Íslendingar brugðust við yfirvofandi bankahruni sem þjóðríki. Þeir ákváðu að setja lög sem tryggðu að greiðslumiðlunarkerfið héldi velli og að ekki yrði gert áhlaup á bankana. Þeir tryggðu sínar eiginn innstæður að fullu.

Með þessu lagi var gengið á hlut þeirra sem voru svo óheppnir að eiga heima handan við hafið en skiptu engu að síður við Landsbankann. Innstæðueigandinn á Stöðvarfirði og í Grafarvogi fengu allt sitt. Innstæðueigandinn í Newcastle og Amsterdam fengu ekki tryggingar aðrar en hugsanlega 10 til 15 milljarða sem lágu inni í Tryggingasjóði innstæðueigenda.

Á sama tíma ákváðu Geir H. Haarde, meðstjórnendur hans og flokksbræður að ábyrgjast meira að segja peningamarkaðssjóði að fullu. Köstuðu í þá 200 milljörðum króna hið minnsta. Eftir á að hyggja var áreiðanlega verið að tryggja sérhagsmuni hinna ríku á kostnað skattgreiðenda. Líklega áttu 10 prósent ríkustu einstaklinganna í peningamarkaðssjóðunum 70 prósent eignanna í þeim.

Ég man í svipinn ekki eftir öðru eins bananalýðveldi í þágu fámennrar forréttindastéttar.

Förum nú yfir hafið, til Bretlands. Á haustmánuðum 2008 riðar fjármálakerfi heimsins. Northern Rock bankinn breski hafði verið tekinn í gjörgæslu. Lehman-bankinn bandaríski fór á hausinn og gríðarlegt fé rann út úr höfuðstöðvum hans á Bretlandi áður en hann féll.

Þegar íslenskir bankar féllu gripu Bretar til aðgerða sem þjóðríki, rétt eins og Íslendingar. Þeir frystu eigur íslenskra banka, reynslunni ríkari, og reyndu að koma í veg fyrir áhlaup. Þeir tilkynntu sparifjáreigendum í útibúi Landsbankans að þeir fengju greitt upp að 50 þúsund pundum.

Þeir gátu beitt hryðjuverkalögum og gerðu það, logandi hræddir um að bankakerfið væri allt að hrynja. Þeir dældu tugum milljarða punda inn í banka sína á laun. Yfirvofandi “Force Major”.

Annars staðar í Evrópu kepptust ríkisstjórnir við að gefa út yfirlýsingar um að þær tryggðu að fullu allar innstæður í bönkunum. Tökum eftir ríkisábyrgðareinkenninu: Ríkið ábyrgist innstæður!  Þetta var gert til að koma í veg fyrir hámarkstjón vegna hugsanlegs áhlaups.

Við þessar aðstæður var vitanlega óhugsandi að hægt væri svo mikið sem að hlusta á málflutning smáríkis í reykfylltum herbergjum í Brussel sem héldi því fram að innstæðutryggingakerfið væri gallað og óréttlátt. Slíkt mátti ekki einu sinni fara í fréttirnar.

Enda lofuðu allir að borga. Geir Haarde, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Árni Mathiesen, Baldur Guðlaugsson og fleiri. Aðeins Davíð Oddsson, þáverandi seðlabankastjóri, sagðist ekki ætla að borga.

Gagnkvæmni í samskiptum er ekki sjálfgefin. Að setja sig í spor annarra. Þegar dálkahöfundar breskra eða skandinavískra dagblaða skrifa hlýlega um Ísland og sjá óréttlæti innstæðutryggingakerfis ESB setja þeir sig í  spor annarra, sýna gagnkvæmni í verki. Reyna að sjá hlutina með augum saklausra Íslendinga sem verða fyrir barðinu á 135 gráðugum ribböldum og ónýtum klíkubræðrum í embættiskerfinu og íslenskum kunningjastjórnmálum.

Hvernig ætlum við að sýna gagnkvæmni í verki? Hvernig ætlum við að setja okkur í annarra spor?

Þjóðríki eru alla daga að setja sig í spor hvers annars. Öðruvísi væri ESB ekki til. Menn vita að það þarf einnig að vera til vettvangur til þess að ræða deilumál. Vanmetum ekki báknið í Brussel að þessu leyti þótt seint gangi stundum.

Ég hef oft staldrað við eftirfarandi dæmi og velt því fyrir mér hvar á vegi siðmenningarinnar þjóð mín sé stödd:

Íslendingar ráða yfir drjúgum hluta úthafsveiðikvóta Þýskalands og Bretlands og jafnvel fleiri landa innan ESB. Hann er í höndum Samherja, Brims eða einhverra annarra stórútgerða í krafti EES regluverksins.

Sömu menn og stýra þessum fyrirtækjum mega aldrei heyra það nefnt að þessar þjóðir fái ítök í fiskveiðum við Íslands strendur. Þeir berjast fyrir einokun sinni á auðlindum þjóðarinnar. Einangrunin er því þeirra mantra; “við viljum fá að vera í friði með auðlindir Íslendinga og helst einnig að njóta regluverks ESB til að komast yfir fiskveiðiheimildir annarra þjóða einnig.” Þetta eru kaldhamraðir hagsmunir.

Samt hef ég lesið um íbúa í litlum sjávarbyggðum í Skotlandi og Norður Englandi sem kvarta yfir yfirgangi íslenskra útgerða.
 
í Icesavemálinu gildir að sýna lipurð og samningsvilja.
Í Icesavemálinu er galið að sýna forherðingu.