Um 60 þúsund hluthafar hafa tapað sparnaði sínum með þjóðnýtingu Glitnis, Landsbankans og Kaupþings. Lífeyrissjóðir rýrna fyrirsjáanlega um 20 til 30 prósent vegna þeirrar atburðarrásar sem hrundið var af stað með yfirtöku ríkisins á Glitni. Það kemur niður á kjörum enn fleiri einstaklinga þegar fram líða stundir. Samdráttur í neyslu á eftir að reka fjölda fyrirtækja í þrot. Atvinnuleysi eykst og verður meira en nokkurn órar fyrir á afar skömmum tíma.

Svona mætti áfram telja. Aðalatriðið er að á endanum finna allir fyrir þeim efnahagslegum hamförum sem nú ganga yfir. Ástandið er af mannavöldum og vonbrigðin og reiðin kraumar.

Kjósendur vita að einhverjir bera ábyrgð. Meiri ábyrgð en aðrir. Þannig á það að vera.

Mikilsvert er að gengið verði úr skugga um það á málefnanlegan hátt hverjir bera ábyrgð; að ekki verði fundinn syndahafur af handahófi eða bakari hengdur fyrir smið.

Stjórnmálin

Lítum fyrst til stjórnmálanna. Fram hefur komið að með ýmsum hætti hafði verið varað við vanda íslenska bankakerfisins; að það væri orðið of stórt fyrir íslenska þjóðríkið og það gæti ekki staðið undir ábyrgðum sem það er selt undir  til dæmis með EES-samningnum.

Skýrslum var stungið undir stól og viðvaranir látnar sem vind um eyru þjóta. Fjármálaeftirlitið ber mesta ábyrgð. Forstjóri þess er Jónas Friðrik Jónsson. Stjórnarformaður þess er Jón Sigurðsson og æðsti yfirmaður þess er Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra. Eiga þeir að víkja?

Næst mesta ábyrgð ber Seðlabankinn. Formaður bankaráðsins heitir Halldór Blöndal. Formaður bankastjórnarinnar er Davíð Oddsson. Hann kann að bera sérstaka ábyrgð með óvenjulegri framgöngu sinni í fjölmiðlum og sennilega tilefnislausu flaustri er hann hlutaðist til um þjóðnýtingu Glitnis. Margir telja það hafa hrundið skriðu af stað sem valdið hafi íslensku þjóðinni óbætanlegu fjárhagstjóni. Auk þess er bankastjórn Seðlabankans þríein lögum samkvæmt og því eru Ingimundur Friðriksson og Eiríkur Guðnason seðlabankastjórar  á sama báti og Davíð ef til uppgjörs kemur. Æðsti yfirmaður Seðlabankans er svo Geir H. Haarde, forsætisráðherra. Eiga þessir menn einnig að víkja?

Auðmenn og bankar

Þá er komið að bönkunum sjálfum og auðmönnunum sem sagðir eru hafa komið þjóðinni á kaldan klaka með áhættusæknu hátterni sem mulið hefur verið undir með ríflegum bónusgreiðslum og kaupréttarsamningum. Hugsanlega verður hægt að finna eitthvað misjafnt um einkahagi þeirra og ólögmætan flutning á fjármunum út úr litlu hagkerfi þjóðarinnar. En þeir settu ekki leikreglurnar sem gilda á frjálsum markaði. Í orðabók kapítalismans er ekki stafkrókur um félagslega ábyrgð einkafyrirtækja. Einmitt af þeim sökum reka siðuð þjóðfélög velferðarkerfi með því að soga til sín skattfé, meðal annars frá stöndugum fyrirtækjum og steinríkum auðkýfingum. Hafi þeir hvatt Breta til innlána og sparnaðar í útibúum í Bretlandi gerðu þeir það í samræmi við reglur sem settar eru. Hafi umsvifin orðið ógnvænleg berast böndin á ný að regluverki markaðarins og fjármálaeftirliti í viðkomandi löndum.

Reyndar báru bankarnir og auðmennirnir meira fé inn í landið en dæmi eru um í sögu þjóðarinnar. Svo mjög að skatttekjurnar af Kaupþingi einu hafa í góðæri farið nærri því að standa undir framhaldsskólakerfi landsmanna. Svona mætti áfram telja. Hvernig á að að refsa þessum mönnum ef þeir eru sekir?

Rannsóknin

Nú er alveg sérstök ástæða til þess að virkja 39. grein stjórnarskrárinnar og setja á fót óháða rannsóknarnefnd á vegum Alþingis, sem rannsakar mesta fjármálaslys sögunnar ofan í kjölinn. Kalla mætti til óháða sérfræðinga erlendis frá.

Augljóslega eru stjórnarandstöðuflokkarnir fylgjandi slíkri ráðstöfun. Auðvitað er Samfylkingin einnig fylgjandi slíku ráðslagi enda hefur hún margoft á undanförnum árum óskað eftir rannsóknum af minna tilefni, meðal annars á þróun lýðræðis og meðferð valds. Þetta dugar fyrir drjúgum meirihluta því samanlagt ráða þessir flokkar 38 atkvæðum af 63 á hinu háa Alþingi.  

Birt í DV 16. október