Heil þjóð missir traust í viðskiptum við aðrar þjóðir. Sú varð raunin vegna andvaraleysis stjórnvalda, óagaðra stofnana og fautaskapar seðlabankastjóra er hann þjóðnýtti Glitni og framkallaði kerfishrun bankanna. Nú hrynja fyrirtækin eitt af öðru í kjölfarið; Sterling í Danmörku. Hvað næst? Endalausar uppsagnir út um allt.

Þeir sem kenna vilja Hannesi Smárasyni, Björgólfi Thor Björgólfssyni, Jóni Ásgeiri Jóhannessyni og öllum hinum kaupsýslumönnunum sérstaklega um hrunið ættu að hafa eftirfarandi hugfast:
Í orðabók kapítalismans, og sér í lagi frjálshyggjuútgáfu hans, er hvergi að finna hugtakið “félagsleg ábyrgð”. Þvert á móti er gert ráð fyrir alfrjálsum viðskiptum eða í það minnsta viðskiptum sem beygð eru undir lágmarks eftirlit hins opinbera. Alþjóðabankinn,  Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Alþjóðaviðskiptastofnunin (WTO) hafa fylgt leiðarstjörnu markaðsfrelsisins undanfarna áratugi.  Hið efnahagslega háflæði sem fylgja átti skattalækkun hinna ríku átti að lyfta öllum bátum. Einkavæðing opinberra fyrirtækja átti samkvæmt trúarsetningum þessarar stefnu að leiða til aukinnar hagkvæmni; menn fara betur með eigið fé en annarra segja frjálshyggjutrúboðar. Hin ósýnilega hönd markaðarins leiðir okkur til fyrirheitna landsins og þess vegna boðar frjálshyggjan lítil ríkisafskipti og fábrotið regluverk.

Allt þetta er nú hrunið og Hannes Hólmsteinn hlaupinn í felur. 

Um félagslega ábyrgð

“Félagslega ábyrgð” er ekki að finna í orðabók kapítalisma frjálshyggjunnar og einmitt af þeim sökum sogar ríkið til sín skattfé og endurdreifir hluta þjóðartekna til að kosta óvilhalla dómstóla, velferðar- og tryggingarkerfi og fleira. Allt þetta hvílir á pólitískum hugmyndum, til dæmis um jöfnuð og réttlæti.

Þegar stórfyrirtæki taka upp á að sýna samfélagslega ábyrgð gera þau það að eigin geðþótta og með eigin hagsmuni að leiðarljósi. Í venjulegu árferði þakka borgararnir Björgólfi Guðmundssyni fyrir rausnarlegt framlag til menningar- og listastarfsemi í landinu, Jóhannesi Jónssyni fyrir framlag Baugs til líknar- og heilbrigðismála og Róbert Wessman fyrir framlag sitt til Háskólans í Reykjavík. Svona mætti áfram telja.

Auðmenn skapa sér orðstír velvildar og höfðingskapar með þessum hætti. “Æ sér gjöf til gjalda” verður að viðskiptalögmáli. Þeir eru reknir áfram af hagsmunum sínum og telja það skipta máli fyrir sig og sín fyrirtæki að hafa hafa gott orðspor og góða ímynd. Það mega þeir gera og það hafa þeir gert. Þetta er hluti kapítalismans og þýðingarlaust fyrir Helgasyni þessa lands að bölsótast eins og naut í flagi og heimta að þessir menn beri nú félagslega ábyrgð. Þeir ættu að fletta upp í orðabók kapítalismans einu sinni enn. 

Hverjir setja reglurnar?

Menn ættu að minnast þess að það er ekki langt síðan að þjóðin hlustaði hróðug á að skattar, sem Kaupþing greiddi, stæði undir rekstri allra háskóla í landinu.

Hafi veglegur tekjuauki ríkissjóðs  af útrásarfyrirtækjum grundvallast á skuldsetningu og matadorleik auðkýfinga með ódýra peninga að láni frá Japan eða öðrum löndum er borðleggjandi að stjórnvöld og opinberar eftirlitsstofnanir hafa brugðist. Auðmennirnir fara eftir reglum sem stjórnvöld setja.  Brjóti þeir lög verður þeim vonandi refsað eins og öðrum lögbrjótum. Þess vegna reka skattborgararnir eftirlitskerfi og velferðarkerfi  sem meðal annars er fjármagnað með skattekjum frá auðmönnum og stórfyrirtækjum.  

Þegar þjóð missir trúverðugleika og traust í viðskiptum við aðrar þjóðir virðist vera hægt að kaupa það aftur frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum gegn gjaldi og ákveðnum fórnum.  

En hvað þegar heil þjóð missir traust sitt og tiltrú á kjörnum fulltrúum sínum og stýrikerfi þjóðfélagsins? Svarið er einfalt: Hún kýs sér nýtt fólk á þing í alþingiskosningum. Megi þær verða sem fyrst í nafni lýðræðis og endurnýjunar á seigfljótandi valdakerfi sérhagsmuna úr fortíðinni. 

(Stytt og breytt kjallaragrein úr DV fimmtud. 30. Okt.)