Fyrir nær áttatíu árum fjallaði Jón Þorláksson, stofnandi Sjálfstæðisflokksins, um hneigð stjórnmálamanna til að kaupa fylgi og launa fylgi:

„Það er gott að vera vinur vina sinna, ekki nema loflegt, að skólastjóri sýni lærisveinum sínum rausn eða flokksforingi fylgismönnum, eftir sinni getu. En takmörk eru dregin milli hins leyfilega og óleyfilega í þessu sem öðru. Af eigin efnum eða með frjálsu fengnu fé verður lausnin að ljúkast, svo að leyfilegt sé. Lyklar að ríkisféhirslunni eru engum fengnir til þess að að sækja þangað vinargjafir eða fylgdarlaun.“

Á tímum einkavæðingar eru samningar gerðir á laun og leið vina greidd með ósýnilegum hætti. Einkavæðing varð þannig hrein viðbót við rótgróið fyrirgreiðslukerfi íslenskra kunningjastjórnmála. Hagsmunir forréttindahópanna eiga allt sitt undir því að launungin sé ófrávíkjanleg. Gagnsæi er skæðasti óvinur þeirra. Siðlegt hátterni og réttlæti skiptir engu máli og gjörðirnar eru gegndrepa af græðgi. Valdamenn seilast í ríkisféhirsluna til þess að greiða vildarmönnum fylgdarlaun. Launung verður óumflýjanlegur hjúpur siðleysisins.

Menning sem umber afglöp

GRECO, nefnd á vegum Evrópuráðsins sem fylgist með spillingu í aðildarlöndum ráðsins, komst að þeirri niðurstöðu um Ísland upp úr þúsaldamótunum að á tímum mikillar einkavæðingar væri umtalsvert aukin hætta á spillingu á í viðskiptum hins opinbera og einkafyrirtækja. Eftirlitsmenn GRECO létu svo um mælt, að andvaralausir embættismenn og opinberir fulltrúar, sem teldu sér trú um að spilling væri hverfandi lítil á Íslandi, væru afar ólíklegir til þess að ganga úr skugga um hvort slík staðhæfing eigi við rök að styðjast.

Sannleikurinn um kjörna fulltrúa, embættismenn og viðskiptajöfra er líkast til sá að tryggð og hollusta á grundvelli frændsemi og vináttu er gamalgróið gildi íslenskrar siðmenningar. Þetta gildi er samofið stjórnmálum og viðskiptum og veldur því að umburðarlyndi með yfirsjónum, afglöpum og jafnvel brotum, sem frændur og vinir fremja, er meira en ella væri. Jón Þorláksson taldi eðlilegt og lofsvert að vera vinur vina sinna. Honum gat varla komið til hugar að 80 árum síðar hefði Davíð Oddsson, flokksbróðir hans á forsætirráðherrastóli, gengið svo langt að nota ráðherradæmi sitt til þess að semja sérstök forréttindalög um eftirlaun fyrir sjálfan sig og komið vinum og frændum í Hæstarétt með járnkarli og kúbeini.

Launhelgar Flokksins

Um miðja síðustu öld gerði franski lögfræðingurinn og stjórnmálafræðingurinn Maurice Duverger merka rannsókn á starfsemi stjórnmálaflokka og birtust niðurstöðu hans fyrst á bók árið 1951. Í formála bókarinnar segir Duverger meðal annars:

„Tilveran innan flokksins er vísvitandi sveipuð dulúð. Það er ekki auðvelt að afla nákvæmra gagna um stjórnmálaflokka, ekki einu sinni um undirstöðuatriði. Þetta er líkt og að vera ofurseldur frumstæðu regluverki þar sem launung ríkir um lög og helgisiði og hinir innvígðu halda þeim kirfilega leyndum fyrir óviðkomandi. Aðeins gamalreyndir trúnaðarmenn hafa nauðsynlega vitneskju um hvað er á seyði innan flokksins og um slóttugt leynimakk sem þar fer fram. Þessir menn hafa á hinn bóginn sjaldan til að bera þá fræðilegu hugsun sem gerir þeim kleift að halda nauðsynlegri hlutlægni. Og þeir tala ekki fúslega."

Ummæli Geirs H. Haarde formanns Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra síðla árs 2006 er lýsandi um þessa framhlið og bakhlið veruleikans sem Duverger talar um. Alþingi hafði nýverið samþykkt lög um fjármál stjórnmálaflokka og Geir lýsti ánægju sinni, þar sem hann stóð við hlið Kjartans Gunnarssonar, innvígðrar táknmyndar Flokkslaunungarinnar: „Við höfum ekki neitt að fela í þessu og höfum aldrei haft.“

Í byrjun júní árið 2008 sagði Geir um endanlegan dóm Hæstaréttar í Baugsmálinu: „En þó get ég sagt það, að það er af og frá að þessi málarekstur eigi sér einhverjar pólitískar rætur.”

Enn á ný er ástæða til að véfengja sannleiksgildi orða Geirs Haarde. Vísbendingar hafa komið fram um að hann hafi ekki sagt Alþingi satt þegar hann sem forsætisráðherra neitaði því skriflega að hafa vitað nokkuð um viðræður Landsbankamanna við bresk stjórnvöld um flýtimeðferð til þess að koma Icesave-reikningunum inn í breska lögsögu.
Vill Geir ekki ræða um leynimakkið sem fram fer í launhelgum Flokksins? Er sannleikurinn of ógnvekjandi?