Kenneth Rogoff, hagfræðiprófessor við Harvardháskóla, sagði  í ágætu spjalli við Boga Ágústsson í Sjónvarpinu síðastliðinn þriðjudag,  að í miðju efnahagshruni væri ekki rétti tíminn til að skipta um gjaldmiðil. Hann gekk lengra og sagði að hér hefðu orðið miklar hamfarir ef þjóðin hefði haft evru sem gjaldmiðil þegar bankarnir hrundu. Talaði um þjóðargjaldþrot.

Rogoff er vafalaust vandaður fræðimaður sem býr á stóru myntsvæði stöðugs dollars þar sem vextir eru nú nálægt núlli og verðbólga sömuleiðis.

Rogoff hefur ekki neina reynslu af því að reka fyrirtæki eða heimili á Íslandi með íslenska krónu sem hornstein stöðugleikans og áætlanagerða. Hann talar um óþol nokkurra þjóða og býst við að sumar þeirra segi sig úr myntsamstarfi evrunnar.

Það er með þetta eins og myntina;  á henni eru tvær hliðar. Ef íslenska þjóðin hefði verið hluti af stóru myntsvæði evrunnar árin fyrir bankahrunið hefðu bankarnir sennilega ekki stækkað jafn mikið og raunin varð. Fyrirtækin í landinu hefðu staðiðst álag bankakreppunnar mun betur með evruna að vopni  í stað íslensku krónunnar.  Háir vextir, verðbólga, gjaldeyrishöft, en þó einkum ægilegt fall krónunnar hefur grafið undan rekstri fyrirtækja og þurrkað upp eigið fé þeirra og heimilanna.

Sá agi sem evran útheimtir

Í raun og veru var Rogoff ekki að segja neitt annað en þann sjálfsagða hlut að ekki er viturlegt að skipta um klár í miðri á. Íslenskur almenningur, sem æskir þess eins að þurfa aldei aftur að ganga í gegn um annað eins og bankahrunið, veit vel að það verður ekki aðeins rakið til alþjóðlegrar fjármálakareppu, galla í regluverki ESB og hryðjuverkalaga sem Bretar beittu gegn lítilli vinaþjóð.  Þetta eru þær þrjár ástæður sem Geir H. Haarde og Hannesi Hólmsteini Gissurarsyni eru tamar í munni.  Þeir iðrast einskis en ættu að taka til athugunar það sem flokksbróðir þeirra Benedikt Jóhannesson , framkvæmdastjóri Heims, sagði í pistli sínum 16. febrúar síðastliðinn: „Sjálfstæðisflokkurinn hefur kæft niður alla umræðu um að Íslendingar ættu að tengjast öðrum myntum. Sérstaklega hefur flokkurinn og forystumenn hans brugðist í Evrópuumræðunni. Hávaxtastefna Seðlabankans ýtti heimilum og fyrirtækjum út í miklar erlendar lántökur sem svo þurrkuðu upp stóran hluta eigna landsmanna þegar krónan féll. Þetta hlaut að gerast þegar krónan var allt of hátt skráð. Vegna háu vaxtanna. Þessu eiga sjálfstæðismenn að biðjast afsökunar á.“

Íslenskir kjósendur vita það sem Rogoff veit ekki, að meðvirkt eftirlitskerfi, frændhygli, krosseignatengsl, reynsluleysi  og eftirlitsleysi í anda nýfrjálshyggjunnar, er vond blanda úr fortíðinni sem þeir þurfa og vilja reka af höndum sér.

Hvað ber að gera?

Jens Stoltenberg, forsætisráðherra Noregs, kærir sig ekki um að leyfa Íslendingum að taka upp norska krónu í stað þeirrar íslensku. Hann vísar Steingrími J. Sigfússyni og VG góðlátlega á Evrópusambandið og evruna. 
Jens Stoltenberg formann norska Verkamannaflokksins langar líka inn í Evrópusambandið og vill taka upp evru. Það fær hann ekki fyrir Kristínu Halvorsen fjármálaráðherra sínum og formanni Sósíalíska vinstriflokksins (VG í Noregi).  
 
Stoltenberg og Halvorsen gengu bundin til kosninga í Noregi haustið 2005, í rauðgrænu bandalagi ásamt Áslaugu Haga í Miðjuflokknum. Þau einsettu sér að verja velferðarkerfið, hemja einkavæðinguna og bæta sveitarstjórnarstigið.  -  Þau unnu naumlega.  Í haust verður kosið á ný í Noregi.   
 
Mona Sahlin, leiðtogi sænskra sósíaldemókrata, vill leika norska leikinn í Svíþjóð í þingkosningum á næsta ári. Mynda rauðgrænt bandalag með umhverfissinnum og Vinstriflokknum. 
Þau ætla að bregðast við kreppunni með grænni þróun á vinnumarkaði, grænni tækniþróun, standa vörð um velferðarkerfið og gera upp við nýfrjálshyggjuna. 
Hugmyndin um að Samfylkingin og VG gangi bundin til kosninga í rauðgrænu bandalagi á vaxandi fylgi að fagna.  Flokkarnir geta auðveldlega samið um allt það sem hér hefur verið nefnt  og sótt er til Noregs og Svíþjóðar. 

En getur rauðgrænt bandalag bjargað okkur frá íslensku krónunni? Þeirri spurningu verður forysta VG að svara þegar Noregur hefur hafnað myntsamstarfi við bjargarlitla frændþjóð sína .

( Birt í DV 5. mars sl.)