Í fréttamiðlum les ég nú um hávaðasama auðkýfinga í Frakklandi sem lagður hefur verið á auðlegðarskattur í þrengingum efnahagslífsins undanfarin misseri.

Í bók minni Þræðir valdsins sem kom út 2011 er að finna eftirfarandi:

Sænski blaðamaðurinn Bengt Ericson hefur kannað lífshætti ríka fólksins í Svíþjóð og lýsir í bók sinni um efnið (Den nya överklassen) auðsöfnun, völdum og lífsmáta nýrrar stéttar sem hann kallar fjármálaelítu eða úrvalshóp sænska viðskiptalífsins. Hann fjallar um Wallenbergættina, Ingvar Kamprad, eiganda IKEA-veldisins (fjölmiðlar hafa upplýst að Ingvar Kamprad á um 1.700 milljarða króna á bankareikningum í Liechtenstein), Stefan Persson, forstjóra H&M, og fjölda annarra sem eiga margt sameiginlegt með sambærilegum forréttindastéttum víða um lönd, einnig hér á landi.

Niðurstaða Ericsons er sláandi. Alla ævina hafa núlifandi Svíar hlustað á stjórnmálamenn og forystumenn viðskiptalífsins tala um samstöðu fjöldans og þær fórnir sem færa verði fyrir þjóðarbúið og í þágu almennings sem látið hefur verkin tala, unnið sína vinnu af trúfestu, greitt sína skatta og borið sinn fórnarkostnað. Það sem menn ræddu síður var að á sama tíma bjó sænskur almenningur í haginn fyrir nýja og gráðuga yfirstétt og stjórnmálastétt sem þegjandalega og jafnvel óafvitandi muldi undir þessa nýju fjármálaelítu. „Létu menn plata sig,“ spyr Ericson og segir:

• Þar sem einkum jafnaðarmenn  tala fyrir stórum skipulagsheildum, tala máli stórra fyrirtækja og stofnana, hefur Svíþjóð einnig fengið í kaupbæti nýja stétt sem tekist hefur að ræna kauphallarviðskiptunum. Venjulegir eigendur af holdi og blóði sjást þar sjaldan. Í þeirra stað eru komnir nafnlausir hagsmunaaðilar, bankar, tryggingarfélög og lífeyrissjóðir sem mannaðir eru úrvalsliði með aðsetur í Stokkhólmi.
  Þetta er heimur  þar sem vinir eiga viðskipti við vini sína... Með tiltölulega takmörkuðu eigin fé geta þeir náð taki á fyrirtækjum og mjólkað þau líkt og þau væru þeirra eign. Allt vekur þetta undrun.
  Þessi þróun er mjög hættuleg. John Locke, faðir frjálslyndisstefnunnar,  hélt því fram að fjöldinn veitti valdhöfum lögmæti sitt því aðeins að hann teldi þá traustsins verða og óhætt væri að sýna þeim stuðning og hollustu. Einstaklingurinn beygir sig undir yfirvaldið í þeim tilgangi að mynda ríki og skipulag sem veitir honum öryggi. Með þeim hætti gera mennirnir með sér sáttmála sem allt samfélagið hvílir á. Hann byggist á gagnkvæmri tillitssemi og að enginn einn misnoti stöðu sína.
  Öfgakennd launakerfi og bónushneyksli síðari ára gefa til kynna að atvinnulífið telji þennan samfélagssáttmála sér óviðkomandi. Þegar illa árar segja stjórnendur upp samstarfsfólki sínu og er þakkað fyrir með ríkulegum bónusgreiðslum. Þegar vel árar fá þeir enn meira. Hagnaður bankanna fer í þeirra vasa en tapið er þjóðnýtt og lendir á skattgreiðendum. Tómlætið gagnvart  skilyrðum venjulegs fólks stendur í öfugu hlutfalli við belginginn í þessum mönnum.

Ericson telur með öðrum orðum að stoðir samfélagssáttmálans hafi veikst til mikilla muna. Hann er ekkert viss um að unnt sé að snúa þróuninni við með því að skattleggja bónusa og aðrar ofurgreiðslur til auðstéttarinnar, hversu freistandi sem það geti verið. Hún komi sér aðeins upp nýjum aðferðum til að raka auðnum til sín, til dæmis með því að hækka launin eða auka lífeyrisgreiðslur.
Ericson vill sjá fleiri fjárfesta af holdi og blóði á sviðinu sem gætu haldið ofurstjórnendunum á mottunni. Hann treystir því jafnframt að vilji fjármálaelítunnar til að viðhalda sjálfri sér leiði á endanum eitthvað gott af sér, því ella haldi hún áfram að safna glóðum elds að höfði sér og mæti vaxandi andúð vinnandi fólks og stjórnvalda sem gætu freistast til að tylla undir önnur form fjárfestinga í krafti sjóða af ýmsu tagi.
Ericson gerir boðskap Roberts Weil að lokaorðum bókar sinnar, en Robert er einn þekktasti viðskiptajöfur Svía og stofnandi fjárfestingafélagsins Proventa. Hann er jafnframt unnandi lista og hefur meðal annars lagt fé í listasafn í miðborg Stokkhólms.
Weil skrifaði grein og varaði við eigingjörnu háttalagi fjármálaelítunnar, enda grefur græðgi hennar undan venjulegum markaðsbúskap.

• „Þetta háttalag grefur líka undan kapítalismanum, sem á allt sitt undir því að almenningur treysti því áfram að hann sé fær um að skapa velsæld og deila henni með sanngjörnum hætti milli manna. Í djúpri gjá, sem opnast getur, er jarðvegur fyrir hreyfingar sem vinna gegn lýðræðinu og gildum opna samfélagsins. Fyrir okkur kapítalistana er kominn tími til að sameinast um að finna ný form fyrir samfélagslega ábyrgð.“ 

Yfirlýsing Weils er einkar athyglisverð. Svo vill til að í miðri skuldakreppu vestrænna ríkja stígur nú fjöldi auðmanna fram og talar máli Weils. Þar má nefna bandaríska auðkýfinginn Warren Buffet og Liliane Bettencourt, ríkustu konu Frakklands, auk hópa þýskra og franskra auðmanna sem segjast reiðubúnir til að greiða hærri skatta til að draga úr ríkissjóðshalla í viðkomandi löndum,  hamla gegn vaxandi ójöfnuði og axla með þeim hætti aukna samfélagslega ábyrgð.   Lítið fer fyrir málflutningi íslenskra kapítalista í þessa veru, en þeim mun ríkari eru kröfur þeirra á hendur ríkisvaldsins í stóru og smáu.

Hið örlagaríka samstjórnartímabil Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins frá 1995 til 2007 jókst skattbyrði láglaunahópa hér á landi. Á sama tíma var í anda dólgafrjálshyggjunnar létt sköttum af ríkum, fjármagnseigendum og fyrirtækjum.
Á blaðsíðu 90 í vandaðri skýrslu, Íslenska skattkerfið: Samkeppnishæfni og skilvirkni,  sem út kom haustið 2008, er þessu lýst svona:

• „...skattbyrði hefur aukist mest í lægri tekjuhópunum og er ástæðan sú að lækkun álagningarhlutfallsins hefur ekki dugað til að vega upp á móti hlutfallslegri lækkun persónuafsláttar. Skattbyrðin eykst um rúmlega 10% prósentustig í lægstu tekjubilum, en munurinn fer síðan minnkandi og deyr út við 90% mörkin. Stafar það af því að lægra álagningarhlutfall hefur meira að segja eftir því sem tekjurnar eru hærri, auk þess sem afnám hátekjuskattsins virkar efst í tekjuskalanum.“

Yfir þennan sannleika, sem m.a. Tryggvi Þór Herbertsson og Vilhjálmur Egilsson kvittuðu undir, var reynt að breiða árum saman. Boðberi dólgafrjálshyggjunnar í HÍ, Hannes Hólmsteinn, fór þar fremstur í flokki. Hann herjaði m.a út fé hjá hinu opinbera til að skrifa 80 blaðsíðna skýrslu um "bestaheim-skattlausra-auðmanna" til höfuðs Stefáni Ólafssyni, sem reynt hafði árum saman að benda á þennan sannleika. 

Ójöfnuður hafði aukist hröðum skrefum fram að hruni og varð ískyggilegur þegar einnig var tekið mið af fjármagnstekjum.
Nú ber svo við að í nýrri skýrslu OECD er staðfest að fráfarandi ríkisstjórn snéri þessari þróun við með miklum látum.

ÓJÖFNUÐUR ER NÚ MINNSTUR Á ÍSLANDI Í ÖLLUM SAMANBURÐARLÖNDUM OECD!

Þetta gerist á sama tíma og kreppa undanfarinna ára sýnir ótvíræðar hneigðir í þá átt að auka ójöfnuð; hinir tekjulægstu sæta mestum skerðingum og sums staðar hafa hinir ríkustu aukið tekjur sínar á hörmungartímum.

EKKI Á ÍSLANDI!

Gögn OECD staðfesta það sem Stefán Ólafsson og samstarfsmenn hans hafa áður sagt og gert grein fyrir. Stefán leggur sjálfur út af þessum nýju tíðundum frá OECD og segir:

• Víðast lagðist kreppan með mestum þunga á lágtekjufólk, en ekki á Íslandi. Samt var kreppan hér dýpri en annars staðar.


• Mest kjaraskerðing lagðist á lágtekjufólk í helstu kreppulöndum, eins og Grikklandi, Írlandi, Spáni, Ungverjalandi, Eistlandi, Ítalíu, Bretlandi og Bandaríkjunum.  Á Íslandi lagðist hlutfallslega meiri þungi af kreppunni á tekjuhærri hópana.


• Samkvæmt þeim mælingum sem OECD notar til að meta fátækt (afstæð fátækt) þá dró heldur úr fátækt á Íslandi eftir hrun, en í flestum ríkjum jókst fátækt. Það þýðir að tekjur lágtekjufólks minnkuðu minna en tekjur miðhópa á Íslandi. Hér tókst sem sagt að milda áhrif kreppunnar á fólk í lægri tekjuhópum umfram hærri tekjuhópa...


• Í OECD-ríkjunum fækkaði eldri borgurum undir fátæktarmörkum að jafnaði úr 15% í um 12%, en á Íslandi fækkaði þeim mun meira.

Leið sú, sem ríkisstjórn Samfylkingar og VG fór miðaði að því að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot hinna verst settu.
Það tókst  eins og sést á meðfylgjandi mynd OECD.
Eftir þessum árangri er tekið þó einna síst meðal íslenskra fjölmiðla.

Sigmundur Davíð og Bjarni - silfurskeiðungarnir -  hafa undanfarna daga kynnt sér efnahagsmálin og stöðu ríkissjóðs og komist að því að efnahagshrun varð hér fyrir nokkrum árum og að þjóðarbúið gjaldi fyrir það enn þann dag í dag.

Það er áróður og lýðskrum að halda því fram að fráfarandi ríkisstjórn hafi haldið einhverju leyndu um efnahagsástandið og stöðu ríkissjóðs, gefið „villandi mynd“. Þvert á móti hafði björgunarstarf og þrengingar undanfarinna ára kennt henni að tala varlega og byggja aðgerðir á haldgóðum upplýsingum (sjá t.d. hér) sem öllum eru aðgengilegar. 

Silfurskeiðungar reyna nú að skilgreina veruleikann. Í stað loforða koma réttlætingar.

Loforðin stóru voru gefin VEGNA ÞESS AÐ ÁSTANDIÐ VAR SLÆMT að mati Sigmundar Davíðs og Bjarna. Að ryðjast fram nú og segja að ástandið sé slæmt og jafnvel verra en þeir héldu frelsar þá ekkert undan því að efna kosningaloforð sín.
Enda hélt Sigmundur Davíð því fram nokkuð fýldur í Bítinu á Bylgjunni í morgun að andstæðingar hans hefðu ekki lesið það til enda sem hann hafði þó sagt. Sem sé það, að EINMITT VEGNA ÞESS AÐ ÁSTANDIÐ SÉ KANNSKI VERRA EN MENN HÉLDU SÉ ÞEIM MUN BRÝNNA AÐ BREYTA STEFNUNNI OG STANDA VIÐ LOFORÐIN.

Um efndirnar heyrist aftur á móti ekkert annað en eftirfarandi:
• Hugsanlega verði slegin skjaldborg um heimili útgerðarmanna þegar í sumar með því að afnema veiðigjaldið (nema þetta lítilræði sem notað er til að reka Hafró,  Fiskistofu og eitthvað af Gæslunni).
• Ráðherrum verði fjölgað hjá 330 þúsund manna örþjóð og jafnvel ráðuneytum fjölgað. Orðaval Bjarna og Sigmundar Davíðs hefur jafnvel verið á þann veg að þeim þyki aðgangur LÍÚ og Bændasamtakanna að stjórnkerfinu ekki jafn greiður og áður. Þeir hyggjast m.ö.o. hverfa aftur til þess tíma þegar LÍÚ skrifaði sjálft þau lög sem útgerðarmenn þurftu til að verja sérhagsmuni sína.
• Um stærsta loforðið, niðurfellingu skulda heimilanna, heyrist fátt annað en það sem frá Sigmundi Davíð kemur um að „slæmt og jafnvel verra ástand“ (hvar hefur hann verið undanfarin ár?) undirstriki nauðsyn þess að rétta heimilunum skuldalækkun.
Heimilin þurfa að vera í lagi og það kemur hjólum atvinnulífsins af stað segja framsóknarmenn.

Hér verður því ekki haldið fram að allt sé eins og best verður á kosið. Vandi okkar er mikill eins og t.d. Árni Páll, formaður Samfylkingarinnar, hélt á lofti í aðdraganda kosninganna. Við þessar þröngu aðstæður var margt gert af hálfu fráfarandi ríkisstjórnar til að hlífa einkum efnaminni heimilum. Ég læt nægja að vitna í setningu úr samanburðarskýrslu AGS um skuldakreppu og skuldabyrði heimila í mörgum löndum sem kom út í apríl í fyrra:
 „Djörf og vel útfærð endurskipulagning skulda heimilanna, eins og beitt var í Bandaríkjunum á fjórða áratug síðustu aldar, og á Íslandi í dag, getur dregið verulega úr vanskilum heimila og nauðungarsölum. Með því móti er komið í veg fyrir vítahring sífellt lækkandi fasteignaverðs og minnkandi eftirspurnar.“

Stefán Benediktsson hitti í mark í bloggi sínu þegar hann sagði undir  fyrirsögninni Milljarðamæringar ræða örlög þjóðar:
„Í fjögur ár vissu þeir alltaf allt betur og heimtuðu lyklana strax. Nú er eins og þeir þori ekki að taka við þeim.“

Nú keppast þeir við að skilgreina íslenskan efnahagsveruleika á þann veg að réttlætanlegt verði að standa ekki við þau kosningaloforð sem skilaði Framsóknarflokknum svo eftirminnilegum kosningasigri að hann getur notað Sjálfstæðisflokkinn sem hækju sér til stuðnings á leið inn í stjórnarráðið.

Þetta er verra en það. Nú ætla þeir að telja okkur trú um að lítill hagvöxtur á Íslandi  í 0 prósent hagvaxtarheimi sé fráfarandi ríkisstjórn að kenna. Að 5 prósenta atvinnuleysi – sem er hið minnsta á byggðu bóli í Evrópu – sé ekki boðlegt.

Og svo framvegis.

Og því þurfi að lækka skatta. Byrjað verður á því að afnema veiðigjald á aumingja stórútgerðinni sem lifað hefur sældartíma á kostnað almennings eftir að krónan féll eins og steinn, einkum af völdum þeirra flokka sem kjósendur hafa nú kallaði til valda. Kjósendum í Fjarðabyggð finnst betra að borga Norðfjarðargöng sjálfir en að láta útgerðina gera það.

Daginn eftir kosningarnar skrifaði ég í bloggi:
„Viku eftir að Sigmundur Davíð og Bjarni setjast inn í stjórnarráðið gefa þeir út yfirlýsingu um að viðskilnaður ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur sé slíkur að ekki verði í bráð unnt að efna loforð um skuldaniðurfærslu heimilanna. Þar að auki verði að fresta um óákveðinn tíma boðuðum skattalækkunum.
Þetta er gamalt trix og er notað af fólki sem á í erfiðleikum við að standa við kosningaloforð. Að þessu sinni er rétt að vara við þessu tímanlega.“

Á Eyjunni er haft eftir Sigmundi Davíð formanni Framsóknarflokksins 15 dögum síðar:
„Að óbreyttu er útlitið miklu verra en haldið var fram í aðdraganda kosninga.“

Það var og. Hvaða upplýsingar hefur hann nú sem hann hafði ekki fyrir kosningar eins og allir aðrir? Að krónusnjóhengja hangi yfir þjóðinni? Að skuldir ríkisins séu of miklar og vaxtakostnaðurinn of mikill? Að Landsbankinn nýji, sem er í 98 prósenta eigu ríkisins, þarf að greiða þrotabúi gamla Landsbankans 300 milljarða króna sem notaðir verða m.a til að greiða upp Icesavetjónið?
Lá þetta og margt annað ekki ljóst fyrir þegar lofað var?

11. maí skrifaði ég í bloggi:
„Erfingjar innvígðra og innmúraðra sitja nú og semja um nýja helmingaskiptastjórn sömu flokka. Þeir slíta ESB-viðræðum, frelsa útgerðina undan veiðigjaldi, gefa veiðileyfi á landsvæði sem rammaáætlun verndaði gegn ofstopafullum virkjunaráformum, stinga nýju stjórnarskrárfrumvarpi ofan í skúffu og fjölga ráðherraembættum.“

Úr herbúðum Bjarna heyrist fátt en þó það að líklega verði veiðigjaldið afnumið í hvelli.
Stétt með stétt (slagorð Sjálfstæðisflokksins frá upphafi) breytist í „Auðstétt með auðstétt“.

Fjölmiðlar sýna nú störfum Samráðsvettvangs um aukna hagsæld á Íslandi nokkurn áhuga. Sem vonlegt er því nú eru farnar að koma fram tillögur frá undirhópum verkefnisstjórnar sem ræddar verða nánar á Samráðsvettvanginum.

Hver er þessi Samráðsvettvangur um aukna hagsæld á Íslandi? Hvernig varð hann til?

Á vef forsætisráðuneytisins frá 25. janúar sl. stendur eftirfarandi:

• „Tilurð samráðsvettvangsins má rekja til óformlegra viðræðna á meðal stjórnmálaleiðtoga um hvernig best mætti koma slíkum umræðuvettvangi á fót m.a. á grundvelli skýrslu sem alþjóðlega ráðgjafarfyrirtækið McKinsey & Company gaf út síðastliðið haust um möguleika Íslands til eflingar langtímahagvaxtar undir nafninu Charting a Growth Path for Iceland. Viðfangsefnið er víðfeðmt og flókið og því er mikilvægt að sníða fyrirkomulag sem getur stuðlað að eins upplýstri og gagnsærri umræðu og kostur er. Skýrslan hefur stuðlað að uppbyggilegri umræðu og hafa margir hagsmunaaðilar tekið undir mikilvægi þess að móta heildstæða hagvaxtarstefnu fyrir Ísland til að tryggja áframhaldandi mikil lífsgæði í landinu. Í því samhengi er ekki síst mikilvægt að málefnaleg umræða eigi sér stað á meðal helstu ráðamanna og áhrifamanna innan samfélagsins um viðfangsefnið.
  Í kjölfar viðræðna stjórnmálaleiðtoga og fjölmargra hagsmunaaðila hóf skrifstofa forsætisráðuneytisins formlega uppsetningu á umræddum samráðsvettvangi að beiðni forsætisráðherra og hefur verkefninu nú formlega verið hrint úr vör.“

Um markmiðin segir eftirfarandi:

• „Samráðsvettvangnum er ætlað að stuðla að heildstæðri og uppbyggilegri umræðu um leiðir til að tryggja hagsæld Íslendinga til lengri tíma litið. Í því felst að:
  Skapa þverpólitískan umræðuvettvang fyrir framsýna og málefnadrifna umræðu um viðfangsefnið.
  Móta heildstætt og óháð yfirlit yfir aðgerðir sem geta stuðlað að langtímahagvexti og efnahagslegum stöðugleika.
  Fjalla um þau skilyrði og ákvarðanir sem þörf er á til að hægt sé að hrinda viðkomandi aðgerðum í framkvæmd.“

Vel er hugsanlegt að Samráðsvettvangurinn um aukna hagsæld á Íslandi eigi eftir að verða mjög þýðinarmikill og áhrif hans á þjóðmálaumræðuna afgerandi. Þarna sitja saman formenn stjórnmálaflokkanna og málsmetandi fólk úr atvinnulífinu, menntakerfinu og frá ýmsum stofnunum. Þetta greiðir leið þess sem þarna er hugsað og lagt til inn í sali Alþingis. 

Mér finnst líka ágætt að halda því til haga að það var að frumkvæði forsætisráðherra fráfarandi ríkisstjórnar sem vinna hófst að því að skapa grundvöll samráðshópsins. Rétt skal vera rétt í þeim efnum. Hreggviður Jónsson, formaður Viðskiptaráðs sagði eftirfarandi um þetta á Viðskiptaþingi fyrr á árinu, en hann stuðlaði m.a. að því að McKinseyskýrslan um Ísland var gerð:

"Ég trúi því hinsvegar að þetta framtak marki hér ákveðin þáttaskil. Í ræðu minni á síðasta Viðskiptaþingi var óskað eftir betra samtali atvinnulífs og stjórnmála. Því vil ég nýta tækifærið nú og fagna þessu góða framtaki og fyrir hönd Viðskiptaráðs þakka forsætisráðuneytinu og formönnum stjórnmálaflokkanna fyrir að veita því brautargengi.[...] Ég trúi því að það verði okkur ábatasamt.“

Ég vona að Hreggviður hafi rétt fyrir sér.