnigu fyrir vanrækslu. Versta voðaverk Jóhönnu snéri að persónu Geirs H. Haarde. Fyrst eru það hagsmunir innvígðra og svo kemur að almenningi (kannski).

Úlfar í sauðagæru
 Á Evrópuvaktinni hamast Styrmir Gunnarsson og Björn Bjarnason við að skapa sundrungu innan Samfylkingarinnar og etja Árna Páli gegn Jóhönnu, sitjandi forsætisráðherra og samherja hans. Þarf hann ekki að fá ráðherrastólinn sinn aftur í þrjá mánuði? Þreyttir eru þeir og vígamóðir karlarnir.

En eru Styrmir, Björn, Helgi Magnússon og allir hinir sjálfstæðismennirnir ekki alveg mátulega miklir vinir Árna Páls meðan það hentar eða þar til Árni Páll herðir að þeim í ESB-málunum?

Í Hádegismóum er Bjarni Benediktsson formaður Flokksins tekinn tali og hann túlkar orð nýkjörins formanns Samfylkingarinnar á þann veg að stjórnarflokkarnir hafi verið í stríði en ekki stjórnarandstaðan: „Það hefur ekki staðið á okkur í stjórnarandstöðunni að eiga samstarf um skynsamlegar lausnir."

Það er nefnilega það. Skynsamlegar lausnir á skilmálum Flokksins? Á skilmálum gamla Íslands?

Ég er æði hræddur um að refir Flokksins hafi misskilið nýjan formann Samfylkingarinnar eitthvað. Fyrir nú utan það að öfugmæli Bjarna formanns er eins tært og skiljanlegt og verða má. Það er varnarlið gamla Íslands í Sjálfstæðisflokknum sem sífellt kastar stríðshanskanum og leggur stein í götu nær allra mála. Þingflokkur hans nýtur stuðnings stofnana og samtaka í okkar litla þjóðfélagi sem enn eru fóðruð að innan með gildum hrunverja.

Ég segi þetta og get ekki annað, viðbúinn því að Guðmundur Steingrímsson og Róbert Marshall segi með sínum nýja stíl og sínu nýja sniði að hér falli ég í sömu gömlu gryfju átakanna og menn vilja nú reyna að forðast. (Það er auðvitað kristilegt að rétta hinn vangann en hafa boðskap Hávamála um að gjalda líku líkt að engu.)

Þeim, skal refsað
Reynslan víða um heim er sú að ríkisstjórnum, sem taka við stjórnartaumum í miklum efnahagslægðum eða kreppum, er refsað af kjósendum. Niðurstöður fylgiskannanna koma að því leyti ekkert á óvart.

En raunverulegum sökudólgum er einnig refsað; Sjálfstæðisflokkurinn mátti þola sína mestu niðurlægingu fyrr og síðar í þingkosningunum í apríl árið 2009. Fianna Fáil, einskonar sjálfstæðisflokkur Íra, hlaut aðeins liðlega 17 prósenta fylgi í þingkosningunum á Írlandi árið 2011 en hafði vanist því í 80 ár að vera með 40 til 50 prósenta fylgi og oftast nær með hönd á stjórnartaumunum.

Árið 2013 eru Samfylkingin og VG í þeirri stöðu að vera stjórnarflokkar í furðu góðu efnahagsástandi í kjölfar hallæris sem lagður var grunnur að í valdatíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Fyrir það skal refsað.

Ekki nóg með það, því svo virðist sem stjórnarflokkarnir þurfi ráðningu líkt og Sjáflstæðisflokkurinn 2009.

Hver er þá raunveruleg sök núverandi stjórnarflokka, Samfylkingarinnar og VG?

Að hagvöxtur er bærilegur og meiri en mjög víða?

Að atvinnuleysi mældist 4,7% nú síðast?

Að fleiri flytja nú til landsins en frá því?

Að dregið hefur hraðar úr ójöfnuði hér á landi en nokkurs staðar á byggðu bóli?

Að hvergi er minni hætta á fátækt og félagslegri einangrun?

Að skuldir heimila hafa lækkað og eru nú svipaðar og árið 2007 sem hlutfall af landsframleiðslu?

Að sanngjarnt veiðigjald hefur verið lagt á útgerðina sem fékk að njóta gengishruns krónunnar á kostnað heimilanna árum saman?

Að lífeyrisforréttindi ráðherra, forseta, dómara og þingmanna hafa verið afnumin?

Að bankarnir voru endurræstir fyrir 250 milljörðum króna lægri upphæð en upphaflega var gert ráð fyrir?

Að ráðuneytum og ráðherrum hefur verið fækkað?

Að ráðherrum og starfsmönnum stjórnarráðsins hafa verið settar siðareglur?

Að gengið hefur verið lengra en nokkru sinni fyrr í lýðveldissögunni í endurskoðun stjórnarskrárinnar?

Að í fjögur ár samfellt hefur jafnrétti hvergi mælst meira á byggðu bóli en á Íslandi?

Að hafa fengið rammaáætlun um nýtingu og vernd landsvæða samþykkta eftir áralangt þref?

Að hafa dregið hratt úr halla ríkissjóðs eftir hrun; úr 216 milljörðum árið 2008 í innan við 4 milljarða króna árið 2013.

Hvar er þeirra eigin stefna?
Þessi árangur er aðeins hluti þess sem áorkað hefur verið á kjörtímabilinu. Hann hefur ekkert með hefnd og hatur að gera heldur almannahagsmuni. Allir hugsandi menn vita að Jóhanna Sigurðardóttir varð forsætisráðherra fyrir fjórum árum vegna þess að hún hafði allan sinn feril talað fyrir almannahagsmunum og gegn sérhagsmunastjórnmálum.

Allir hugsandi menn vita að nýkjörinn formaður Samfylkingarinnar talar fyrir almannahagsmunum, berst fyrir grundvallargildum jafnaðarmanna og er ekki til sölu fyrir mikilvægustu stefnumál þeirra. Sem fyrr lætur hann ekki persónu sína þvælast fyrir í þeim efnum. Þess þarf nýkjörinn formaður Samfylkingarinnar ekki.

Þetta mega menn eins og Helgi Magnússon hafa í huga næst þegar hann og aðrir sjálfstæðismenn reyna að gera út á Samfyklinguna. Þeir ættu að skammast til að setja fram efnahagsmálastefnu sjálfir sem hægt er að ræða um við aðra.

Við lifum merkilega tíma umbyltingar á boðskiptum og samskiptum.
Vettvangurinn er veraldarvefurinn, samfélagsmiðlarnir.
Þessi bylting er einstaklingsmiðuð, hún dregur fram einstaklingshyggjuna í samfélaginu. Það er ekkert gott eða slæmt við það, en þannig er það.

Hvernig þá?
• Þýðing búsetu einstaklinganna minnkar.
• Til verða net sem þekkja engin landamæri. Samvinna sem hvílir á þessum tengslanetum eflist óháð þjóðerni og þjóðríkjum.
• Gildi nýsköpunar og sveigjanleika eykst.  Þau verða tæki aukinnar framleiðni og samkeppnishæfni.

Þetta má útskýra nánar.
Þessi samskipta/boðskiptabylting losar sem sagt um þau bönd landsvæðis og búsetu sem menn hafa lengst af búið við. Auðveldara er að ferðast og flytja og halda sambandi við fólk hvar sem er í heiminum. Þetta aukna frjálsræði færir einstaklingnum meiri völd þar eð svigrúm hans til athafna eykst og þar með tækifæri til að móta sitt eigið líf. Möguleikar hans til samskipta og pólitískra afskipta eða þátttöku aukast án þess að hann þurfi að mæta á fundi eða sýna nærveru til að hafa slík áhrif. En að sama skapi dregur úr áhrifavaldi þjóðríkisins yfir einstaklingnum. Það grundvallar m.a. vald sitt  á yfirráðum yfir land- eða búsetusvæði borgaranna. Þegar boðskipti yfir landamæri þjóðríkjanna eru orðin svo auðveld sem raun ber vitni og til verða net sem þekkja ekki ein landamæri verður æ erfiðara fyrir þjóðríkið að halda hefðbundinni valdastöðu sinni.
Búseta og landsvæði einstaklingsins og þeir hópar sem hann tilheyrir þar skipta æ minna máli fyrir þroska hans og sjálfsmynd. Félagsleg tengsl, sem tengjast búsetunni, trosna í þeim skilningi að þau skipta æ minna máli fyrir sjálfsvitund hans.
Af þessu leiðir að menn veita  yfirráðum þjóðríkisins síður lögmæti sitt og lúta valdi þess síður. Á sama tíma eflast almenn gildi um mannréttindi. Í kjölfar kalda stríðsins gátu menn ekki lengur réttlætt brot gegn mannréttindum með því að vísa til innri málefna ríkisins, svo sem öryggismála. Það verður am.k. æ erfiðara. Samskiptabyltingin á netinu hefur gert ríkisvaldi erfitt um vik að fela mannréttindabrot og um leið er einfaldara fyrir almenning að berjast gegn slíkum brotum.

Þessi boðskipta- og samskiptabylting einkennist einnig af tilurð fjölþættra tengslaneta sem ekki eru bundin neinum landamærum. Umfangsmikil starfsemi og samvinna fer fram í krafti þessara tengslaneta. Þau grundvallast ekki á formlegri aðild einstaklinga að einhverjum félagsskap eða starfsemi hvað þá að hún hafi eitthvað búsetu þeirra að gera. Dæmi um fjölþjóðleg net af þessum toga eru hvers kyns fjölþjóðleg samtök (t.d. Amnesty International).  Tengslanet hryðjuverkasamtaka eru reyndar líka dæmi af þessum toga. Landfræðileg búseta einstaklingsins skiptir hér litlu máli en staða hans  í tengslanetinu skiptir hér höfuðmáli.  Hann öðlast aðild að slíkum tengslanetum eða rýfur tengslin við þau enda er aðild óformleg og kveikir ekki neina kennd hans fyrir því að vera hluti af stærri hóp.

Samskipta- og boðskiptabyltingin örvar loks skapandi starfsemi, nýsköpun og sveigjanleika sem tæki til þess að auka framleiðni og samkeppnishæfni. 
Á skeiði iðnaðarsamfélaganna réði vöruframleiðsla ríkjum. Nú er framleiðsla óefnislegra gæða orðin æ mikilvægari. En eftir sem áður leitar fjármagnið eftir aukinni framleiðni og  og samkeppnishæfni. Skapandi greinar og nýsköpun verður æ mikilvægari til að auka framleiðnina og sveigjanleikinn verður æ mikilvægari fyrir samkeppnishæfnina.  Þeir sem sýna mestu getuna til að endurskilgreina hæfni sína eða eiginleika, sem falast er eftir í mismunandi störfum, taka að skera sig frá öðrum hópum á vinnumarkaði.  Slíkir einstaklingar eiga auðveldara með að laga sig að síbreytilegum verkefnum og kröfum. Hugtakið ráðningarhæfni  þ.e. að hafa þá hæfileika sem gerir mann eftirsóknarverðan á vinnumarkaði verður mjög einstaklingsbundið fyrirbæri.

Völd einstaklinganna aukast sem sagt á kostnað þess sameiginlega og félagslega. Hér má greina a.m.k. tvær hneigðir. Sú fyrri tengist því að mannréttindi og manngildi fá aukna þýðingu. Hin hneigðin tengist því  að manngildið verður afstætt og skilyrt af getu einstaklingsins eða stöðu hans í tengslanetinu.
Allt þetta breytir forsendum og möguleikum til þess að beita pólitísku valdi. (Meira síðar.)

(Byggt á U. Bjereld og M. Demker við Gautaborgarháskóla:  Den nödvändiga politiken.)

Hann sagði eftirfarandi um Icesave í ræðu á Alþingi 28. nóvember árið 2008, tæpum tveimur mánuðum eftir hrun bankanna. (Lesist vandlega):

• "Ég held að það sé afskaplega mikil einföldun á þessu máli öllu saman að telja í raun og veru að það hafi verið valkostur fyrir íslensk stjórnvöld að standa stíf á lögfræðilegri túlkun og halda henni til streitu, jafnvel fyrir dómstólum, hvort sem það væri á alþjóðlegum vettvangi eða hér heima fyrir íslenskum dómstólum. Ef menn ætla að fara að taka þann slag verða menn líka að vera tilbúnir til að tapa því máli ef á það mundi reyna. Þeir sem tala fyrir því að þá leið hefði átt að velja eru auðvitað tilbúnir til að gera það eftir á vegna þess að þeir geta gefið sér það í umræðunni að við hefðum sigrað þá lagaþrætu. Það er fínt að gera það í dag vegna þess að það liggur fyrir að sú leið verður ekki farin, en eru þeir hinir sömu þá tilbúnir til að fallast á að við mundum taka herkostnaðinn af þeirri ákvörðun ef niðurstaðan yrði okkur í óhag? Það er alveg ljóst að sú leið sem valin var og sá farvegur sem málið er í núna mun alveg örugglega skila okkur hagstæðari niðurstöðu en við hefðum fengið með því að láta reyna á rétt okkar og ef við hefðum síðan mögulega tapað þeirri þrætu fyrir dómstólum. Það er alveg öruggt."


• "Þess utan er líka afar líklegt, eins og m.a. hefur komið fram í máli hæstv. utanríkisráðherra, að á meðan málið væri í slíkum farvegi hefðum við ekki fengið fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, það liggur fyrir, og auk þess eru verulegar líkur á því að Bretarnir hefðu ekki dregið úr aðgerðum sínum á grundvelli hryðjuverkalaganna eins og þeir hafa reyndar þegar gert þó að ekki hafi þeir látið af öllum aðgerðum sínum á grundvelli laganna, þ.e. enn þá eru eignir Landsbankans kyrrsettar í Bretlandi. Þar til viðbótar má leiða líkum að því að á vettvangi samstarfsins um Evrópska efnahagssvæðið hafi verið látið reyna á það hvort hægt hefði verið að hindra eða stöðva eða þvælast fyrir með einhverjum hætti frjálsum viðskiptum okkar inn á svæðið á grundvelli öryggishagsmuna. Allt eru þetta atriði sem þarf að taka með í reikninginn þegar menn eru að gera upp á milli þeirra valkosta sem við stóðum frammi fyrir í þessu máli."

Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins, sem haldinn verður 21. - 24 febrúar n.k. verður lögð fram tillaga um efnahags- og viðskiptamál sem snýst um afnám gjaldeyrishaftanna og krónunnar í leiðinni. Ég þrílas þetta á vefnum visir.is og kleip mig svo í handlegginn til þess að ganga úr skugga um hvort mig væri nokkuð að dreyma.
Brot úr tillögunni er sem sagt svona:

"Landsfundur telur að Sjálfstæðisflokknum beri skylda til þess að setja afnám gjaldeyrishafta efst á forgangslista komist hann í ríkisstjórn. Til þess að svo megi vera telur landsfundur rétt að hafist verði handa við undirbúning um að taka í notkun alþjóðlega mynt á Íslandi í stað íslensku krónunnar. Alþjóðlegar myntir sem til greina gætu komið fyrir Ísland eru meðal annars Bandaríkjadalur, evra, Sterlingspund, norsk króna og Kanadadollar. Landsfundur telur eðlilegt að Sjálfstæðisflokkurinn kanni sérstaklega þau kjör og valkosti sem bjóðast við upptöku Kanadadollars og Bandaríkjadals."

Fyrir mér er þetta tillaga í dulbúningi um að Sjálfstæðisflokkurinn fallist á að taka upp evru, nærtækasta kostinn.

Aðild að Evrópusambandinu er forsenda þess að taka upp evru. Við myndum hafa viðkomu  í gjaldeyrissamstarfi sem gæti liðkað fyrir afnámi gjaldeyrishaftanna.

Kannski vilja sjálfstæðismenn í hjarta sínu sleppa því að afnema veiðigjaldið komist þeir til valda. Og kannski vilja þeir innst inni samþykkja grundvallarbreytingar á stjórnarskránni þrátt fyrir allt.

En því láta þeir þá ekki eftir sér að vera auðmjúkir og samstarfsfúsir á þingi sem annars staðar? Frekar en að kalla jafnvel pólitíska andstæðinga sína hyski?

Allt í kring um Sjálfstæðisflokkinn er fólk sem tilbúið er til samstarfs til dæmis um þessa góðu tillögu þeirra hér að ofan um afnám gjaldeyrishafta og upptöku nýs gjaldmiðils. Góð byrjun væri fyrir Bjarna Benediktsson formann að taka evruprófið til enda (aðildarumsóknina) frekar en að krefjast viðræðuslita og bera samning síðan undir þjóðina.

Hefur hún ekki alltaf rétt fyrir sér?

Ég verð að viðurkenna að ég er ekki enn búinn að ráða almennilega yfir á skiljanlegt tungumál það sem Vigdís Hauksdóttir þingkona Framsóknarflokksins sagði dulkóðað á Rás 2 í morgun. Ég heyrði þó á dagskrárgerðarmönnum að málið snérist um tillögu hennar um rannsókn á einkvæðingu bankanna hinnar síðari. Ég geri ráð fyrir að Vigdís sé þar að tala um 87% hlut í Arionbanka, sem ríkið á ekki, og 95% hlut í Íslandsbanka, sem ríkið á ekki heldur. Þrotabú Glitnis og Kaupþings eiga sem sagt megnið.

Glefsur úr orðræðu Vigdísar á Rás 2 í morgun:
„Hér gerðust ógnaratburðir eftir að þessi ríkisstjórn tók við... Svo gerist það eina nóttina að það er ákveðið í fjármálaráðuneytinu þegar Steingrímur J. Sigfússon var þar fjármálaráðherra að afhenta bankana til andlitslausra kröfuhafa...  fært á silfurfati í raun og veru lánasöfn allra Íslendinga, íslensku þjóðarinnar... hrægammasjóðir sem ætla greinilega að mergsjúga þá sem eiga lán hjá þeim... meginþorri landsmanna hefur ekki fengið neinar afskriftir...“  Og svo framvegis.

Ég er ekki viss um að ég skilji Vigdísi rétt en varpa fram spurningum um það sem ég held að hún hafi átt við:
1. Hvaða ógnaratburðir urðu eftir að „þessi“ ríkisstjórn tók við?
2. Gat Steingrímur afhent eitthvað að næturlagi sem ríkið átti eða hafði slegið eign sinni á? (Hér er ég á gati.)
3. Kröfuhafar eiga þrotabú gömlu bankanna og þrotabúin eiga Íslandsbanka og Arionbanka að mestu leyti. Þeir taka sömu vextina og aðrir auk verðtryggingar þegar það á við. Ekkert nýtt þar. Ríkið á 81% í Landsbankanum sem skuldar þrotabúi gamla Landsbankans meira en 200 milljarða króna. Ríkið á 13% í Arionbanka og 5% í Íslandsbanka.
Af hverju skiptir það máli hverjir eiga bankana? Mergsýgur ríkið landsmenn í gegn um Landsbankann af sama krafti og t.d. erlendir vogunarsjóðir gera að mati Vigdísar?

Í nýlegu svari Steingríms við fyrirspurn á Alþingi getur Vigdís fræðst um eigendur og kröfuhafa þrotabúa (eignasafn)  Glitnis og Kaupþings. Þetta er greinargott plagg sem lagt var fram á Alþingi í gær.
Allir menn hafa sömu mannréttindi og meðal siðmenntaðra þjóða geta allir menn krafist þess að eignarréttur sé virtur. Er það ekki Vigdís? Eða hafa Gunnar og Sigríður meiri rétt en Burlington og Botticelli?
Auðvitað eignuðust kröfuhafarnir föllnu bakana. Þeir reyndust aðallega búa annars staðar en á Íslandi og töpuðu gríðarlegum upphæðum.

Í þágu stöðugleika fyrir íslensk fyrirtæki og heimili voru sett á höft til þess að krónan félli ekki eins og steinn þegar Burlington og Botticelli vitja eigna sinna hér á landi og vilja leysa þær út.  Allir sem eiga lögmætar kröfur í gömlu bankana eiga að sitja við sama borð og geta fengið leyst úr ágreiningsefnum fyrir dómi.

Fjármögnun bankakerfisins reyndist hreint ekki eins fjárfrek og gert  var ráð fyrir í upphaflegum áætlunum. Þar munar litlum 250 milljörðum króna. Um þetta getur Vigdís fræðst ef hún vill.

Ekkert hefur verið einkavætt þar sem  ríkið á ennþá hlutina sem það lagði út fyrir og gott betur.

Það fjármagn sem sett var í bankana (endurreisnin) hefur ávaxtað sig vel og er m.a. grunnurinn að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem nú liðkar fyrir nýsköpun í atvinnulífi, jarðgangagerð og samgöngubótum við Vestmannaeyjar svo aðeins fátt eitt sé nefnt.

Já svona í leiðinni:
Er það ekki svo að afskriftir heimilanna í landinu eru yfir 15 prósentum þegar allt er talið í lok kjörtímabilsins?
Hvaða ógnaratburðir urðu eftir að „þessi“ ríkisstjórn tók við Vigdís?
Hvers vegna hefur helmingaskiptaflokkurinn Framsókn alltaf dregið lappirnar varðandi rannsókn á einkavæðingu bankanna í byrjun aldarinnar Vigdís?