Eftirfarandi er brot úr langri grein um spillingu sem ég ritaði í mars 2007 í DV.
Þetta er rifjað upp hér og nú vegna stöðugra ásakana um að fjölmiðlar hafi verið meðvirkir og dansað í kring um gullkálfinn með útrásarvíkingum og gálausum stjórnmála- og embættismönnum:

---

"Athyglisvert er að sjá hversu mjög það hefur færst í vöxt á síðari árum að ráðherrar nýti sér þjónustu sérstakra ráðgjafa og ráðgjafarfyrirtækja. Prófessor Gunnar Helgi Kristinsson, stjórnmálafræðingur, segir í athugun sinni á pólitískum stöðuveitingum (2006) að þessir aðilar séu “valdir sérstaklega og taka að hluta til við því ráðgjafarhlutverki sem ráðuneytin og stofnanir eins og Þjóðhagsstofnun veittu áður”. Þess má geta að Þjóðhagsstofnun var lögð niður árið 2002.

Árið 1998 námu kaup ráðherra og ríkisstofnana á sérfræðiþjónustu  liðlega tveimur milljörðum króna. Árið 2003 námu þessi kaup um fimm milljörðum króna og höfðu nær tvöfaldast að raungildi. Frá árinu 1994 til 1998 hafði þessi kostnaður aukist um 85 prósent.

Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um málið kemur fram að þessi milljarðakaup eru býsna formlaus og eftirlitslaus. Ekki hafði verið aflað tilboða og skriflegir samningar við sérfræðinga eða ráðgjafarfyrirtæki aðeins gerðir í innan við helmingi tilvika. Um þetta segir Gunnar Helgi: “Það formleysi sem ríkir í kring um kaup á sérfræðiþjónustu gerir ráðamönnum kleift að halda úti neti sérlegra ráðgjafa sem að vísu starfa formlega á vegum ráðuneytanna eða stofnana þeirra en eru í vissum mæli hluti af ríkisrekstri flokkanna.”

Þetta merkir varla neitt annað en að milljarðavöxtur ráðgjafar- og sérfræðiverkefna í þágu ríkisstjórna undanfarinna ára komi sérstaklega í hlut sérfræðinga sem framvísa réttu flokksskírteini. Þannig sé raunverulegur en óbeinn stuðningur hins opinbera við stjórnmálaflokkana (stjórnarflokkana) mun meiri en virðist.

Á mála hjá stjórnvöldum

Gera má ráð fyrir að umtalsverður hluti þessa vaxandi kostnaðar á vegum ráðherra sé fólginn í kaupum á lögfræðiþjónustu.

Norski fræðimaðurinn Thomas Mathiesen álítur að stjórnvöld kaupi þjónustu sérfræðinga í vaxandi mæli til þess að klæða vilja sinn og ákvarðanir í búning almannahagsmuna og hlutleysis.  Þá  fyrst hafi ýmis umdeild og stórpólitísk mál í Noregi fengið á sig almennan  og réttarfarslegan hlutleysisblæ eftir að virtir lögfræðingar höfðu farið faglegum höndum um málin.

Hafi Thomas Mathiesen rétt fyrir sér mætti halda því fram að margvísleg lög, sem ríkisstjórnir hér á landi hafa knúið í gegn um Alþingi, hafi í eðli sínu falist í umdeilanlegri sérhagsmunagæslu en verið afgreidd sem lög í búningi almennra hagsmuna. Þetta getur augljóslega átt við um löggjöf og endurskoðun laga um auðlindir þjóðarinnar.

Mathiesen bendir af þessum sökum á, að í krafti sérfræðilegrar hlutleysisímyndar gegni lögfræðingastéttin leyndu pólitísku hlutverki. Efnahagslegir og pólitískir sérhagsmunir fari um hendur hlutlausra og faglegra lögfræðinga og í skýrslum þeirra séu þessir hagsmunir síðan settir fram sem almennir hagsmunir og gott réttarfar.

Sérhagsmunir - almannahagsmunir

Með nokkrum rétti mætti halda því fram að sérfræðingar og fræðimenn séu með áðurgreindum hætti undir þrýstingi um að sýna flokkshollustu, sem taka verði fram yfir akademískt frelsi og skilyrðislausa sannleiksleit vísindanna. Til að fá störf við hæfi í fámennu þjóðfélagi verði þeir að selja sig undir  frændhyglina og ófaglegrar flokkshneigðir valdhafa. Undir slíkum þrýstingi megi lýsa þeim sem meðvirkum, keyptum eða kúguðum á flokkslegum grundvelli. Í skýrslum og álitsgerðum sveipa þeir athafnir stjórnvalda ímynd almannahagsmuna. Sannleikurinn, sem haldið er að almenningi, er á skilmálum valdhafa og nýtur trúverðugleika í krafti álitsgerða, sem samdar eru af sérfræðingum.  Þeir fá verkefni við sitt hæfi gegn því að sýna flokkshollustu eða trúnað við valdhafa. Þannig veitir stétt sérfræðinga  ráðherravaldinu lögmæti og trúverðugleika gagnvart kjósendum.

Með þessu er ekki gert lítið úr sérfræðingum eða fræðimönnum, sem vinna í þágu stjórnvalda, en ytri skilyrði af þessum toga afbaka eða kippa úr sambandi faglegum viðmiðum eins og hér hefur verið rakið."