Allir eru að bíða og bíða eftir Ólafi Ragnari


Í dag, og síðustu daga - í reynd síðustu 5 dagana - hafa allir Íslendingar verið að bíða eftir einu og hinu sama. Allir hafa verið að bíða eftir því að einn maður ákveði sig, komist að  niðurstöðu um hvort hann eigi að staðfesta að synja lagafrumvarpi um Icesave sem allir geta sammælst um að er eitt hið alræmdasta í Íslandssögunni. 
Reyndar eru skiptar skoðanir um af hverju frumvarpið er alræmt. Þeir sem fylgja ríkisstjórninni að málum telja það alræmdan nauðasamning sem er afleiðing af syndum Landsbankans sáluga sem þjóðin verður að taka á sig á meðan andstæðingar ríkisstjórnarinnar telja Icesave-samninginn alræmdan sem slíkan, ríkisstjórnin haf einfaldlega samið af sér og að hægt hefði verið að ná betri samningum eða láta reyna á dómstólaleiðina.

En hvað sem því líður þá eru allir í landinu að gera það sama: Að bíða eftir að Ólafur Ragnar ákveði sig. Og á meðan allir eru að bíða eftir því að Ólafur Ragnar ákveði sig reyna allir að stytta biðina eftir Ólafi með því að tala um hvað hann muni líklega gera. Menn reyna að safna rökum og ástæðum í sarpinn sem styðja annað hvort möguleika A (staðfestingu) eða möguleika B (synjun). Hversu oft hafið þið ekki heyrt spurninguna: ,,Hvað heldur þú að Ólafur geri?" á síðustu dögum? Ég held að ég hafi verið spurður að þessu svona tíu sinnum síðustu dagana. Hvað eru 320000 sinnum 10? 3,2 milljónir. Ætli þessi sama spurning hafi ekki verið borin upp í svona rúmlega þrjú milljón skipti á Íslandi á síðustu 100 klukkustundunum. Aldrei áður hafa líklega jafn margir beðið jafn lengi og talað eins mikið um eina ákvörðun eins tiltekins manns. Ég man ekki hvort þetta var svona þegar Ólafur synjaði fjölmiðlalögunum á sínum tíma.

Ég fór í bumbukörfubolta áðan - körfubolta fyrir menn sem hættir eru að æfa íþróttina og sem komnir eru af léttasta skeiði í báðum merkingum þess orðatiltækis - og þar var ekki talað um annað en hvað Ólafur ætlaði að gera. Svo fór í ég sturtu eftir æfinguna og þar voru knattspyrnumenn sem komnir voru af léttasta skeiði sem verið höfðu í bumbubolta eins og við og þeir töluðu ekki um annað en hvað Ólafur Ragnar ætlaði að gera. Allir fréttatímar síðustu daga hafa verið undirlagðir vegna þess máls: Þar eru sagðar síendurteknar fréttir um að allir séu að bíða eftir Ólafi Ragnari og hvað hann muni gera. Engu er bætt við þetta inntak enda er ekkert um málið um segja fyrr en forsetinn ákveður sig. Fréttirnar snúast því um biðina eftir Ólafi Ragnari og bara biðina eftir Ólafi Ragnari.

Þetta ástand er orðið nokkuð súrrealískt: Allir eru bara að bíða. Þetta er auðvitað ekki óeðlilegt þar sem Icesave-málið er stórmál. En þetta er að verða svona eins og leikritinu hans Becketts um Godot þar sem söguhetjurnar bíða bara og bíða eftir Godot sem á endanum kemur aldrei. Leikritið fjallar því um menn sem bíða bara og bíða eftir einhverju sem aldrei kemur. Slíkt er vitanlega fáránlegt og leikritið er dásamlegt af því að Godot kemur aldrei þrátt fyrir tal söguhetjanna og biðina eftir honum. Að þessu leyti er Beðið eftir Godot dálítið eins og lífið hjá mörgum: Margir fara í gegnum það án þess að leyfa sér að njóta þess staðar og þeirrar stundar sem þeir upplifa hverju sinni vegna þess að þeir eru alltaf að bíða eftir einhverju öðru: Þegar þeir munu loks upplifa himnaríki. Flestir kannast líklega við að hafa fallið ofan í þessa gryfju. 

Leikritið um Ólaf Ragnar og Icesave er að verða dálítið svipað og Beðið eftir Godot. Munurinn er auðvitað sá - og hann er stór - að Ólafur mun ekki láta bíða eftir sér að eilífu og til einskis: Hann er búinn að boða blaðamannafund í fyrramálið þar sem hann mun væntanlega tilkynna um ákvörðun sína. Godot kom aftur á móti aldrei. En biðin eftir þeim báðum - umtalið, spenningurinn, skiptu skoðanirnar og svo auðvitað sjálf bið söguhetjanna og áhorfendanna (okkar) - er um margt sambærileg. Ef Godot hefði á endanum látið sjá sig í sýningunni, líkt og Ólafur Ragnar ætlar að gera á Bessastöðum á morgun, þá hefði upplifun manna af biðinni eftir honum ekki breyst meðan biðin átti sér stað sér. Heildarupplifun manna af sýningunni hefði breyst ef Godot hefði komið og áhorfandinn hefði spurt sig allt annarra spurninga um verkið ef Godot hefði látið sjá sig. En þetta hefði ekki sagt okkur nein ný sannindi. Aðeins það að stundum bíðum við eftir einhverju sem kemur seint en kemur þó. Það er ekki merkileg eða frumleg hugmynd.

Að sama skapi - gleymum því um stund að því séu einhver takmörk sett hversu lengi forsetinn getur látið bíða eftir sér -  gæti kannski verið að forsetinn muni á blaðamannnafundinum á morgun tilkynna þjóðinni að hann ætli sér að gefa ser lengri tíma til að íhuga Icesave-frumvarpið og ígrunda ákvörðun sína betur með ,,tilliti til nýrra gagna og upplýsinga um málið sem varpað gætu betra ljósi á...." 

Í næstu viku verður svo haldinn annar blaðamannfundur þar sem allir halda að nú sé forsetinn loksins kominn undan feldinum en að þá tilkynni hann þjóðinni það sama og í vikunni á undan að ,,með tilliti til...." Svo mun þetta halda áfram út janúar og febrúar sem vikulegur atburður á Bessastöðum þar sem forsetinn mun hefja upp raust sína með ,,tilliti til nýrra gagna og upplýsinga..." Næstu mánuðina þar á eftir munu forsendan tilgreina önnur rök og aðrar ástæður fyrir því af hverju þjóðin eigi að halda áfram að bíða eftir því að hann ákveði sig. Ímyndum okkur að svona muni þetta ganga út árið og svo áfram og áfram árið 2011 og næstu ár þar á eftir.

Heilt samfélag væri komið á hliðina vegna þess að allir væru að bíða eftir forsetanum líkt og nú. Almenningur myndi ekki sjá neinn tilgang í því að halda áfram að lifa lífinu, geta börn, mennta sig, reyna að koma fyrirtækjum og annarri atvinnustarfsemi á koppinn vegna þess að biðin væri orðin svo helvíti þrúgandi og allir væru orðnir bugaðir af því að bíða auk þess sem enginn myndi þora að taka ákvarðanir varðandi framtíðina fyrr en Icesave-málið væri komið úr höndum Ólafs. Tímatalið myndi smám saman byrja að verða miðað við blaðamannfund morgundagsins, 5. janúar 2010, þar sem forsetinn bað þjóðina fyrst um sýna biðlund. Talað væri um ár 1,2,3 ... með viðskeytinu AÓRG í staðinn fyrir að miða það við fæðingu Krists. Rithöfundar myndu keppast við að skrifa ódauðlegar heimspekilegar stúdíur á biðinni og Beðið eftir Godot myndu verða að engu í samanburði við þær hyldjúpu og þrúgandi analýsur sem næðu á einhvern undraverðan að fanga angist heillar þjóðar sem hímt hefði á hækjum sér um árabil og bara beðið með Icesave í hálsinum.
Biðin eftir forsetanum og Godot er því sama kyns og hefur haft svipaðar afleiðingar á íslensku þjóðina og biðin eftir Godot í leikritinu. Biðin eftir Godot var lengri og endaði ekki en stemningin sem skapaðist á milli söguhetjanna og áhorfendanna í salnum er sams konar og það ástand sem gripið hefur um sig meðal þjóðarinnar nú. Allir eru að tala um það sama, allir eru að bíða eftir því sama. Við erum heltekin af biðinni eftir Ólafi Ragnari.

Þó að þessi skrif séu vissulega fabúleringin ein, vangaveltur um eitthvað sem ekki er nema að hluta, þá hlýtur öll umræðan í samfélaginu um biðina eftir Ólafi Ragnari að skilja eftir sig að minnsta kosti eina spurningu. Er það heppilegt fyrirkomulag að forseti Íslands hafi þetta gríðarlega mikla vald sem felst í því að geta synjað lagafrumvörpum frá Alþingi? Sennilega hefur enginn einn maður á Íslandi eins mikið óskorað úrslitavald í neinum málum og forsetinn hér. Ef forsætisráðherra myndi missa vitið og ætla að keyra í gegn fáranlegt lagafrumvarp sem stæðist enga skoðun myndi þingið geta stöðvað hann. Ef forsetinn tekur það upp hjá sér af einhverjum ástæðum að synja frumvarpi sem þverpólitísk samstaða er um getur hins vegar enginn tekið fram fyrir hendurnar á honum með það. Þarna er vald eins manns óhóflegt. Orð hans eins verða lög eða ekki lög.

 Væri ekki heppilegra að taka upp annað fyrirkomulag þar sem staðfesting eða synjun frumvarpa er tekin af fleirum en einum manni? Til að mynda óflokkspólitískri nefnd skipaðri fimm mönnum sem mun taka við þessu hlutverki forsetans. Það er pínulítið fáránlegt að heil þjóð standi svona með öndina í hálsinum og bíði eftir úrskurði eins máls um mál sem 63 þingmenn hafa lýst skoðun sinni á. Þetta er svona eins og í einhverri parodíu um einræðisríki þar sem einn maður ræður öllu, einn maður er ríkið og hefur alræðisvald yfir öllu og öllum - ,,Bíðum þar til meistarinn hefur talað". Dreifing þessa valds forsetans hlýtur að vera heppileg og æskileg. Um það ætti að geta skapast þverpólitísk samstaða. Ég tala nú ekki um þegar forsetinn sem á í hlut hefur glatað öllum trúverðugleika sínum og mannorði með því að taka eins mikinn þátt í útrásinni og ræfillinn hann Ólafur gerði, þar lét hann ýmisleg orð sem sæmilega skynsamur og gagnrýninn maður hefði aldrei látið út úr sér. Hægt er að hafa samúð með Ólafi vegna þessa því auðvitað er alltaf sorglegt og ömurlegt að sjá mann gera sig að ginningarfífli á þann hátt sem forsetinn gerði, en samúð þýðir ekki að dómgreind hans sé treystandi. Ég vil ekki þurfa að eyða öðrum 100 klukkutímum í að bíða eftir Ólafi Ragnari eða öðrum forseta. Skoðun eins manns getur ekki verið svo merkileg. Dreifum valdinu.