Til þess að samfélag manna geti starfað eins og vel smurt gangverk þurfa þeir sem samfélagið byggja að fara eftir reglum. Enda gera þeir það alla daga. Þeir aka hægra megin á akbrautum frekar en að aka af handahófi á vinstri og hægri vegarhelmingi. Þeir aka yfir gatnamót á grænu ljósi frekar en að taka áhættuna af því að aka yfir þau á rauðu ljósi.
Um leið og reglurnar kunna að virðast þvingandi létta þær fóki lífið, veita öryggi og festu, jafnvel svo mjög, að yfirleitt tekur það háttbundnum hversdagsleika sem sjálfgefnum hlut.  Í rauninni væri það til trafala að að þurfa sífellt að hafa í huga reglur í smæstu atriðum. Tökum reglur tungumálsins sem dæmi.  Sá sem talar erlent tungumál hnökralaust og reiprennandi tileinkar sér í upphafi málfræðireglur þess.  Smám saman hættir hann að þurfa að hafa þær í huga þegar hann tekur til máls.  Hann líkt og „gleymir“ reglunum;  þær sökkva niður í undirvitund og hætta að þvælast fyrir þegar tekið er til máls.  Einmitt þannig tala menn tungumál með liprum hætti og reiprennandi.  Meginatriði er þó að menn halda engu að síður áfram að fara eftir reglum tungumálsins.
Sumar reglur eru festar í lög. Til eru umferðarlög sem kveða á um viðurlög við brotum gegn reglum.  Margvísleg lög eru til um lánaviðskipti. Sum þeirra kveða á um viðurlög við vanskilum eða önnur brot gegn lánasamningum.

Greiðsluviljinn er verðmætur
Í djúpum samfélagsins er að finna aldagömul gildi um að skilvísi sé dyggð.  Flestir aðhyllast slík gildi og fylgja reglum, til dæmis um lánaviðskipti. Menn beygja sig undir lánaskilmála og halda áfram að vera skilvísir. Þeir  vita af viðurlögum við brotum, svo sem um fjárnám, gjaldþrotaskipti eða skuldafangelsi.
Því má halda fram að einmitt þessi gildi og lagaramminn um viðskipti manna í nútímasamfélagi séu bæði æðar og súrefni samfélagslíkamans.  
Þá bregður svo við á eyju norður í hafi, á Íslandi, að fjármálakerfi hennar hrynur. Kaupmáttur þverr, gjaldmiðilinn sekkur eins og steinn og skuldir heimila og fyrirtækja tvöfaldast.  Heimili og fyrirtæki reyna í fyrstu að standa í skilum en smám saman rennur upp fyrir fjöldanum að vitlaust er gefið.  Það fellur á gamlar dyggðir og  gömul gildi um skilvísi og ábyrgð.  Það rennur upp fyrir stjórnvöldum, sem fást við að endurreisa banka, halda sveitarfélögum á floti, íbúðalánakerfi í horfi og knésettum orkufyrirtækjum í almannaeigu, að greiðsluvilji almennings er verðmætasta eign fjármálakerfis á heljarþröm. Bestu eignir bankanna eru með öðrum orðum greiðsluvilji almennings. Því hvað verður um lánastofnanir þegar fjöldinn hættir að löghelga fjármálakerfi heillar þjóðar?  Verður lagatæknum sigað á hann? Lögreglu? Eins er víst að lögreglan snúist sjálf gegn kerfinu;  innan hennar vinnur einnig fólk sem á um sárt að binda vegna duglausra stjórnmálamanna, afglapa embættismanna og gírugra viðskiptamógúla sem gefinn var laus taumurinn og skildu þjóðina eftir á barmi gjaldþrots.

Sannleikur og sannlíki
Þegar borgararnir  rísa gegn regluverki samfélagsins og hætta að veita því lögmæti er hætta á ferðum.  Það er hætta á ferðum þegar löghlýðnir borgarar vakna til vitundar um að gráðugir hrunverjar og ábyrgðarlausir embættis- og stjórnmálamenn settu hversdagslíf þeirra í uppnám.
Þetta vita stjórnvöld. Þau eru ekki í gæfulegri stöðu til þess að útskýra úrræði sín og hugmyndir um endurreisn.  Fyrrum embættismenn hrunverja reyna stöðugt að endurskilgreina veruleikann og  kenna núverandi ríkisstjórn um bankahrunið.  Fáir greina staðreyndirnar frá áróðrinum. Sannleikur verður sannlíki. Dæmi um þetta má sækja til Bandaríkjanna. Þriðjungur bandarísku þjóðarinnar telur nú að Obama forseti sé múslimi. Færri vita það nú en fyrir ári að Obama er kristinn maður.
Íslenska þjóðin ætti að vita það nú að hópur gæðinga, klíkubræðra og gráðugra kaupsýslumanna hóf sig yfir lögin, setti syni, frændur og vini í dómaraembættin, stundaði aðstöðubrask og setti jafnvel leikreglurnar í þágu sérhagsmuna. Dæmunum um þetta fækkar ekki; þeim fjölgar.
Vonandi tekst ríkisstjórninni að hefta sundrungu og ná vopnum sínum. Þörfin á því að hún beiti sér af festu og endurheimti trú þegnanna á þjóðfélag sitt er yfirþyrmandi.

(Birt í DV 1. - 2. september 2010)