Ég sendi orkumálastjóra og þingmönnum atvinnuveganefndar og umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis bréf í dag þar sem ég lýsti þeirra skoðun minni að Skúli Thoroddsen, lögfræðingur Orkustofnunar og fyrrverandi framkvæmdastjóri Starfsgreinasambandsins, hafi verið vanhæfur til að fjalla um virkjanahugmyndir rammaáætlunar, en hann undirritaði umdeilda umsögn Orkustofnunar um tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða (rammaáætlun). 

Umræddur lögfræðingur Orkustofnunar hefur að mínum dómi gert sig vanhæfan til að taka þátt í hlutlægri afgreiðslu fagstofnunar um virkjanahugmyndir með eindregnum yfirlýsingum um einstaka virkjanahugmyndir og virkjanamál almennt.   

Þessar yfirlýsingar má meðal annars lesa í pistli hans á eigin heimasíðu 19. mars 2011:

,,Þess vegna er enn mikilvægara að ríkisvaldið beiti sér sérstaklega fyrir stórátaki og þá dugir ekki bara stækkun álversins í Straumsvík, Búðarhálsvirkjun, kísilmálmverksmiðja í Helguvík, hreinkísilverksmiðja í Grindavík og natríumklóratverksmiðja á Grundartanga. Betur má ef duga skal. Nærtækasta og öflugasta verkefnið er enn og aftur álverið í Helguvík, en þá þarf að virkja í neðri hluta Þjórsár." 

,,Komi þessi fjárfesting ekki til þarf að skerða enn meira á spítölum og í skólunum, draga úr þjónustu ríkis- og sveitarfélaga, hækka álögur og atvinnuleysið mun aukast en ekki minnka og er það þó ærið fyrir. Ef ríkisstjórnin velur þá leið á hún ekki lengur erindi. Þá er hún að velja þá leið sem heldur kaupmætti niðri og varanlegri fátækt. Íslenska kotsamfélagið verður að veruleika. Samfylkingin verður að taka af skarið um atvinnuskapandi verkefni í ríkisstjórninni. Þar munar mest um álverið í Helguvík og virkjun í neðri hluta Þjórsár."

Í bréfi mínu til orkumálastjóra fór ég fram á að stofnunin dragi til baka umsögn sína og að hún verði skrifuð að nýju af óhlutdrægu fagfólki stofnunarinnar. Verði stofnunin ekki við þessu mun ég óska eftir að umboðsmaður Alþingis taki málið til skoðunar.

Tvær nýlegar skoðanakannanir benda til að fleiri séu fylgjandi náttúruvernd en áframhaldandi stóriðjustefnu. 

Í könnun Capacent Gallup sem birt var í dag sögðust 47% aðspurðra vera andvíg því að lífeyrissjóðir leggðu fjármagn í frekari virkjanaframkvæmdir vegna stóriðju en rúm 34% voru því hlynnt.

Í könnun Capacent Gallup sem gerð var í haust sögðust 56% hlynnt þeirri hugmynd að stofnaður yrði þjóðgarður á miðhálendi Íslands en tæp 18% voru henni andvíg. 

Með þetta í huga verður gaman að koma til Náttúruverndarþings næstkomandi laugardag, en þar á að ræða rammaáætlun, ferðaþjónustu, lýðræði, friðlönd og framtíðarsýn náttúruverndarhreyfingarinnar. Árangur áfram, ekkert stopp!

Nú standa yfir samningaviðræður um að lífeyrissjóðirnir fjárfesti í fyrirhugaðri Hverahlíðarvirkjun Orkuveitu Reykjavíkur sem selja á orku til fyrirhugaðs álvers Norðuráls í Helguvík. Það vekur furðu hversu langt þessar samningaviðræður virðast komnar þrátt fyrir litla vænta arðsemi virkjunarinnar og það hversu undirbúningur virkjunarinnar er skammt á veg kominn.

Nú bendir allt til þess að samningur OR um sölu á orku til Norðuráls hafi reynst Orkuveitunni óhagstæður. Agnes Bragadóttir skrifaði t.d. fréttaskýringu í fyrra þar sem hún sagðist hafa heimildir fyrir því innan OR að fyrirtækið vildi losna undan orkusölusamningi við Norðurál vegna þess að stjórnendur OR teldu að fyrirtækið hefði lítið sem ekkert upp úr viðskiptunum. Fyrirtækið vildi hins vegar ekki viðurkenna þetta og rifta samningnum af ótta við að þurfa að greiða Norðuráli skaðabætur. Stjórnarformaður OR sagði svo nýverið í viðtali við Rúv að jafnvel þó að fyrirtækið gæti losnað undan samningi um sölu á raforku til Norðuráls þá stæði eftir að það væri búið að fjárfesta gríðarlega í borunum og tilraunum og skuldbinda fyrirtækið til þess að kaupa mikinn búnað fyrir ,,fleiri, fleiri milljarða." Orkuveitan, eða hver sá sem tekur að sér að fjármagna virkjunina, virðist sem sagt skuldbundinn til að selja Norðuráli rafmagn með litlum eða engum hagnaði.

Þar á ofan bætist að Hverahlíð er enn í dag lítið annað en hugmynd. Orkuveitan hefur borað sex rannsóknaborholur við Hverahlíðavirkjun án teljandi árangurs. Þess má geta að ein rannsóknaborhola er talin kosta um 500 milljónir króna. Þessar holur, að andvirði þriggja milljarða króna, hafa skilað svo litlum árangri að Orkuveitan hefur í hyggju að færa fyrirhugað orkuvinnslusvæði Hverahlíðavirkjunar til suðurs upp á Norðurhálsa því það svæði telur Orkuveitan að sé ,,líklegt vinnslusvæði". Málið er þó enn svo skammt á veg komið að fyrirtækið hefur ekki fengið tilfærsluna samþykkta inn á skipulag sveitarfélagsins Ölfuss, auk þess sem slík tilfærsla myndi eflaust leiða til þess að meta þyrfti umhverfisáhrif virkjunarinnar að nýju. Hverahlíðavirkjun er því í raun einungis virkjun á hugmyndastigi.

Miðað við þetta gat ég með engu móti áttað mig á því hvers vegna lífeyrissjóðirnir virtust tilbúnir til að skoða það í fullri alvöru að fjárfesta í Hverahlíðavirkjun. Það rann hins vegar upp fyrir mér ljós við lestur leiðara Þórðar Snæs Júlíussonar um stöðu lífeyrissjóðanna í Fréttablaðinu 16. mars síðastliðinn. Þar segir hann meðal annars: ,,Þar sem nýir fjárfestingarmöguleikar á Íslandi eru nánast engir er hrikaleg stærð lífeyrissjóðanna í íslensku samhengi bóluvaldandi. Þá neyðast þeir líka til að leita í gerninga sem eru ekki nægilega arðbærir. Með öðrum orðum eru kjöraðstæður til að neyða þá til að taka þátt í fjárfestingum sem eru andstæðar starfsmarkmiði þeirra."

Sé slíkur skortur á fjárfestingakostum hér á landi að lífeyrissjóðirnir velti í alvöru fyrir sér að kaupa óarðbæra virkjun á hugmyndastigi þá er augljóslega orðið brýnt að leyfa sjóðunum að fjárfesta erlendis í auknum mæli. 

Ég fór á myndina Baráttan um landið í Bíó Paradís um helgina og get heilshugar mælt með henni. Það sem mér þótti einna áhugaverðast við myndina voru viðtöl við fólk sem býr á svæðum sem búið er að gjörbreyta með virkjunum eða sem á það yfir höfði sér að fá stóriðju eða virkjun í túnfótinn hjá sér. ,,Það vill enginn láta reka sig að heiman," sagði bóndi sem býr rétt við fyrirhugað þungaiðnaðarsvæði á Bakka og bóndi við neðri hluta Þjórsár sagði virkjanaáformin þar eins og vondan draum sem hann hefði stöðugt hangandi yfir höfðinu.

Það er ótrúlegt til þess að hugsa hversu víða fólk hefur þennan vonda draum hangandi yfir höfðinu. Fyrir utan Bakka og Þjórsá get ég í fljótu bragði nefnt Voga, Skaftártungu og Skagafjörð. Fyrir skömmu birtu nokkrir landeigendur í Skaftártungu bréf í fjölmiðlum þar sem þeir mótmæltu hugmyndum um virkjanaframkvæmdir á svæðinu og í fréttum Rúv í dag sagði frá landeigendum í Skagafirði sem standa í átökum við Landsnet sem vill leggja 200 kílóvolta stóriðjulínu frá Blöndustöð til Akureyrar.

Þessi angi átakanna um virkjanir og stóriðju fær furðu litla athygli í umræðunni og stjórnmálamenn láta flestir eins og fólkið með vonda drauminn hangandi yfir höfði sér sé ekki til. Formaður Sjálfstæðisflokksins, þess flokks sem hefur eignarréttinn og persónufrelsið, efst á stefnuskránni, hefur t.d. mótmælt því að virkjanir við neðri hluta Þjórsár verði settar í biðflokk og sagði í ræðu á flokksráðsfundi fyrir skömmu að öfgamenn í umhverfismálum hefðu tekið orkumál í gíslingu. Landeigendur við neðri hluta Þjórsár sem eru andstæðingar virkjana á svæðinu falla þá væntanlega í flokk þessara öfgamanna fyrir að verja heimili sín og eignarlönd.

Einar Oddur Kristjánsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, var stjórnmálamaður sem ég varð málkunnugur á mínum stutta fréttamannaferli og bar mikla virðingu fyrir. Hann sagði í ræðu á Alþingi 2007 að eignarnám gæti ekki átt við í neðri hluta Þjórsár: ,,Auðvitað liggur það fyrir að það er fráleitt að nokkurt stjórnvald, hvað þá heldur ríkisfyrirtæki eins og Landsvirkjun, geti beitt því. Það kalla engin almannaheill á það þótt einhvern tímann hafi menn talið það í upphafi rafvæðingar á Íslandi." Það er allt annar og hófsamari tónn yfir þessu en yfirlýsingum núverandi formanns Sjálfstæðisflokksins.

Samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar er eignarrétturinn friðhelgur og engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Í ljósi þess að orkunotkun á hvern Íslending er nú þegar sú mesta sem þekkist í heiminum þá er fráleitt að halda því fram að almannaheill kalli á virkjanir við neðri hluta Þjórsár eða í Skaftártungu. Og það er engin almenningsþörf sem réttlætir að stóriðjulínur verði reistar í Skagafirði.

Það er óábyrgt af forystu Sjálfstæðisflokksins og varla í anda grunngilda flokksins að taka beina afstöðu gegn því fólki sem nú þarf að verja heimili sín og eignarlönd fyrir orkufyrirtækjum víða um land. Með því styrkir flokkurinn í sessi ímynd sína sem óábyrgur flokkur sérhagsmuna og skyndilausna. Forystu flokksins væri nær að rækta með sér hina heilbrigðu íhaldsemi sem Guðmundur Andri Thorsson sagði nýverið að vantaði svo í íslensk stjórnmál: ,,Varfærna, búralega, tortryggna, trausta íhaldsmenn sem eru á móti flumbrugangi og skyndigróðabralli en vilja halda í það sem er gott, rækta það og varðveita, fara fetið. Í útlöndum kallar slíkt fólk sig konservatíft - það er sama orðið sem haft er um varðveislu og vernd. Náttúruvernd er íhaldsstefna."

Nú er tæpur mánuðu liðinn frá því að Brynjólfur Bjarnason var ráðinn framkvæmdastjóri Framtakssjóðs Íslands. Á þeim tíma hefur enginn fjölmiðill fjallað um málið á gagnrýninn hátt þrátt fyrir að fullt tilefni sé til þess eins og ég fjallaði um í pistli á miðvikudag.

Fréttatíminn í gær er líklega fyrsti fjölmiðillinn sem tekur málið fyrir. Hinir fjóru stóru: Fréttablaðið, Morgunblaðið, Rúv og Stöð2 þegja enn. Í umfjöllun Fréttatímans er m.a. haft eftir Páli Gunnari Pálssyni, forstjóra Samkeppniseftirlitsins að stofnunin hafi ekki nein tæki til að koma í veg fyrir að menn sem hafa brotið samkeppnislög gegni trúnaðarstörfum í fyrirtækjum, en að slíkar reglur þekkist í öðrum löndum.

Þannig að í þessu máli er það ekki einungis viðskiptalífið sem hefur brugðist almenningi, heldur eru fjölmiðlar og löggjafinn undir sömu sökina seldir - löggjafinn með fyrirhyggjuleysi, fjölmiðlar með þögninni.