Hannes Hólmsteinn Gissurarson var skipaður lektor við félagsvísindadeild Háskóla Íslands árið 1988. Það var gert með járnkarli og kúbeini flokksbróður hans, Birgis Ísleifs Gunnarssonar, þáverandi menntamálaráðherra. Ráðherrann fór gegn áliti dómnefndar HÍ, deildarfundar, nemendaráðs, háskólaráðs og fleiri. Enda náði Hannes ekki máli að mati dómnefndarinnar og þóttu aðrir hæfari en hann.

Málið vakti mikla athygli og deilur í fjölmiðlum, ekki síst eftirfarandi setning í greinargerð menntamálaráðherra: „Það er að dómi ráðherra æskilegt að ólíkar skoðanir á fræðigreininni eigi sér málsvara á vettvangi Háskóla Íslands. Í félagsvísindum er sérstaklega mikilvægt að tryggja fjölbreytni og frjálsa samkeppni hugmynda.“

Þótti mörgum bera nýrra við að skipaðir væru háskólakennarar með tilliti til skoðana en ekki afreka í fræðum og vísindum.

Í miðri orrahríðinni reis dr. Benjamín H. J.Eiríksson hagfræðingur Hannesi til varnar á síðum Morgunblaðsins: „Það á að vera aðal sérhvers háskóla sem hefir einhverja sjálfsvirðingu, að hæna til sín þá menn sem líklegastir eru til þess að færa út landamæri þekkingarinnar. Sagan sýnir að sumir þessara manna hafa bakað sér óvinsældir...“

Þeir sem gluggað hafa í rit eftir Benjamín velkjast ekki lengi í vafa um andúð hans á alræðisvaldi og persónudýrkun. Hann hafði sjálfur enga uppbyggilega reynslu af alræðishyggju og kommúnisma Sovétríkjanna.

Enginn Davíð?

Hannes Hólmsteinn kunni Benjamín áreiðanlega þakkir fyrir stuðninginn og gaf árið 1996 út bókina Benjamín Eiríksson í stormum sinna tíða byggða á samtölum við hann.

Þá hafði Davíð Oddsson verið borgarstjóri í níu ár og forsætisráðherra í önnur fimm. Hannes hafði þráfaldlega lýst honum sem einum mesta stjórnskörungi þjóðarinnar fyrr og síðar.

Á Davíð er ekki minnst í viðtalsbók Hannesar við Benjamín. Ekki einu orði!

Benjamín hafði þó oftar en einu sinni farið mikinn gegn Davíð í blaðaskifum sínum.

Voru það helgispjöll í augum Hannesar?

Í desember 1988 ritaði Benjamín ádeilugrein í DV um Davíð borgarstjóra: „Einu sinni lék hann Bubba kóng. Mér finnst hegðun hans því líkust sem honum muni finnast sem sé hann enn á leiksviðinu. Þegar þessi hegðun hans rekst á raunveruleikann koma upp erfiðleikar. Þá taka brellurnar við.“

Og um brellurnar sagði Benjamín:  „Á bak við blekkingar og brellur borgarstjórans býr hroki og mannfyrirlitning.”

Þann 13. desember 1990 ritaði Benjamín grein í Morgunblaðið um Hitaveitu Reykavíkur og lét eftirfarandi orð falla um Davíð:  „Hann er ekki góður í hinum stærri málum hins almenna borgara (...) Hann tekur peningana í annað. Hans mál eru Borgarleikhús, hringekjuveitingastaðurinn á Öskjuhlíð, ráðhús og þessháttar mál. Þessi mál eru allt annar handleggur. Margs þarf búið með, en hið nauðsynlega á að ganga fyrir, prjál og skemmtanir að mæta afgangi. Reykvíkingar eiga að kjósa Davíð í eitthvað af þessu síðarnefnda, ekki til þess að hafa forræði í alvörumálum.”

Orð Benjamíns eru til marks um að hinn lífsreyndi öldungur, sem hafði slæma reynslu af alræðinu  austantjalds, hafi verið búinn að sjá óheillamerkin og litist miður á Davíð sem leiðtoga þjóðarinnar.

Sérhagsmunir eru hættulegri

Í raun er óhugsandi að Hannes hafi hafi aldrei efast um fylgispekt sína við „brellumeistarann“, einkum ef  litið er til þess að áður en Hannes Hólmsteinn varð persónudýrkun að bráð var Acton lávarður einn helsti áhrifavaldurinn í lífi hans. Svo hefur Hannes sagt sjálfur.

Acton lávarður var frjálslyndur íhaldsmaður á nítjándu öld og ákaflega andsnúinn samþjöppun valds á fárra höndum. „Vald spillir og algert vald spillir algerlega,“ eru meðal hans fleygustu orða.

Andúð hans á drottnandi valdi í höndum misviturra einstaklinga birtist víða í skrifum hans. „Ekkert er jafn afvegaleiðandi og ósanngjarnt og sérhagsmunir einstaklinga. Að helga sig algerlega tilteknum hugmyndum eða skoðunum er ekki jafn hættulegt vegna þess að þær geta reynst fullkomlega sannar. Enginn einstaklingur er aftur á móti algóður; og hollustan við kenningar er ekki jafn blind eða órökrétt og tryggðin og vináttan sem kastar rökvísinni og skylduboðunum á dyr.

Gagnrýnislaus dýrkun og óvild í garð gagnrýnenda endurspeglar tilfinningar innan sértrúarsafnaða þar sem menn lúta leiðtogum sínum.“

Hvað kom fyrir Hannes Hólmstein og hvenær?

 DV 21. október 2009