Á dögunum átti ég þátt í því að stofna félag áhugafólks um málefni flóttamanna á Íslandi.  Starfsemi er hafin og miðar að því að safna upplýsingum um stöðuna í málefnum flóttafólks og miðla þeim til almennings.  Fyrsta verkefni félagsins var komast að því hversu margir flóttamenn hafa verið dæmdir í fanglesi fyrir að framvísa fölsuðum skilríkjum s.l 10 ár.  Birgitta Jónsdóttir þingmaður lagði fram fyrirspurn til Útlendingastofnunar fyrir rúmum 7 mánuðum síðan þess efnis og var svarað hálfu ári síðar.  Því miður þá var spurning Birgittu einungis bundin við þá sem hafa verið dæmdir í gæsluvarðhald, og svarið því alls ekki fullnægjandi.

Í kjölfarið á svari Útlendingastofnunar var ákveðið að bíða ekki boðanna og leita svara við spurningunni án aðkomu Útlendingastofnunar.  Ég lagðist í það verkefni að skanna alla dóma Héraðsdóms Reykjaness sem eru til á netinu.  Svarið er komið og búið að færa niðurstöðurnar í Excel skjal.  Því miður enda upplýsingarnar árið 2006 þannig að 4 ár vantar upp á að 10 ára saga komi fram.  Þetta stendur til bóta og vinna við þessar upplýsingar mun hefjast í næstu  viku.

Óhætt er að segja að niðurstöðurnar úr þessari rannsókn minni séu uggvænlegar. 

Þegar flóttamaður kemur til landsins og framvísar fölsuðum pappírum, er sá að brjóta 155. grein almennra hegningarlaga.  Stundum er það 157. grein sem gildir en þá er viðkomandi að framvísa pappírum annarar manneskju.  Höfum þetta í huga áður en lengra er haldið. 

Langflestir dómarnir snúast um brot á 155. grein. 

Af 50 málum sem komið hafa fyrir Héraðsdóm Reykjaness og varða brot á 155 grein þegar útlendingar eiga i hlut, hefur -undantekningalaust- verið dæmdur óskilorðsbundinn dómur (fangelsisvist)

Af 5 málum sem komið hafa fyir Héraðsdóm Reykjaness og varða brot á 155 grein þegar Íslendingar eiga í hlut, hefur  -undantekningalaust-  verið dæmdur skilorðsbundinn dómur (fangelsisvist frestað)

Þetta er ekki tilviljun.  Þetta er tilhneiging.

Nú kann að vera hægt að segja að brot Íslendinganna séu annars eðlis (falsaðar undirskriftir í lögskiptum (t.d afsal vegna viðskipta osfr) en brot útlendinganna snúa öll að fölsuðum skilríkjum.  Gott og vel.  Þetta kanna að vera rétt. Brotin eru eðlisólík, en eftir stendur að um þau gilda sömu lög,  Hitt er athyglisverðara að brot Íslendingana eru eiginlega alvarlegri, því þau eru gerði í auðgunarskyni, en ekki brot útlendingana.  Samkvæmt lögum númer 155 er alveg klárt að auðgunar-brotin eru alvarlegri en þau sem snúa að lítilræði eins og það er orðað, og einkum ef fremjandi hefur ekki ætlað að baka öðrum tjón.

Það er umhugsunarefni hversvegna ekki er litið til þessarar fallegu undirgreinar við lög númer 155 í almennum hegningarlögum. Takið eftir að hún er eins og sérsniðin fyrir fólk í sömu klípu og flóttamenn sem leita hingað til lands.  Refsiramminn er þ.a.l eitt ár en ekki átta.  Ef að þessi fallega undirgrein laganna er látin gilda, er ég ekki í vafa um að engir fangelsisdómar myndu hafa fallið í þessum viðkvæmu og dramatísku málum. 

Því miður er þetta bara byrjunin.  Þessum þungu dómum er aldrei áfrýað.  Stöldrum við:  Dómum sem innifela fangelsisvist vegna brota við löggjöf sem gefur klára og skýra útgönguleið, er aldrei áfrýað!  

Hverju sætir þetta?  Hvaðan kemur þetta vélræna sálarleysi.  Hverjum dettur í hug að dæma í fangelsi fólk sem á í tungumálaerfiðleikum, er á hrakhólum og á barmi örvæntingar og þeirra eina hálmstrá er góðvild ókunnugra?

Nú kann að vera að dómafordæmi séu tli staðar að fullyrt sé að tilgangslaust sé að áfrýja þessum dómum.  Við höfum séð Hæstaréttardóm frá árinu 2003 þar sem áfrýjun fangelsisdóms vegna brota á 155. grein var hrundið.  En stöldrum nú við.  Ef að lögfræðingar prufa aldrei að láta reyna á dómafordæmi, gerist aldrei neitt. Þá væru við að burðast með dómafordæmi sem væru kannksi hundrað ára gömul. 

"Nei, þetta er útilokað.  Jón á Felli reyndi að hnekkja svona dóm árið 1912 en það var fellt í Hæstarétti ári síðar".

Ég skil ekki hversvegna ríkisskipaðir verjendur reyni ekki betur.  Þegar verjendurnir í þessum málum eru skoðaðir kemur í ljós að tveir einstaklingar hafa verið skipaðir verjendur í flestum þessara mála.  Helstu sérsvið þessara verjenda eru: 

Verjandi 1:  Evrópuréttur, félagaréttur, íþróttaréttur, sveitarstjórnarréttur, orku- og auðlindaréttur, fjármál fyrirtækja, fjárfestingar og fjármögnun einstaklinga og fyrirtækja, ráðgjöf vegna fasteignamála, málflutningur og almenn ráðgjöf.

Verjandi 2:  Viðskiptaréttur, sveitarstjórnarréttur, sifja- og erfðaréttur, fasteignamál og eignarréttur, refsiréttur, samningaréttur, félagaréttur, skaðabótaréttur, gjaldþrotaréttur, vinnuréttur, orkumál.

Nú kann að vera að þessir ágætu menn, séu mætir í alla staði en hvar eru mannréttindin í þessum áhrifamiklu upptalningu?

Nú vissi ég alveg að málefni flóttamanna á Íslandi eru í molum en ég átti ekki von á því að mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar væru í uppnámi.  65. grein er skýr. 

65. gr. [Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti.
Konur og karlar skulu njóta jafns réttar í hvívetna.]¹⁾

Þessi mál hafa verið í deiglunni að undanförnu og á dögunum var fyrsta frétt á RÚV, viðtal við Kristínu Völundardóttur forstjóra Útlendingastofnunar. Hún kvartaði sáran undan peningaleysi.  Þó ég sé viss um að peningar skipti máli í þessu samhengi má líka segja að forgangsröðun verkefna geri það líka.  Ég er alveg örugglega ekki einn um að finnast það furðuleg forgangsröðun að reyna eftir megni að koma úr landi 18 ára stúlku sem á fjölskyldu hér á landi.  Mér sýnist að vandi Útlendingastofnunar sé fyrst of fremst úrelt sýn á hlutverk sitt og tilgang.  Tilgangur Útlendingastofnunar getur varla verið að "bægja hælisleytendum frá landinu" eins og guðfaðir stofnunarinnar, Björn Bjarnason, sagði í bloggfærslu þann 15. júli síðastliðnum.

Eins og ég ympraði á í upphafi þessa pistils er vinnu við samantekt á fangelsisdómum flóttafólks, ekki lokið.  Þessi vinna er rétt byrjuð.  Það vantar upplýsingar frá Héraðsdómi Reykjaness frá fyrri hluta ársins 2006 til 2002.  Svo vantar upplýsingar frá Héraðsdómi Austurlands fyrir 2012 til 2002 og alla Hæstaréttardóma sem snúa að þessum málaflokki s.l 10 ár. Svo vantar allar upplýsingar sem fólk telur að gætu stoðað í baráttunni fyrir því að málefni flóttafólks fái almennilega meðferð. Reynslusögur, gömul mál. 

-Hvað sem er. 

 Ágætis yfirlit um þessann lista okkar og samantekt á niðurstðum hans er að finna í DV í dag.  Ég hvet alla til að kynna sér málið.  Ef einhver vill fá listann sendann eða ganga í félagið er hægt að senda mér tölvupóst.  teitur.atlason@gmail.com