Hér kemur þriðji og síðasti hluti minnisblaðsins sem Frida Fallan, sérfræðingur hjá sænska seðlabankanum, ritaði yfirmanni sínum 1. desember 2008, aðeins tveimur mánuðum eftir bankahrunið hér á landi. Fallan benti á galla innstæðutryggingakerfis ESB og nauðsyn þess að koma Íslendingum til hjálpar, deila ábyrgð milli landa.
Rök hennar eru þau skynsamlegustu sem ég man eftir í svipinn og texti hennar greinilega skrifaður af mikilli þekkingu. Fyrri hlutana tvo er að finna hér og hér:

Þriðji hluti  (lokahluti):

Hvað ber þá að gera í málinu? Augljóslega þurfa yfirvöld að efna til meira samstarfs um yfirstjórn og eftirlit með bankastarfseminni.  Reyndar virðist það vera viðurkennt að setja verði á fót nýtt alhliða eftirlitskerfi sem ber ábyrgð á samræmingu og samhæfðum aðferðum við slíkt eftirliti. Einnig þarf að endurskoða innstæðutryggingarkerfin. Reynslan kennir okkur hins vegar að afar erfitt er að samræma innstæðutryggingakerfi þjóðanna.  Langvinnar og erfiðar tilraunir undanfarinna ára hafa aðeins leitt til mjög smávægilegra breytinga. Þess vegna er lausnin ekki fólgin í samræmingu. Það þarf að höggva á Gordíonshnút með sverði.  Við ættum að afnema ríkjandi innstæðutryggingakerfi og byrja frá grunni.  Nýja kerfið þarf að taka mið af því sem hefur legið í augum uppi í fjármálakreppunni að undanförnu, ef ekki fyrr, að ríkið getur eitt tekið á sig ábyrgð á slíkum tryggingum.  Óskýrar og óvissar skuldbindingar ríkisins í núverandi kerfi ætti að umbreyta í skýrar tryggingarábyrgðir sem gerð er grein fyrir í ríkisreikningum.  Fyrir þessar ábyrgðir ættu bankarnir að greiða iðgjald til ríkisins, rétt eins og gildir um hverjar aðrar tryggingar. Slík iðgjöld ætti að ná samkomulagi um innan stofnana Evrópusambandsins.  Að meginreglu til ætti þetta að vera háð framlögum sem endurspegla áætlaðan kostnað vegna innstæðutryggingana og iðgjöldin ættu að vera í námnda við þann áætlaða kostnað.  Upphæð slíkra iðgjalda eru í raunveruleikanum háð mikilli óvissu. Aðalatriðið er að koma upp samræmdu kerfi þar sem framlögin endurspegla bestu nálgun við áætlaðan kostnað.

Dreifing ábyrgðarinnar milli heimaríkis og gistiríkis ætti einnig að vera í meira samræmi við efnahagslegt mikilvægi greinarinnar sem um ræðir (innsk. bankanna)  en ekki aðeins á herðum þess ríkis þar sem viðkomandi banki er með höfuðstöðvar sínar.  Þetta mætti  gera með samkomulagi um að greinum, þar sem innstæður fara yfir 2 prósenta mörk heildarinnlána hvort heldur er í heimaríkinu eða gistiríkinu, sé skylt að sækja endurtryggingu frá ríkisstjórn gestaríkisins. Á móti slíkri endurtryggingu innstæðna gæti gistiríkið fengið iðgjöldin frá viðkomandi grein (bönkunum).  Enn mikilvægara er þó að gistiríkið hefði þar með eitthvað um eftirlit að að segja.  Gera má ráð fyrir því að samkomulag gæti orðið um niðurstöðu af þessum toga enda er hún rökréttasta viðbragðið varðandi sameiginlegan markað innan Evrópusambandsins og stýringu á þessu sviði. Ágreiningsmál mætti leysa með samningum undir yfirumsjón framkvæmdastjórnar ESB. Náist ekki samkomulag ætti að koma í veg fyrir að viðkomandi bankar (greinar)  geti fært út kvíarnar í öðrum löndum án þess að stofna dótturfyrirtæki. Einnig ætti að gera samkomulag um skiptingu byrðanna milli heimaríkis og gistiríkja í alvarlegum áföllum.  Líta mætti til innstæðutrygginga, efnahags bankanna eða annarra upplýsinga um fjárhag þeirra og jafnframt mætti horfa til þjóðarframleiðslunnar og leggja aukna ábyrgð á heimaríkið sem ætti þá að endurspegla lykilhlutverk þess við eftirlit viðkomandi banka. Á breytingaskeiðinu, sem yrði að ganga hratt yfir, ætti að vernda sparifjáreigendur með innstæðutryggingum ríkisins með líku sniði og kynntar hafa verið til sögunnar í yfirstandandi kreppu og ætlað er að auka stöðugleika.

Hér er um að tefla mál sem útheimta talsverða vinnu, en þurfa þrátt fyrir allt ekki að vera mjög flókin, svo fremi sem þau njóta pólitísks stuðnings. Til viðbótar þessu er þörf grundvallarbreytinga á regluverki sem snýr að greiðslufalli eða gjaldþroti banka. Hér þarf lagaramma sem veitir stjórnvöldum heimild til þess að grípa til varna fyrir innstæðueigendur sem og til þess að stuðla að stöðugleika um leið og séð yrði til þess að hluthafar bankanna tækju á sig tapið rétt eins og gerist í öðrum greinum viðskipta. Þetta virðist vera erfitt við að eiga í lagalegum skilningi þar sem nauðsynlegt yrði að breyta lögum um hlutafélög, samkeppni og lög um fjármálafyrirtæki. Mjög hæpið er að ætlast til þess að þetta gangi upp á grundvelli hvers ríkis innan ESB þar sem skilvirkt fyrirkomulag gæti höggvið nærri lögum ESB um fyrirtækjarekstur og samkeppni. Ná verður samkomulagi um það hvaða grundvallarreglur hafi forgang þegar mismunandi reglur stangast á. Ákaflega líklegt er að besta leiðin felist ekki í því að samræma mismunandir regluverk aðildarlandanna heldur með því að gera upp málið með sérstökum framgangsmáta ESB varðandi greiðslufall banka. Í tæknilegu tilliti er unnt að fara mismunandi leiðir til að móta þessháttar ramma. Hægt væri að hafa bandaríska alríkiseftirlitið með innstæðutryggingum (US Federal Deposit Insurance Corporantion’s Prompt Corrective Action system) sem þekkta og skilvirka fyrirmynd. Svissneska stjórnkerfið um skil gjaldþrota banka er einnig áhugvert. Þar gegnir eftirlitsaðilinn miklu ábyrðgarhlutverki við afskriftir og gagnvart kröfuhöfum ef svo ber undir og sömuleiðis við að setja skilmálana um endurfjármögnun bankana. Þessu til viðbótar þarf að móta sérstök úrræði til að fást við aðstæður þar sem stöðugleiki alls fjármálakerfisins er í húfi. Hér gætu neyðarlög mismunandi landa verið uppspretta. Dæmi um þetta er sænska stöðugleikaáætlunin. Hún felur í sér löggjöf um innstæðutryggingar, möguleika á því að dæla inn fjármagni og þvinguð endurkaup hlutafjár með það fyrir augum að tryggja fjármálalegan stöðugleika um leið og tryggt er ákveðið jafnvægi milli hagsmuna sem við sögu koma. Það er ekki lítið verkefni að setja almennan ramma um greiðslufall banka. En ég held að það sé afgerandi fyrir starfsemi hagkerfanna að slíkur rammi sé til staðar.  Fyrir lönd sem náð hafa samkomulagi um innri markað, sameiginlegt öryggi og sameiginlega mynt er þetta innan seilingar. Því ætti að veita framkvæmdastjórn ESB ríkar heimildir til þess að þróa regluverk sem fæst við gjaldþrot banka.

Niðurstaða mín er þessi. Heimurinn glímir nú við verstu fjármálakreppuna síðan á fjórða áratug síðustu aldar. Aðildarlönd ESB hafa komist að því að regluverk þeirra er ófullnægjandi og finna þörf til þess að grípa til óvenjulegra úrræða til að halda aftur af kreppunni. Breytingar á regluverkinu verður mikilvægt verkefni fyrir stjórnmálamenn innan ESB á næstu mánuðum og árum. Endurskoðunin er nauðsynleg fyrir ESB til þess að tryggja skilvirkan innri markað um leið og hún tryggir fjármálalegan stöðugleika og viðeigandi neytendavernd.
En aðgerðir framtíðarinnar koma vitanlega Íslandi að engu gagni nú. Kreppan hefur leikið Ísland verr en nokkurt annað land í Evrópu og afleiðingarnar eru þjakandi skuldabyrði. Nauðsynlegt er að gistiríki íslensku bankanna einkum og sér í lagi og stjórnmálamenn innan ESB fallist á að vanda Íslendinga megi ekki aðeins rekja til óábyrgra lánveitinga og ófullnægjndi eftirlits íslenskra yfirvalda heldur sé hann einnig afleiðing af lítt skilvirku regluverki ESB sem stjórnmálamenn aðildarlandanna hafa horft framhjá.
Leiðtogar Evrópusambandsins hafa gripið til óvenjulegra aðgerða á síðustu mánuðum til þess að tryggja að bankastarfsemin, en þó fyrst og síðast þegnarnir innan sambandsins, njóti verndar með styrkara öryggisneti.  Menn hafa fagnað aðgerðum þeirra og sumir þeirra hafa meira að segja fengið nafngiftina bjargvættir heimsins. En þótt búið sé að sleppa björgunarbátunum og bjarga þegnunum er enn eitt ógert; að snúa aftur til fólksins sem varð eftir og sætti því að vera stjakað burt frekar en að því væri rétt hjálpandi hönd. Jafnvel þótt sagt sé að íslensk vötn frjósi ekki eru þau engu að síður orðin mjög köld. Snúum því við og finnum réttu leiðina með hraði.

(snarað úr ensku)