Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn höfðu næði í 12 ár til þess að undirbúa hrun fjármálakerfisins. Skeytingarleysið og tómlætið var yfirgripsmikið árið 2006 jafnvel þótt menn hafi á þeim tíma komið saman á leynilegum neyðarfundi á heimili Davíðs Oddssonar seðlabankastjóra beinlínis vegna yfirvofandi hættu á falli bankakerfisins.
Auðvitað verður tekið á þessu með embættislegu hlutleysisyfirbragði í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem lögum samkvæmt á að fjalla um aðdraganda og orsakir einkavædds bankahruns.
Tveir sérfræðingar hjá Danske Bank rituðu skýrslu um Ísland, „The Geyser Crisis“ snemma árs 2006 og sýndu fram á veikleika og hættur íslenska fjármálakerfisins. Skýrslu Dananna var meðal annars mætt nokkru síðar með pantaðri hvítþvottarskýrslu Tryggva Þórs Herbertssonar og Frederic Mishkin um stöðugleika íslenska fjármálakerfisins.
Löngu síðar, í janúar 2009, hafði Carsten Valgreen, annar höfunda dönsku skýrslunnar, fylgst með hruninu og afdrifum íslensku þjóðarinnar í tvö og hálft ár. Þetta sama ár ritaði hann í Fréttablaðið 10. janúar:
„Áður en kreppan skall á leit út fyrir að íslenskt þjóðfélag byggi yfir virku og þróuðu fjármála- og stofnanaumhverfi, sjálfstæðum seðlabanka, eftirlitsaðilum og svo framvegis. Kreppan hefur aftur á móti leitt í ljós vanvirkni þessa umhverfis. Sem dæmi má nefna að það að hafa fyrrverandi forsætisráðherra sem formann bankastjórnar Seðlabanka Íslands hefur valdið stórslysi og í ljós hefur komið að Seðlabankanum er verr stjórnað og er ósjálfstæðari en hann ætti að vera.“

Hættuleg tengsl
En Carsten gekk lengra og tefldi fram eftirfarandi um aðdraganda bankahrunsins og orsakir þess. Tökum eftir því að í hans huga er meginorsök bankahrunsins ekki að leita á fjármálamarkaðnum sem slíkum og þar af leiðandi í hagfræðilegum skýringum heldur þessu:
„Ísland er lítið, einsleitt samfélag þar sem innbyrðis tengsl eru mikil. Þetta er bæði mikill styrkleiki og veikleiki. Þetta er rót kreppunnar. Slík samfélagsgerð virkar næstum eins og fjölskylda eða eitt fyrirtæki. Útilokun tiltekinna vandamála og ákvörðun um að þagga þau niður þróast mjög auðveldlega og af því leiðir að erfitt er að grípa inn í þegar þau hafa hreiðrað um sig.“
Þetta er mun áleitnari og mikilvægari staðhæfing – eða tilgáta – en virðast kann í fljótu bragði.
Staðhæfing Carstens myndar líkt og samhverfu við orð Þorvalds Gylfasonar hagfræðiprófessors í DV föstudaginn 26. mars. Þar sagði hann meðal annars: „Útlendingar vita nú, að þrír áhrifamestu stjórnmálaflokkarnir þáðu stórfé af bönkunum fyrir hrun og leyfðu þeim líkt og í þakkarskyni að fara sínu fram, vaxa landinu yfir höfuð og keyra það í kaf. Útlendingar vita nú um spillinguna, sem hefur gegnsýrt stjórnmálalífið og viðskiptalífið."
Því skyldu þeir ekki vara sig í lánveitingum til Íslendinga?

Ekkert uppgjör - engin iðrun
Ganga má enn lengra. Í skýrslu Sjálfstæðisflokksins um endurreisn atvinnulífsins, sem lögð var fram á landsfundi flokksins fyrir réttu ári, var þessi vandi færður í tal: „Sjálfstæðisflokknum hefur verið legið á hálsi að hafa staðið fyrir pólitískum stöðuveitingum. Hér verður Sjálfstæðisflokkurinn að taka af skarið og heita því og sjá til þess að opinberar stöðuveitingar verði ákveðnar á faglegum og hlutlægum grundvelli . Sjálfstæðisflokkurinn hefði átt að beita sé fyrir því að skera á tengsl stjórnmálaflokka, ríkisstofnana og viðskiptabanka.“
Á sömu síðu skýrslunnar segir ennfremur: „Skilyrðislausar stuðningsyfirlýsingar stjórnvalda við bankana, (í fjölmiðlum heima og heiman) sem í fólst óbein ábyrgð eru gagnrýni verðar. Erlendir lánveitendur veittu bönkum, sérstaklega tvö síðustu árin, aðgang að gífurlegum fjárhæðum, sem þeir máttu vita að ekki gátu fengist endurgreiddar nema af almannafé.“
Þennan „skilyrðislausa stuðning“ veittu oddvitar þáverandi ríkisstjórnar, Geir H. Haarde forsætisráðherra og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir utanríkisráðherra, fram eftir hrunárinu 2008. Skemmst er að minnast ferðalaga þeirra til Danmerkur og Bandaríkjanna í mars 2008 þar sem þau gáfu íslensku bönkunum heilbrigðisvottorð eina ferðina enn, hálfkvíðin vegna aðgerða og yfirlýsinga sem fyrr eða síðar yrði að gefa þjóð sem haldið var óupplýstri.
Óþarft ætti að vera að geta þess að maður að nafni Davíð Oddsson hrópaði endurreisnarskýrsluna niður á umræddum landsfundi og hefur hún síðan rykfallið í kjallaranum í Valhöll.