„ASÍ lætur sér nú
lynda í þágu íslenskra atvinnurekenda að laun séu um það bil 50
prósentum lægri og vinnutíminn fjórðungi lengri en hjá frændþjóðum.“


AÐ BRJÓTAST TIL FÁTÆKTAR
(Sævar Tjörvason og Jóhann Hauksson)

Í heimsmetabók Guiness væri við hæfi að nefna að íslenskir atvinnurekendur eiga  heimsmetið í aumingjaskap. Líklega var Bjarni Benediktsson einna fyrstur manna til að benda á vanmátt þeirra.
Dæmin um þetta eru fjölmörg. Í ársbyrjun 1917 samþykkti Alþingi lög um bann við sölu skipa nema með sérstakri undanþágu landsstjórnarinnar. Lögin voru sett til þess að girða fyrir að íslenskir útgerðarmenn freistuðust til að notfæra sér ástandið undir lok fyrri heimstyrjaldarinnar og seldu skip sín á uppsprengdu verði.  Skömmu eftir þetta barst erindi frá frönsku ríkisstjórninni sem vildi kaupa togara. Skemmst er frá því að segja að stjórnvöld samþykktu söluna og haustið 1917 voru 10 togarar seldir úr landi til Frakklands. Sala togaranna var talin hafa kostað 1.600 til 1.800 manns vinnuna í Reykjavík.
Á fjórða áratug 20. aldar varð uppnám vegna kreppunnar og stríðsins á Spáni. Allt fór úr skorðum;  veiðar, vinnsla og sala á sjávarafurðum. Ekki bætti úr skák  að útflytjendur tóku að undirbjóða hver annan til að koma saltfisknum út. Fyrir meðalgöngu ríkisins voru mynduð Sölusamtök íslenskra fiskútflytjenda (SÍF) og síðan hafin hagnýting frystitækninnar. Aumingjaskapur atvinnurekenda á einkamarkaði olli því að samvinnuhreyfingin margefldist í útgerð, vinnslu og iðnaði, bæði í gegnum kaupfélög og verkalýðsfélög.

Með hækjur, belti, kút og axlabönd
Í seinni heimsstyrjöldinni og að henni lokinni fóru atvinnurekendur á spena Breta og  Bandaríkjamanna.  Verktakafyrirtæki lifðu áratugum saman eins og sníkjudýr á bandaríska hernum á Keflavíkurflugvelli. Til urðu helmingaskipti sjálfstæðis- og framsóknarmanna. Sogkraftur hernámsins varð til þess að erfitt varð að manna fiskiskipin.
Síðar var ráðist í að virkja fallvötnin en engir athafnamenn voru til staðar til að nýta raforkuna og ekkert gekk að selja rafmagnið til einkaaðila. Stofuð voru opinber fyrirtæki, svo sem Sementsverksmiðjan og Áburðarverksmiðjan,  sem komust upp með miklu minni framleiðni en sambærileg fyrirtæki á meginlandi Evrópu vegna einokunarstöðu sinnar.
Fjölgun starfa var þannig til komin vegna erlendrar hersetu og opinberra afskipta af framleiðslukerfinu. Þar með er ekki öll sagan sögð. Á áttunda áratugnum, að loknu síldarfylleríinu, var það gert með því að færa út landhelgina og kaupa skuttogara í hvert sjávarpláss.
Ofveiði leiddi til kvótasetningar sjávarafla og linnulausra og langvinnra átaka um gjafakvóta og  einkavæðingu sjávarauðlinda. Með þessu lagi festist íslenskur pilsfaldakapítalismi í sessi. Innmúraður  samsláttur hagsmuna einkarekstrar og stjórnmála tók við af sakleysislegri fyrirgreiðslupólitík.
Eftir áratuga langar tilraunir til að auka raforkusölu til stóriðju braut Kenneth Peterson, bandarískur auðkýfingur, ísinn og reisti álver á Grundartanga. Íslenskir atvinnurekendur komu þar hvergi nærri með fjármagn frekar en þegar Alusuisse reisti Straumsvíkurálverið 1969.

Kerfið örmagnast
Með einkavæðingu bankanna átti að hefjast nýtt blómaskeið íslenskra atvinnurekenda og athafnamanna. Allir vita hvernig því ævintýri lauk. Hraksmánarleg gjaldþrotasagan er einstök í veraldarsögunni og það er af þeirra völdum  sem efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar hvílir nú á brauðfótum.
Menn á öllu litrófi stjórnmálanna vita þetta en þegja af skömm. Sumir þeirra eru enda enn andvígir útlendingum, aðrir bölsótast yfir afskiptum ríkisins í viðskiptalífinu. Enginn vill tala hátt um að ævinlega þegar  íslenskir atvinnurekendur standa frammi fyrir raunverulegri samkeppni leita þeir í skjól ríkisins. Reyndu til dæmis að nota Sjálfstæðisflokkinn til að viðhalda samsæri olíufélaganna gegn almenningi.
Þessi þróun á sér að sumu leyti rætur í einkennilegri samstöðu vinstri- og hægrimanna. ASÍ lætur sér nú lynda í þágu íslenskra atvinnurekenda að laun séu um það bil 50 prósentum lægri og vinnutíminn fjórðungi lengri en hjá frændþjóðum. Sturlun íslenskra athafnamannanna á undanförnum árum hefur auk þess stórskaðað afkomu ríkissjóðs og velferðarkerfið. Allir njóta þeir auk þess  fjarlægðarverndar; fæstum dettur í hug að fjárfesta hér á landi nema ef til vill í orkufrekum iðnaði. Þetta er böl íslensks almennings.
Eiginlega stendur þjóðin frammi fyrir skuldaskilum sjálfstæðisins. Varla dugar að skipta um gjaldmiðil þegar innviðir atvinnurekstrar eru svo feysknir sem raun ber vitni. 

(Kjallaragein í DV 25. ágúst)