Gott fólk!

Ég býð mig fram til stjórnlagaþings af því ég er sannfærður um að farsælt samfélag á Íslandi verður aðeins byggt upp með hreint borð og á nýjum og traustari grunni. Í því felst afdráttarlaust uppgjör við hrunið og að Íslendingar semji sér eigin stjórnarskrá. Stjórnlagaþingið er tækifæri sem við skulum grípa, sjálfra okkar vegna og vegna komandi kynslóða.

Ekkert ákvæði stjórnarskrárinnar er undanþegið endurskoðun, en sum málefni hafa verið mér hugleiknari en önnur. Lofið mér að útskýra þau í fáum orðum.

Raunveruleg þrískipting ríkisvaldsins
Endurskoðun á valdmörkum löggjafarvalds, framkvæmdavalds og dómsvalds verður fyrirferðamikil á stjórnlagaþinginu og gæti leitt til róttækra breytinga á stjórnskipun landsins. Um það eru flestir sammála, þótt hugmyndir um hvað skuli gera séu mismunandi. 

Hugmyndir þeirra sem vilja ganga lengst í aðskilnaði milli þriggja þátta ríkisvaldsins snúast um að framkvæmdavaldið verði kosið sérstaklega, óháð kosningum til Alþingis. Þar með yrði alveg skilið á milli Alþingis og ríkisstjórnar og svonefnd þingræðisregla afnumin. Ráðherrar þyrftu þá ekki stuðning meirihluta á Alþingi til að sitja í ríkisstjórn. Þeir sem skemur vilja ganga hafa haldið á lofti þeirri hugmynd að þingmenn sem setjast á ráðherrastól, eigi að segja af sér þingmennsku og kalla inn varamenn. Sem millileið mætti hugsa sér, til dæmis, að halda þingræðireglunni en að ráðherrar væru ekki valdir úr hópi kjörinna fulltrúa á Alþingi. Það þýddi þá að utanþingsstjórn væri reglan. Hugsanlegt væri líka að búa við nánast óbreytt fyrirkomulag en tryggja agaða og faglega stjórnsýslu með stjórnarskrárbundnum ákvæðum um framkvæmd tiltekinna embættisverka.

Skýrari aðgreining milli þriggja þátta ríkisvaldsins mun geta stórbætt stjórnsýslu og stjórnarfar í landinu, bæði til skemmri og lengri tíma litið. Ég er reiðubúinn að gera það sem þarf til að ná því marki, aðeins með hagsmuni almennings að leiðarljósi.

Aukin áhrif kjósenda í kosningum - persónukjör
Útséð er með að hin gamalgrónu stjórnmálaöfl muni verða við kröfunni um persónukjör. Stjórnlagaþingið verður því að tryggja almennum kjósendum sanngjörn og heillavænleg áhrif í kosningum, að þessu leyti.
Fjölmargar aðferðir tíðkast við persónukjör. Í frumvarpi um persónukjör sem síðast sofnaði í þinginu, var gert ráð fyrir að stigið yrði varfærnislegt skref í þá átt að auka áhrif almennra kjósenda á kostnað flokkanna. Í stuttu máli var hugmyndin sú að stjórnmálaflokkar veldu frambjóðendur á lista, eins og venjulega, en að þeir kjósendur sem kysu listann fengju að raða efstu frambjóðendunum í sæti. Slíkt fyrirkomulag hlýtur að teljast algjört lágmark. - Taka þarf mið af reynslu annarra þjóða af persónukjöri, nýta kostina en varast hætturnar.

Stjórnlagþing þarf einnig að taka fyrir almennar leikreglur í kosningabaráttu. Tryggja þarf að peningar og valdaaðstaða ráði ekki úrslitum um hvaða sjónarmið heyrast og verða ofaná í pólitískri umræðu. Huga þarf að lengd kjörtímabils og takmörkun á setu þingmanna á Alþingi og eins sveitarstjórnarmanna í sveitarstjórnum. Tvö kjörtímabil á Alþingi er hæfilegur tími.

Ég mun beita mér af fullum krafti í öllum þessum málum á stjórnlagaþingi.

Þjóðin geti sjálf gripið inn í mál – þjóðaratkvæðagreiðslur að frumkvæði almennings
Tryggja þarf í stjórnarskrá að almenningur geti, að eigin frumkvæði, knúið fram  þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekið mál eða stjórnvaldsákvörðun með söfnun undirskrifta. Skilgreina þarf nákvæmlega hvaða mál yrðu hugsanlega undanþegin og eins hvaða skilyrði yrði að uppfylla til þess að gild krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu teldist komin fram. Þá þarf að ákveða hvaða skilyrði atkvæðagreiðslan sjálf þurfi að uppfylla til þess að niðurstaðan teldist gild, það er skilyrði um lágmarksþátttöku og þess háttar.
Slíkar atkvæðagreiðslur að frumkvæði almennings útiloka ekki aðrar leiðir til þess að kalla fram þjóðaratkvæðagreiðslur, svo sem fyrir atbeina forseta Íslands eða tiltekins minnihluta á Alþingi.

Þótt þjóðaratkvæðagreiðslur fái aukið vægi er ekki þar með sagt að allaf sé verið að gera út um mál með þeim hætti. Einn helsti kosturinn við þjóðaratkvæðagreiðslur, sem almenningur getur knúið fram, er fælingarmátturinn. 

Stjórnvöld eru líklegri til þess hafa almannahagsmuni að leiðarljósi og ganga fram af hófsemi ef þau vita að almenningur getur hvenær sem er skorist í leikinn. 

Ég mun vinna að því að þjóðaratkvæðagreiðslur verði tryggðar almenningi í stjórnarskrá.

Eitt grundvallaratriði að lokum ...
Tryggja á með ótvíræðum hætti í stjórnarskrá að náttúruauðlindir landsins séu í almenningseign og að afraksturinn renni til þjóðarinnar. Lifandi og virkt lýðræði verður alltaf áhrifaríkasta leiðin til þess verja almannahagsmuni gegn ofríki sérhagsmuna. 


Með óskum um heillaríkt stjórnlagaþing,

Hjörtur Hjartarson, 
frambjóðandi nr. 3 3 0 4

Fáðu nánari upplýsingar um Hjört Hjartarson og málefnin á vefsíðu 3 3 0 4.