Margir sálfræðingar og aðrir vísindamenn telja að lýsa megi mannshuganum sem verkfæri sem fæst við að leysa aðsteðjandi vanda, finna lausnir sem miða að því að viðhalda lífinu og gera það bærilegra í margvíslegum skilningi. "Thinking is a problem solving activity," eins og sagt er á ensku.

Rannsakendur hafa til dæmis tekið eftir því að þegar barn á máltökuskeiði rekst á vanda í leik sínum byrjar það að tala meira. Ekki endilega skipulega eða þannig að öðrum sé skiljanlegt heldur er eins og það tali með sjálfu sér eða við sjálft sig. Engu er líkara en að talmálið sé liður í að leysa vandan.

Menn álykta sem svo að þetta endurspegli aukna virkni heilans þegar hann reynir að leysa vandann sem kom upp í leik barnsins, til dæmis við að setja saman kubba. Með ákveðnum hætti liggur hugsun barnsins utan á því, í hljóðunum sem það gefur frá sér og í háttalagi þess að öðru leyti.

Eins getur verið háttað með heilar þjóðir sem lenda í miklum erfiðleikum og vanda. Hún talar meira. Hún talar um vanda sinn. Hún ræðir vandann og rífst um hann. Fram koma margvíslegar skoðanir. Heil þjóð er eins og barnið í dæminu hér að ofan; Það sýnir sig í háttalaginu þegar vandamál steðja að og þjóðin tekur til við að leysa það.

Íslenska þjóðin hefur talað og þrasað látlaust í meira en ár í kjölfar bankahrunsins. Hún er í "problem-solving" fasanum enn.

Tala og tala og tala
Í þessu sambandi er fróðlegt að líta til þess, að mesti vandinn sem steðjar að litlum hluta þjóðarinnar, er að hann á á hættu að vera kallaður til ábyrgðar á bankahruninu eða einstökum þáttum þess, lenda fyrir rétti og verða dæmdur til refsingar í samræmi við lög. Þetta er vitanlega alvarlegur vandi þessa fólks sem bíður kvíðið niðurstöðu rannsóknarnefnda og ákæruvalds.

Þetta fólk talar líka mikið eins og barnið í dæminu hér að framan. En það talar um aðra hluti en þeir sem eru í miðjum klíðum að slökkva eldana og bjarga því sem bjargað verður eftir bankahrunið.

Þessi litli hópur smíðar röksemdafærslur og málatilbúnað í fjölmiðlum sem ætlað er að koma þessu sama fólki undan ábyrgð og refsingu. En þetta er "problem solving activity" eins og það er skilgreint hér að framan. Hver er sjálfum sér næstur og allir hafa einhverja sérhagsmuni.

Þessi aukna talþörf sést nú nánast dag hvern í skrifum fyrrum seðlabankastjóra sem hefur nú heilt dagblað til að reyna að  leysa einakavandamál  sem rætur eiga í verkum hans á fyrri tíð og urðu að vanda heillar þjóðar.

Forsetinn gæti lagt rannsóknarnefndinni lið
Sumir ganga svo langt að gera forseta Íslands að miðju vandans  eins og Agnes Bragadóttir gerir á síðum Morgunblaðsins. Hún sofnar með Ólaf Ragnar á heilanum, hún vaknar með hann á vörunum, hún rífst og skammast um hann hálfan daginn og skrifar um hann rétt eins og hann sé mesti vandi tilveru hennar, já allrar þjóðarinnar.

Við Agnesi, Davíð ritstjóra hennar og fleiri er bara eitt að segja: Börn byrja að tala mikið þegar vandi steðjar að þeim. Það á líka við um Davíð og Agnesi. En allir taka eftir því að orðræða þeirra, einkum ritstjórans, snýst um að leysa þann einkavanda hans að vel er hugsanlegt að hann verði dreginn fyrir dóm vegna bankahrunsins. Það er vitanlega mikill vandi og kallar á heilmikið talmál.

En úr því Ólafur Ragnar Grímsson forseti er farinn að birta bréf og verða þar með fyrir sitt leyti við kröfunni um aukið gagnsæi stjórnkerfisins í kjölfar bankahruns hinna innvígðu og refsilausu stéttar, ætti hann kannski að gauka fleiri atriðum að rannsóknarnefnd Alþingis eða öðrum sem leitast við að komast að hinu sanna. Benda má á að Davíð Oddsson hefur verið þar til yfirheyrslu svo klukkustundum skiptir.
Skyldi hann hafa rætt um forsetann?

Væri til dæmis ekki góður leikur hjá forsetanum að setja sig í samband við rannsóknarnefnd Alþingis og vitna eiðsvarinn um samtöl hans og Davíðs Oddssonar þáverandi forsætisráðherra á Bessastöðum þann 17. maí 2004, aðeins hálfum mánuði áður en hann synjaði fjölmiðlalögum Davíðs staðfestingar?
Hvað fór þeim á milli þegar Davíð fór á ráðherraabíl sínum til Bessastaða þennan mánudagsmorgunn?

Þann sama dag birti Davíð einmitt miðopnugrein í Morgunblaðinu. Þar gaf forsætisráðherrann þáverandi ótvírætt í skyn að hann ætlaði ekki að taka mark á því ef forsetinn skrifaði ekki undir fjölmiðlalögin og að ekkert yrði af þjóðaratkvæðagreiðslu hvernig svo sem allt ylti.

Forseti gangi á fund rannsónarnefndarinnar
Þeir sem jagast hvað mest í Ólafi Ragnari forseta um þessar mundir skiptast í tvo hópa.
Annars vegar eru þeir sem gera sér ekki grein fyrir því hversu afdrifarík ákvörðun Ólafs Ragnars var í byrjun júní 2004 þegar hann skaut fjölmiðlamálinu í dóm þjóðarinnar.
Hins vegar eru það þeir sem gera sér fulla grein fyrir því hversu afdrifarík og söguleg ákvörðun forsetans var og geta aldrei fyrirgefið honum. Ástæðan er eftirfarandi:

Í raun var synjun forsetans fyrsta alvarlega tilraunin til þess að vinda ofan af því stjórnarfari sem stefndi meðvirkt og blint í ógöngur eftirlitsleysisins og einkarekstrar í þágu einkavina Flokksins.
Kannski var það um seinan. Kannski var Framsóknarflokkurinn of feitur og latur, keyptur og spilltur, til þess að stíga á bremsurnar til fulls með forsetanum og brjóta helför frjálshyggju Sjálfstæðisflokksins á bak aftur.

Ég skora á Ólaf Ragnar að ganga á fund rannsóknarnefndar Alþingis og varpa eiðsvarinn ljósi á ógöngur stjórnkerfisins sem síðar varð ófært um að koma í veg fyrir bankahrun.