Fyrir fáeinum dögum lagði ég hér á þessum vettvangi þrjár spurningar fyrir Halldór J. Kristjánsson fyrrverandi bankastjóra Landsbanka Íslands hf. sem nú er búsettur í Kanada. Halldór hafði þá ritað grein í Morgunblaðið sem urðu mér tilefni til spurninga. Þá tjáði Sólon Sigurðsson fyrrverandi bankastjóri Búnaðarbankans sig einnig í þá veru að Halldór J. hefði þrýst mjög á að veita Björgólfsfeðgum lán á sínum tíma til kaupa á hlut ríkisins í Landsbankanum.

Halldór J. Kristjánsson hefur nú sent mér svör við spurningum mínum og kann ég honum þakkir fyrir.
Svörin  eru birt á eftir skáletruðum spurningum mínum sem ég læt fljóta hér með til hægðarauka:

1) Hvernig stendur á því að Seðlabanki Íslands fór á hausinn,en aðrir seðlabankar ekki, við það að lána meðal annars Landsbankanum árið 2008, stundum gegn um aðra minni banka?  Féll Seðlabankinn  vegna þess að hann sinnti lagaskyldu sinni gagnvart Landsbankanum?


1.  Veðlán Seðlabankans  (svar HJK):

Seðlabanki Íslands mun tapa tilteknum hluta af veðlánum sem veitt voru og hafa nú verðfallið við kerfishrun. Ég sagði í grein minni í Morgunblaðinu 9. þ.m., að Landsbankinn hefði ekki verið í skuld við Seðlabankann sunnudaginn 5.október 2008 þegar óskað var eftir lausafjárfyrirgreiðslu í erlendri mynt. 
Aðrir bankar, minni fjármálafyrirtæki og sparisjóðir höfðu fengið mikla lausafjárfyrirgreiðslu frá Seðlabankanum og í sumum tilvikum nýtt skuldabréf sem þessir aðilar áttu og m.a. voru útgefin af Landsbankanum sem veð. Það má ekki rugla saman lántaka sem  skuldara annars vegar og veði því sem viðkomandi býður fram hinsvegar .

Úr spurningu þinni má síðan lesa hvort Landsbankinn hafi óbeint fengið aukið laust fé vegna lántöku þessara aðila sem tóku lán og veðsettu í tilteknum tilvikum skuldabréf í Landsbankanum. Líklega var það þó svo í einhverjum mæli að smærri aðilar nýttu laust fé fengið að láni í Seðlabanka Íslands til að greiða skamtímaskuldir við önnur fjámálafyrirtæki, þ.m.t. Landsbankann. Þar var þó um mjög óverulegar upphæðir að ræða. Þetta fjámagn var þó fyrst og fremst nýtt til fjármögnunar þess fyrirtækis sem í hlut átti og viðskiptavina þess.

Fullyrðingar hafa verið settar fram um að stærri bankarnir þ.m.t. Landsbankinn hafi óbeint notið þessarar fyrirgreiðslu til smærri aðila eru rangar hvað Landbankann varðar. Aðalatriðið sem ég var að koma á framfæri er að lausafjárstaða Landsbankans í krónum var góð, en það var lausafé í erlendri mynt sem var vandinn og stóð að baki þeirri ósk að fá fyrirgreiðslu í erlendri mynt til að mæta útflæði.
---

2) Ef allt var með felldu og sæmilegu lagi fram að þessari „nær óhugsandi atburðarás“ í september árið 2008, hvernig stendur þá á því, að samstarfshópur um fjármálastöðugleika þóknaðist nær allt árið 2008 að leyna innherjaupplýsingum um lausafjárstöðu bankanna fyrir tugþúsundum íslenskra hluthafa í bönkunum?  Það er ólöglegt gagnvart almennum hluthöfum og rakalaust ef enginn vissi einu sinni um „nær óhugsandi atburðarás“ sem síðar varð.
Minna má á, að Baldur Guðlaugsson, hluthafi í Landsbankanum, sat þessa fundi og lét færa til bókar 29. júlí þetta ár að ef þær upplýsingar sem hópurinn hefði undir höndum yrði á almanna vitorði yrði það banabiti bankanna!

2.  Viðkvæmar upplýsingar og birting þeirra (svar HJK):

Ég get ekki skýrt viðhorf samráðshóps um fjármálastöðugleika til upplýsingagjafar og get ég engu bætt við. Alltaf þarf að fara varlega í slíkri umfjöllun.  Orðalagið “hófst næstum óhugsandi atburðarrás” er ekki mitt orðalag heldur lýsing Mervyn King Englandsbankastjóra í ræðu 21.október á þeirri atburðarrás á alþjóðlegum fjármálamörkuðum, sem náði hámarki um miðjan október 2008. Allar upplýsingar eru vandmeðfarnar við þær aðstæður. Nú nýlega var upplýst að Englandsbanki veitti tilteknum breskum bönkum risalán með algjörri leynd þetta örlagaríka haust til að forða áhlaupi á bankana. Vel er vitað að Seðlabanki Evrópu gerði slíkt í allmiklum mæli á evrusvæðinu.
---

3) Hvernig stendur á því að Sólon Sigurðsson fyrrverandi bankastjóri Búnaðarbankans lítur svo á að hann hafi  fyrir orð og milligöngu Halldórs J. verið neyddur til að lána Björgólfunum fyrir kaupum á Landsbankanum þvert gegn öllum fyrri áformum?

3.. Samskipti bankastjóra Landsbankans og Búnaðarbankans árið 2003 (svar HJK):

.Vegna umræðu um lánveitingar vorið 2003 til kaupa á hlutabréfum í Búnaðarbanka Íslands hf. og Landsbanka Íslands hf.,er rétt að hafa í huga:

• Landsbankinn veitti lán að fjárhæð sem nam um þriðjungi af kaupverði þess rúmlega 40% hlutar ríkisins, sem seldur var í einu lagi í Búnaðarbanka Íslands hf. vorið 2003 ,til eignahaldsfélags sem tengdist stórum viðskiptavinum bankans, m.a. VÍS, LÍFÍS, KS, Olíufélaginu og Samvinnulífeyrissjóðnum.

• Lánið var skammtímalán veitt á eðlilegum viðskiptalegum forsendum til aðila með afar sterka eiginfjárstöðu og greitt upp að fullu.  Lánsfjárhæðin skipti því ekki sköpum í þeim viðskiptum viðkomandi eignarhaldsfélags.

• Lánveitingar Búnaðarbankans vegna hlutafjárkaupa voru á forræði og ábyrgð stjórnenda hans.

• Varðandi samskipti bankastjóra Búnaðarbankans og Landsbankans bar hver og einn ábyrgð á sínum störfum. Ég hef ekki viljað tjá mig um okkar samtöl sem voru mörg í gegnum árin, enda alltaf mikið og gott samstarf milli bankanna. Bankasjórar ræddu oft saman. Slík samtöl breyttu engu um þá faglegu ábyrgð sem hver um sig bar á eigin störfum.  Lántakendur óskuðu sjálfir eftir þessu láni.

•  Samtarf við bankastjóra Búnaðarbanka var reyndar alltaf sérstaklega gott. Minna má á að í árslok 2000 hafði tekist samkomulag um sameiningu bankanna og hafði þá verið unnin samrunaáætlun og gengið frá öllum meginþáttum í samruna bankanna þegar samkeppnisyfirvöld höfnuðu samrunanum. Það var afar örlagarík ákvörðun sem ég tel að hefði breytt miklu varðandi þróun íslenska bankakerfisins. Það var atburður sem breytti mun meiru í heildarmyndinni en þessar afmörkuðu viðskiptalegu lánveitingar sem til umræðu hafa verið.