Einhver ónot fara um marga hvert sinn sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar tala um rannsóknir á aðdraganda og orsökum bankahrunsins og mestu efnahagshörmungum lýðveldissögunnar.  Sérstaklega þegar þeir segja að ekkert verði undan dregið og hverjum steini verði velt við.

Þessi kennd læsir sig um vitund kjósenda á sama tíma og þeim fjölgar á Austurvelli sem kefjast þess að ráðherrarnir sjálfir verði dregnir til ábyrgðar og þeim velt.

Einstaklingar, fjölskyldur og fyrirtæki eru nú dæmd til að bera þungar byrðar næstu árin. Margir hugsa sem svo að einu megi gilda hversu margar, víðtækar og vandaðar rannsóknirnar verði því alltaf blasi við sú jökulkalda staðreynd sögunnar, að bankakerfið féll á vakt Geirs H. Haarde, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, Árna Mathiesen, Björgvins G. Sigurðssonar, Davíðs Oddssonar, Halldórs Blöndals, Jónasar Friðriks Jónssonar, Jóns Sigurðssonar og margra annarra.

Helstu eigendur og stjórnendur bankanna sjálfra hafa að sumu leyti fengið skellinn, tapað starfsframa, peningum og æru. Auk þess bíður þeirra rannsókn á því hvort þeir hafi gerst brotlegir við lög. Stærri skellur kann að vera handan við hornið.

Grasrót gegn spillingu
Vaxandi fjöldi mótmælenda  setur fram kröfur um að spilling verði upprætt og stjórnmálunum sjálfum verði umbylt frá grunni. Hver á að leiða slíka uppstokkun stjórnmálanna? Skera upp herör gegn klíkuþjóðfélaginu, sérgæsku og sjálfbirgingi rótgróins valdakerfis? Ætla kjósendur  að finna viðhorfum sínum og gildismati nýjan farveg utan fjórflokkakerfisins? Er endurnýjunarmáttur gömlu flokkanna of lítill?

Kjósendur sýna vaxandi óþol með stjórnarflokkunum. Þeir undrast kúgandi vald Davíðs Oddssonar yfir Geir H. Haarde. Vald Davíðs er samofið klíkustjórnmálum Sjálfstæðisflokksins sem ríkt hefur 80 prósent tímans frá stofnun lýðveldisins og sett sína menn í helstu lykilstöður stjórnkerfisins. Geir og Árni Mathiesen verja sinn valdamikla mann, Baldur Guðlaugsson, ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins, hversu djúpt sem hann sekkur í fen sérhagsmunanna við sölu á hlutabréfum í tæka tíð fyrir bankahrun.

Jafnaðarmönnum þykir Samfylkingin einnig hafa brugðist þeirri skyldu sinni að taka til í íslenskum stjórnmálum, vera vöndurinn sem sópar ónýtum klíkustjórnmálum gærdagsins út af borðinu. Það gerir hún ekki og kemur því fyrir sem meðvirk og hægfara, líkt og væri hún föst í valdaneti Sjálfstæðisflokksins á örlagatímum í lífi þjóðarinnar.

Gamla farið
Sjálfstæðisflokkurinn verður fljótari að ná vopnum sínum en Samfylkinguna órar fyrir. Hann farðar sig upp á nýtt, fer í ný föt, stokkar svolítið upp í forystunni og hefur þegar tekið stefnuna á ESB. Samfylkingin lætur sér vel líka en ýtir í staðinn á undan sér kröfunni um að sópa burt gamaldags fyrirgreiðslukerfi flokkanna og taka upp nýja hugsun og ný viðmið um siðræn stjórnmál sem fylgja megnireglum um ábyrgð og hæfni og leikreglum fjölþjóðlegrar samvinnu.

Vinstri grænir draga sig inn í þjóðernisskel og notfæra sér ástandið til þess að tala gegn ESB og fyrir norskri krónu. Í stað þess að gera það gætu þeir hæglega mælt  fyrir því að kjósendum verði fengið valdið til þess að ráða ráðum sínum um ESB í kosningum. 

Neyðarráðstafanir vegna kreppunnar og ESB málið kemur í hlut Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins. Hreingerningin í íslenskum stjórnmálum gæti verið í höndum Samfyklingarinnar og VG. En lítil von er til þess að forysta VG sjái það ljós.

(DV fimmtudagskjallari 20. nov.)