Í Mannlífsviðtali á síðasta ári var Ólafur Ragnar Grímsson forseti Íslands meðal annars spurður um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Hvort hann teldi það valda meiri sundrungu að sækja um aðild eða hitt, að gera það ekki.

Við þessu taldi Ólafur Ragnar að væri ekki til einfalt svar en sagði:
“Ef hins vegar þeir sem að málinu koma tala í sífellu eins og trúboðar, handhafar hins heilaga sannleika, þá getur málið lent í öngstræti átaka og klofnings, líkt og gerðist með aðildina að NATO og deiluna um herinn á sínum tíma. Það er kannski erfitt fyrir yngri kynslóðir að átta sig á því hvernig þau mál klufu þjóðina, klufu fjölskyldur í andstæðar fylkingar, komu í veg fyrir að margir fengju að njóta sannmælis á sviði lista, vísinda og menningar. Mönnum var skipað í fylkingar á grundvelli afstöðunnar til þessara mála. Allt sem þeir gerðu var dæmt í ljósi þess hvort þeir voru með eða á móti NATO, með eða á móti hernum.”

Þetta er alveg rétt hjá Ólafi Ragnari. Ef til vill hafði hann í huga lýsingar á örlögum mætra manna sem lentu í hakkavél valdhafanna. Einn þeirra var Einar Olgeirsson, einn helsti leiðtogi sósíalista á síðustu öld. Í viðtalsbók Jóns Guðnasonar frá áttunda áratug síðustu aldar gefur Einar eftirfarandi lýsingu um skoðanakúgun og valdníðslu sem tengdist NATO og veru Bandaríkjahers í landinu:

"Hernámssinnar, sem tiltluðu sig lýðræðissinna, veigruðu sér hvergi við að beita persónunjósnum, atvinnuofsóknum og beinni og óbeinni skoðanakúgun. Fátt eitt af þessum ófögru athöfnum þeirra hefur verið skrásett, enda hafa aðeins fáeinir, sem urðu fyrir barðinu á þessum ófögnuði, sagt frá reynslu sinni opinberlega. Þögnin um þessa óhæfu stafar af því meðal annars að menn hafa óttast reiði yfirvalda og ekki viljað láta koma sér algerlega út úr húsi."

Það er ekki alveg laust við að reiðin vegna bankahrunsins hafi skapað nærandi jarðveg fyrir öfgar sambærilegar þeim sem að ofan er lýst. Menn flýja ekki land einvörðungu vegna skulda, atvinnuleysis og slakra kjara. Sumum er ekki vært í sínu föðurlandi, stimplaðir útrásarvíkingar, kúlulánafólk, Icesaveníðingar, föðurlandssvikarar, sjálftökupakk. Margir, sem eiga þess kost að flytja frá þessu, gera það. Aðrir sitja heima, fyrirlitnir og félagslega einangraðir.

Ég velti því fyrir mér hvort þetta geti gengið svona lengi. Ættum við ekki að leyfa réttarkerfinu að vinna sitt starf og leyfa því að fella dóma? Eigum við ekki að hlusta, skoða gögn málsins, og dæma menn á málefnalegum forsendum? Leyfa öllum að njóta sannmælis?

Ég veit ekki hvað best er að gera, en samúð mín er stundum vakin. Stundum veit maður ekki alla hluti og hrapar að ályktunum.