Bankastjórar Royal Bank ogf Scotland og HBOS komu í vikunni fyrir fjárlaganefnd breska þingsins og báðust innilega afsökunar á mistökum sínum í rekstri bankanna.

„Ég baðst innilega afsökunar og geri það viljugur aftur,“ sagði Fred Goodwin frammi fyrir nefndinni,  en hann hefur verið settur af sem bankastjóri Royal Bank of Scotland. „Afsökunin er djúpstæð og skilyrðislaus gagnvart þeirri ógæfu sem snertir okkur öll,“ bætti Goodwin við.

Bankarnir tveir eru nú á framfæri breska ríkisins sem neyðst hefur til þess að leggja þeim til 6.000 milljarða króna til þess að verja þá falli. Bresk stjórnvöld eiga nú 70 prósenta hlut í Royal Bank of Scotland og 43 prósent í Lloyds-bankasamsteypunni sem keypti HBOS til þess að verjast áhlaupi á bankann.

Bældir Íslendingar með sektarkennd

Ný grein hagfræðinganna Jóns Daníelssonar og Gylfa Zoega um íslenska bankahrunið, „Hagkerfi bíður skipbrot“, bendir ákveðið á menn sem ættu að biðja íslensku þjóðina afsökunar. Djúprar, innilegrar og skilyrðislausrar afsökunar.

Slíkt er ekki gert. Þess í stað er íslenskri þjóð boðið upp á harmþrungið sjónarspil sem snýst um örlög seðlabankastjóra sem krefst þess að komast á blöð sögunnar sem píslarvottur þar sem ekki er lengur neitt annað í boði. Nú vill hann samúð og meðaumkvun þjóðar sinnar úr því hann á þess ekki kost að skipta um þjóð.

Jón og Gylfi tala um náin pólitísk tengsl milli einkageirans og yfirvalda sem þjóðfélagsmeinsemd. Reglurnar eru til en tengslin valda því að lausung og eftirlitsbrestur verður í kerfinu öllu.

Þeir eru þess fullvissir að orsök bankahrunsins sé að finna heimafyrir en ekki á alþjóðavettvangi . „Sá grunur læðist að okkur að jafnvel þótt alvarleg fjármálakreppa hefði ekki orðið í heiminum hefðu íslensku bankarnir samt sem áður farið í þrot.“

Jón og Gylfi benda á afar athyglisverðan hlut, sem tilheyrir ekki beinlínis hagfræðinni fremur en öðrum sviðum mannvísinda.  Ef til vill liggi stærstu mistök Seðlabankans í þvi´að hafa ekki getað sinnt forystuhlutverki sínu. „Pólitísk ítök í bankanum hafa valdið því að hann hefur ekki getað tekið þetta leiðtogahlutverk að sér.  Jafnvel ákvarðanir sem voru réttar og hægt var að verja vöktu tortryggni um vanhæfni og óréttmætan ásetning.“

Djúp og innileg afsökunarbeiðni

Formaður bankastjórnar Seðlabankans lætur röksemdir sem vind um eyru þjóta. Jón og Gylfi benda til dæmis á að langtímavandamál geti fylgt áframhaldandi gjaldeyrishöftum. „Vegna þessa er mjög mikilvægt að trúverðugleiki Seðlabankans sé aukinn og að bankinn sinni hlutverki sínu í því uppbyggingarstarfi sem felst í framkvæmd áætlunar (Alþjóðagjaldeyris)sjóðsins.“

Jón og Gylfi segja að enginn vafi leiki á að Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn vissu hvað var að gerast. Það hafi ráðherrar einnig gert. „Samt brást ríkisstjórnin ekki við. Hún hefði á öllum tímapunktum getað tekið ákvarðanir sem hefðu mildað endanlega niðurstöðu. Ef ríkisstjórnin hefði brugðist skynsamlega við væri hagkerfið í mun betri stöðu nú.“

Hvað á nú til bragðs að taka?  Jóni og Gylfa þykir einboðið að krefjast útskýringa seðlabankastjórnarinnar, fjármálaeftirlitsins og ríkisstjórnarinnar á því hvað gerðist, hverjar orsakir vandans séu og hvort mistök hafi átt sér stað. „Þeir opinberir starfsmenn sem bera ábyrgð á mistökum verða að axla ábyrgð sína, hugsanlega með afsögn.“

Björgvin G. Sigurðsson sagði af sér, tók með sér stjórn Fjármálaeftirlitsins og forstjóra þess. Hann sá að sér og hefur fært sína fórn til þess að siðvæða íslensk stjórnmál.

Ríkisstjórnin er farin frá oig tveir seðlabankastjórar.

Kemur einhvern tíma djúpstæð, auðmjúk og skilyrðislaus afsökun frá Davíð Oddssyni sem færir honum betri stað á blöðum sögunnar en nú eru horfur á?

(Birt í DV 12. febrúar 2009)