Egill Helgason virðist hafa vaknað til lífsins eftir þetta blogg mitt og skrifar nú innblásinn pistill um ástæðuna fyri því að Ísland muni ekki ganga í Evrópusambandið. Þetta er í fyrsta skiptið sem ég man eftir að Egill hafi fjalla efnislega um kosti eða galla mögulegrar aðildar. Hingað til hefur hann nánast afskrifað umræðuna eitthvað á þá leið að niðurstaða sé hvort sem er komin og tilgangslaust sé að spekúlera frekar um þetta stóra mál. Egill fær að sjálfsögðu prik fyrir viðleitnina og vonandi hættir hann að afskrifa spennandi og knýjandi mál vegna þess að einhver skoðanakönnun segir þetta eða hitt.
Gott og vel.
Þetta er ágætis yfirlit hjá Agli og það sem meira er: Þetta er innlegg í umræðuna. En eins og fyrr þá er hið kalda mat Egils markað ákveðinni nauðhyggju um þróun mála, bæði hér og þar, og hefur eftir sem áður þá eiginleika að vera það sem kallað er á ensku „self-fulfilling speculation." Þegar áhrifamikill álitsgjafi endurtekur í sífellu að A muni aldrei gerast, þá fara smám saman margir að missa trúna á A, ákveðin uppgjöf kann að grípa um sig og andstæðingar A nýta ölduna. Á endanum er A að engu orðið og álitsgjafinn glöggi segir „I told you so". Hringnum lokað.
En auðvitað er þetta heldur ekki svona einfalt. Egill Helga, eins áhrifamikill og hann er, ræður vitaskuld ekki skoðunum Íslendinga. Hann myndi kannski sjálfur segja að hann endurvarpaði þeim, eða reyndi að greina þær . Kannski er það líka rétt. En minn punktur er sá að menn eins og Egill móta skoðanir sömuleiðis og ég geri athugasemdir við þá tilhneigingu hans að afgreiða málin eins auðveldlega og hann gerir.
En lítum nú á sjónarmið Egils. Af hverju hann telur að Ísland muni ekki ganga í ESB í þessari atrennu (sem furðulega tekið til orða en er vissulega framför frá því sjónarmiði sem oftar heyrist um að Íslandi muni aldrei ganga í ESB).
Vegna upplausnarástands innan Evrópusambandsins sem ekki sér fyrir endann á.
Ég bý í Evrópusambandinu, í Svíþjóð. Hér ríkir ekki upplausnarástand. Heldur ekki í Danmörku, Finnlandi, Lúxemborg, Hollandi, Þýskalandi, Eistlandi, Póllandi, Austurríki. Jú það eru staðbundin vandræði, ég geri ekki lítið úr því og ástandið virðist hrikalegt t.d. í Grikklandi, og þessi vandræði ógna stöðugleikanum víða. En þetta er hnattrænt vandamál og ekki bundið við Evrópu. Vissulega er skuldavandi ríkja á borð við Grikkland, Ítalíu og Spán alvarlegur, og það hefur haft í för með sér kosningar og stjórnarskipti í þessum ríkjum. Gleymum ekki að 25 af 27 aðildarríkjum ESB samþykktu s.k. fjármálasáttmála sem kveður á um miklu meiri aga og betri hagstjórn - að menn fari eftir reglunum og megi ekki skuldsetja sig upp í rjáfur. Gleymum heldur ekki að ESB er á fullu að aðstoða þau ríki sem verst eru stödd þó svo menn greini á hvernig það sé best gert, sem er önnur saga. Mér sýnist vandinn vera bundin við lönd en ekki sambandið. Króatía sem samþykkti með miklum meirihluta í þjóðaratkvæðagreiðslu í byrjun þessa árs að ganga í ESB er ekkert að fara að hætta við þótt Grikkland nötri.
Vegna þess að evran sem var eitt að því sem helst laðaði Íslendinga að ESB hefur reynst skaðleg fyrir hagkerfi álfunnar.
Skaðleg? Já og nei. Hér veldur hver á heldur. Það er óumdeilt að evran hefur aukið hagvöxt, fjárfestingar, stöðugleika og atvinnu víðast hvar, a.m.k. lengst framan af áður en kreppan brast á. En evran er ekki fullkominn, því fer fjarri . En það var heldur ekki kerfi þjóðargjaldmiðlanna sem evran leysti af hólmi því þær gagnkvæmu gengisfellingar sem þá voru stundaðar ollu verðbólgu og versnandi lífskjörum. Ýmsir telja að evru-samstarfið verði sterkara eftir þessar hremmingar, meiri agi, meira samstaða, meira sameiginlegt eftirlit o.s.frv.. Eftir stöndum við Íslendingar með íslensku krónuna í höftum, með verðbólgu og verðtryggingu og allan þann óstöðugleika sem henni fylgir, einhæft atvinnulíf. Við þurfum að gera eitthvað í okkar gjaldmiðilsmálum. Er evran skaðleg og þar af leiðandi alls ekki valkostur fyrir okkur? Egill mætti spyrja Eista, Lúxemborgara eða Hollendinga, sem eru með evru, nú eða Pólverja og Litháa sem vilja taka hana upp. Hann gæti líka spurt Dani sem hafa tengt dönsku krónuna við evru og njóta þannig ákveðins stöðugleika í gegnum það. Ekki spyrja bara Frosta Sigurjóns eða Heiðar Má Guðjónsson, með allri virðingu. Ef maður les aðeins dagblöðin hérna í Svíþjóð kemur í ljós að margir álitsgjafar eru á þeirri skoðun að evran sé akkúrat að vinna gegn skaðlegum áhrifum kreppunnar (t.d gjaldeyrishöftum) eða 40-60% flatri gengisfellingu.
Vegna þess að ekki er hægt að sjá fyrir hver verður framtíð ESB - fer sambandið lengra í átt til efnahagslegrar og pólitísks samruna?
Framtíðarrökin - sem Pétur H. Blöndal þingmaður notar mikið þegar hann segir „við vitum ekkert hvernig ESB verður eftir 200 ár!" - sannfæra mig ekki. Euroskeptíkera get ég hughreyst með því að Bretar eru í ESB og virðast ekki á förum þaðan. Þeir munu aldrei styðja sambandsríki Evrópu. Heldur ekki Danir og Írar. Þaðan af síður Svíar. Það er balans í Evrópu-samvinnunni milli þeirra sem vilja ganga langt og þeirra sem vilja ganga skammt. Og þyngdarpunkturinn sveiflast eftir efnum og aðstæðum.
Vegna þess að aðeins einn stjórnmálaflokkur á Íslandi mælir fyrir Evrópusambandsaðild og sá flokkur er í heldur veikri stöðu.
Hér er ég sammála Agli. Það er ekki gott ef menn upplifa að Evrópusambandsaðild sé einungis mál Samfylkingarinnar. Sem ég held að margir geri enda hefur verið klifað á því til að veikja málið. Hins vegar er líka rétt að allir flokkar eru meira og minna klofnir í Evrópumálunum. Dágóður hluti sjálfstæðismanna vill ljúka viðræðunum og sjá samninginn, Framsókn ályktaði á sínum tíma með aðild (áður en Vigdís Hauks og fleiri fóru að tala um "kratasamsærið"), ungir VG eru að mig minnir frekar jákvæðir og nýju framboðin eru mikið til á þeirri línu að ljúka viðræðunum og kjósa um samninginn. Þetta hélt ég að væri alkunna.
Vegna þess að íslensk stjórnmál eru mjög þjóðernissinnuð - andstæðingar ESB hafa mjög sterka áróðursstöðu.
Já og nei. Já, íslenskir stjórnmálamenn spila mikið á þjóðernisnóturnar, ekki síst í Evrópumálunum eins og Eiríkur Bergmann skrifaði heila doktorsritgerð um nýverið. En um leið eru fleiri og fleiri að átta sig á því að besta leiðin til að verja sjálfstæði og fullveldi Íslands sé að vinna saman með öðrum ríkjum. Fullveldi fæst með samvinnu, ekki einangrun, sagði forseti Litháen við Íslendinga í fyrra. Þegar maður spyr nei-sinnana hvort að Danir séu ekki sjálfstæðir eða Litháar ekki fullvalda ... þá verður fátt um svör. Argúmentið um sjálfstæðisafsal nær ekki lengra. Íslensk stjórnmál eru að hluta til þjóðernismiðuð vegna þess að allt viðnám gegn útlendinga-andúð og útlendinga-ótta, skortir. Ábyrgð fjölmiðla er þar fyrst og fremst um að kenna.
Vegna þess að næsta ríkisstjórn Íslands og forsetinn verða væntanlega á móti aðild að ESB.
Hér er Egill enn og aftur fyrstur með fréttirnar. Búinn að sjá fram tímann, og kominn með höndina á loft. „Þarna er Esjan, ég sá hana fyrstur!" Búinn að lesa leikinn, glöggur greinandi með auga í pung sem þekkir þjóð sína. En ok, ef þetta gerist þá segir sagan okkur líka að almenningur er oft á öndverðri skoðun við ríkisstjórn og á það til að kjósa þvert á vilja hennar. Ríkisstjórn Noregs og helstu atvinnuvegir vildu ólmir ganga í ESB á sínum tíma. Þjóðin sagði nei. Gerist hið gagnstæða hér? Ég skal ekki segja. Fer eftir samningnum, fer eftir stöðunni í Evrópu, fer eftir stöðunni á Íslandi. Það fer eftir ýmsu. Þessi punktur Egils ber að þeim brunni að hugsanlega séu að ruglast saman reitir blaðamannsins og spámiðilsins. Mér þykir þetta sorglegt því Egill Helgason var ekkert annað en frábær þegar hrunið dundi yfir landið. Stundum er sagt að blaðamenn lendi í því að breytast í kínikea (cynics) eftir því sem árunum fjölgar Getur veri að þetta sé að henda Egil? Er hann að breytast í einhvern sem stendur eiginlega á sama um allt og afgreiðir flókin mál með setningu eða tveimur -um leið og hann teygir sig kæruleysislega í ostafatið.
Vegna þess að sjávarútvegurinn, voldugasta atvinnugreinin í landinu, er mestanpart á móti.
Já og nei. Sjávarútvegurinn virðist mér mestan part á móti vegna þess að hann hefur enga trú á því að Ísland nái fram sérlausnum í málaflokknum. En ég hef líka fyrir satt að íslenskir útgerðarmenn séu góðir í bissness og ef þeir sjá góðan samning, sem tryggir þeirra hagsmuni, þá séu þeir til í að samþykkja. Einhver sagði mér að útgerðin treysti Brussel betur en íslenskum stjórnvöldum! Þessutan má geta að það er ekkert gott að hafa eina volduga atvinnugrein sem gýn yfir landi og lýð. Hvernig væri að greina þá staðreynd aðeins í stað þess að tala um það ófremdarástand sem náttúrulögmál.
Vegna þess að hagsmunasamtök sem hafa verið fylgjandi aðild að ESB eru að miklu leyti hætt að tala fyrir málinu.
Hér er væntanlega átt við Samtök iðnaðarins sem voru hávær með aðild en hafa minna látið í sér heyra í seinni tíð. Eða ASÍ sem voru algerlega með aðild og upptöku evru til að losna við krónuna, verðbólguna og verðtrygginguna, vildu Evrópu út frá hagsmunum launafólks. Rétt hjá Agli, það heyrist lítið í þessum samtökum. En munu þau þegja þunnu hljóði þegar samningur liggur fyrir? Ég efast um það.
Vegna þess að Evrópusambandið á í málaferlum við Ísland út af heitasta deilumáli seinni tíma, Icesave.
Á Evrópusambandið í málaferlum við Ísland út af Icesave? Ég hélt að ESA - sem er stofnun okkar EFTA-ríkjanna - hefði kært Ísland og á málið væri fyrir EFTA-dómstólnum - sem er önnur stofnun okkar EFTA-ríkjanna? Hitt er annað mál að ESB er að skipta sér af, eins og framkvæmdastjórnin gerir í öllum málum sem varðar túlkun á Evrópulöggjöf enda er það hlutverk hennar. En Egill hefur rétt fyrir sér hvað það varðar að margir telja að ESB sé í stríði við Ísland um Icesave. Það er m.a. vegna þess að margir álitsgjafar endurtaka það gagnrýnislaust. -Álitsgjafar sjáiði til.
Vegna lýðræðishallans innan ESB - sem er hin stóra þversögn innan sambandsins. Nú virkar Evrópusambandið eins og Þýskaland ráði þar lögum og lofum en hið ógurlega skriffinnskubákn í Brussel (sem er reyndar ofmetið) sé vita máttlaust.
Lýðræðishallinn, ó, lýðræðishallinn. Þýskaland, ó, Þýskaland. Mýturnar eru vissulega margar, og þær eru allar komnar til Íslands. Það var m.a.s. grein í Morgunblaðinu nýverið sem líkti Þýskalandi nútímans við þriðja ríkið (eða var það fjórða ríkið?) og blaðið virtist sjá sóma sinn í að birta slík níðskrif. En mun meirihluti Íslendinga virkilega að kaupa svona lagað? Ég minnist mýtunnar um Evrópuherinn. Hann er ekki til og búið er að tryggja herleysi Ísland nú þegar í samningnum. Lýðræðishallinn er okkur í hag ef út í það er farið. Íslendingar myndu fá 6 sæti á Evrópuþinginu meðan Þjóðverjar (fjölmennasta þjóðin) fær 96. Ýmsir hafa skrifað lærðar greinar um að smærri ríki í ESB hafi áhrif langt umfram stærð innan sambandsins? Er virkilega algerlega óumflýjanlegt að Íslendingar taki ekki afstöðu til Evrópumálanna út frá staðreyndum máls? Mun Útvarp Saga ráða umræðunni? Ég neita að trúa því.
Vegna þess að sjötíu prósent þjóðarinnar segjast beinlínis vera á móti aðild.
Tæplega sjötíu prósent þjóðarinnar segjast líka vilja ljúka viðræðunum og fá að kjósa um aðildarsamning í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ætli þetta séu sömu sjötíu prósentin? Egill lítur framhjá þeirri staðreynd að þessi 70% sem eru á móti samningnum - hafa ekki séð hann! Hann ekki tilbúinn.
Ég nefni ekki makríldeiluna, held ekki að hún hafi mikil áhrif.
Makríldeilan er annað dæmi um mál sem tekið er upp af andstæðingum og keyrt áfram til þess að kynda þjóðrembu. Ef fólk gæti róaði sig aðeins um það mál, og skipt út makríl á leið til Íslands fyrir þorsk á leið frá Íslandi kæmi ugglaust annað hljóð í strokkinn.
-o-o-o-
Allt ber þetta að sama brunni: Það er fátt hægt að fullyrða á þessari stundu og spurningarnar miklu fleiri en svörin.
Það er of snemmt að kveða upp úr með það af eða á hvort Íslendingar gangi í ESB eða ekki. Við vitum það ekki. Meira að segja Egill Helga veit það ekki. Það á of margt eftir að gerast. Ég er alltaf að bíða eftir opnu-auglýsingunni þar sem kostir aðildar eru taldir upp öðru megin en gallar aðildar hinumegin. Lesendum til upplýsingar og til þess að hjálpa þeim að ákveða sig í rólegheitum með staðreyndir málsins fyrir framan sig. Þetta er ekkert svo flókið þegar öllu er á botninn hvolft og ég treysti alveg Íslendingum til þess að mynda sér skoðun á málinu. Forsenda þess er reyndar að fjallað sé um málið en það ekki afgreitt sem eitthvað skúespil sem óþarft sé að sitja of lengi yfir.
Eigum við ekki bara að leyfa samningunum að klárast, fá aðildarsamninginn á borðið, fá að vita hvort og þá hvernig sérlausn við fáum í fiski, landbúnaði og öllu hinu sem við óskum eftir? Sjá hvernig mál þróast í Evrópu og heima á Íslandi. Og svo þegar samningurinn er kominn þá ræðum við hann, kjósum um hann og meirihlutinn ræður!