Þegar fjármálakerfið íslenska hrundi með kerfisbundnum hætti í  byrjun október síðastliðnum hófst ferli sem ekki sér enn fyrir endann á. Skuldir þjóðarbúsins eru skyndilega orðnar 1.500 milljarðar króna. Í lok ársins verða skuldir ríkissjóðs sem nemur þjóðarframleiðslunni í heilt ár og gott betur.

Hið algera hrun krónunnar hlóðst ofan á lánsfjárkreppuna sem þjakar þjóðir heims með vaxandi þunga, þunginn er þó mismikill.  Eigið fé fyrirtækja þurrkaðist upp.  Stór hluti heimila býr við vaxand vanda vegna tekjumissis, aukinnar skuldabyrði og greiðsluerfiðleika  sem ekki sér fyrir endann á.

Þjóðin venst því smám saman að ekkert er eins og það var. Hún hefur glatað efnahagslegu sjálfstæði sínu. Um sinn.

Þjóðin hefur endurnýjað umboð fulltrúa sinna á Alþingi og valið sér nýja ríkisstjórn. Þess er krafist  að hún sjái til þess að koma hjólum atvinnlífsins í gang og að saklausar fjölskyldur missi ekki heimili síns í efnahagshamförum af mannavöldum.

Ríkisstjórnin hefur tekið þann pól í hæðina að liðsinna þeim sem búa við mesta vandann; fólki með minnandi tekjur, litlar eignir, vaxandi skuldir og framfærslu barna.  Seðlabankinn leggur  nú lokahönd á að vega saman skuldastöðu heimilanna og nýfengnar upplýsingar um tekjur þeirra. Myndin skýrist og hugsanlegt er að fjórðungur heimila þurfi að nýta sér einhver þeirra fimmtán úrræða sem stjórnvöld hafa boðið  upp á í krafti lagasetningar eða eftir öðrum leiðum.  Ef til vill er þetta ekki nóg.

Kraumandi reiði

En reiðin heldur áfram að krauma. Sumir misstu allan sparnað sinn. Aðrir sluppu betur. Sumir misstu vinnuna.  Enn aðrir búa við lækkandi tekjur.  Allir sem skulda í húsnæði,  bílalán eða önnur skammtímalán horfa á fjármagnskostnaðinn og höfuðstól  verðtryggðra lána rjúka upp úr öllu valdi.

Stjórnvöld ættu að skoða merkin vel, því bankahrunið og fjármálakreppan  tekur rólega á sig mynd í buddum launamanna og skattborgara  sem bráðlega þurfa að bera auknar skattbyrðar ofan á allt annað.
Tímaþátturinn er mikilvægur. Í kjölfar bankahrunsins gerðist lítið fyrstu vikurnar og mánuðina fram að jólum í fjárhag heimilanna. Sparnaður sumra var að vísu horfinn, en tekjur dugðu fyrir framfærslu líkt og áður.

Þegar dró að jólum var verðlag farið að hækka mjög vegna gjaldeyrisverðbólgunnar. Komið var að skuldadögum hjá þeim sem tekið höfðu erlend lán. Þeir urðu að grípa til neyðarráðstafana.

Jólin gengu í garð og neyslan dróst ekkert að marki saman.  Hundrað þúsund tonna skip stöðvast löngu eftir að það beitir öllu vélarafli aftur á bak; slíkur er skriðþunginn. 

Vandinn birtist smátt og smátt

Fyrsta febrúar reyndi stór hluti þjóðarinnar að greiða upp jólaútgjöldin með öðrum venjubundnum útgjöldum. Stækkandi hópi tókst það ekki.  Vandinn óx enn í byrjun mars; nú varð að velja og hafna úr gluggabréfabunkanum og setja sumt í forgang. Enn var beðið og vonað. Í byrjun apríl var vanskilaslóðin orðin raunveruleg og sjóðir, fyrirtæki, bæjarfélög og aðrir kröfuhafar sendu kröfur í vaxandi mæli til innheimtufyrirtækjanna.  Ákvörðun um slíkt er tekin einhliða á kostnað skuldaranna. Kröfuhafi og innheimtufyrirtæki taka sameiginlega ákvörðun um að leggja kostnað á þriðja aðila.

Í íslenska vorinu er lítið farið að gerast í bönkunum. Fyrirtæki  þora ekki að fjárfesta og auka umsvif og íslenskar krónur safnast fyrir í bönkunum.  Þetta er dæmi um það hvernig bankar og sjóðir ýkja allar sveiflur;  á þensluskeiði halda þeir fé að fólki (þegar ekki ætti að gera það) en neita því um lánsfé þegar þörf þess er mest.  Þeir treysta ekki  veðum sem þeir áttu sjálfir þátt í að eyðileggja. Og krefjast persónulegra ábyrgða fólks í vanda.

Ytri ramminn er  sá að erlend fjárfesting er engin og stjórnvöld undirbúa stórfelldan niðurskurð ríkisútgjalda. 

Reiðin grefur sem sagt um sig og ástandið á enn eftir að versna hjá trausti rúinni þjóð sem alltaf vill standa ein. Því miður.